NJERIU I VITIT 2015

Andrea Stefani:

“Dita” më ka kërkuar të jap mendimin për njeriun e vitit. Dhe njeriu për të cilin do shkruaj nuk i përket të famshmëve. Përkundrazi. Madje, nuk e di nëse është ende gjallë. Por gjesti i tij, është mishërim i një tipari të rrallë pa të cilin, çdo shoqëri do qe e mjerë dhe brutale. Ai tipar, edhe më i rrallë në kohët tona, quhet INTEGRITET.

Nuk e kam takuar asnjëherë piktorin apo pllakatistin Nesti Gostivishti. Vetëm kisha lexuar për të, vite më parë, në një nga librat e Fatos Lubonjës. Pastaj e pata harruar. Jo pse nuk më kish lënë mbresa gjesti i tij por ndoshta ngaqë, si shprehet edhe vetë Lubonja ai gjest sublim “…ishte varrosur në kujtesën time nga moria e veprave të këqija” që na përmbyt çdo ditë. Por kur “Dita” më kërkoi të them se cili është njeriu që më ka lënë më shumë mbresa këtë vit, më regëtiu si një llampë emri i Nesti G. Nëse është ende gjallë këto rreshta janë një nderim për të. Nëse jo, janë një homazh.

Piktori Nesti G. jetonte në Korçë. Lubonja na e prezanton në fillim të librit “Viti i 17”. Dhe tregon se e kish njohur sa herë vizitonte qytetin ku i ati, Todi, qe me detyrën sekretar i komitetit të partisë. Ishte i talentuar por nuk kish gjetur përkrahje “ca nga ekscentriciteti i tij në jetë dhe ca nga ato fantazirat prej njeriu allasoj që e bënte të pikturonte në mënyra tepër të çuditshme dhe të pakuptueshme”. Shkurt, Nesti G. nuk preferohej nga rregjimi.

Por edhe Nesti G. Nuk e honepste rregjimin.

Dhe “një ndjenjë rebele, antikonformiste që pulsonte pareshtur tek ky njeri” do ta bënte të pashmangshme përplasjen mes tyre. Ajo ndodhi pikërisht në momentin kur Todi Lubonja u dënua nga Enver Hoxha i akuzuar për liberalizëm dhe futjen e frymës perëndimore. Sebep u bë biblioteka e re e qytetit, arkitektura e së cilës u stigmatizua si moderniste ndaj dhe u shembën ato elemente të saj që kompromentonin vijën e Partisë. Vala e arrestimeve dhe e gjyqeve si dhe biblioteka e gjymtuar mes qytetit bënin thirrje për nënshtrim dhe jo për kundërshtim. Njerëzit u strukën. Por jo Nesti G.

Dhe tregon Lubonja:

“Mori një fletë të madhe sa dy gazeta dhe me gërma të mëdha të zeza e të kuqe, që shëmbëllenin me ushtarë trima të hedhur në sulm…mori në mbrojtje arkitekturën e bibliotekës, e krahasoi shkatërrimin e saj me shkallmimin e bibliotekës së Aleksandrisë…U tall me Hoxhën duke perifrazuar fjalët e Kalifit që urdhëroi djegien e bibliotekës së Aleksandrisë…me këtë sulm ndaj tiranit e mbyllte Nesti afishen e tij së cilës i vuri në fund, me gërma të kaltra emrin, Nesti G”. Përbri vendosi edhe një pllakat ku figuronte një kalorës që krasiste me shpatë ndërtesën e bibliotekës të stilizuar si krijesë njerëzore. Pastaj herët në mëngjes, i vari ato te kangjellat e bibliotekës. Më pastaj vajti në shtëpi, zgjoi nënën dhe i kërkoi ti bënte gati rrobat më të ngrohta të dimrit. Pyetjes së saj të shqetësuar ju përgjigj: Do shkoj në burg!

Gazi i degës erdhi dhe e mori andej nga ora nëntë e paradites…

“Mua më vjen turp që rashë në burg pa folur njëherë hapur përpara kolegëve në mbledhje apo përpara nxënësve të mi. Madje edhe në gjyq u përpoqa të mohoj ç’të mundja duke pretenduar se kam qenë me vijën e partisë” – qorton veten Lubonja. Dhe shton: “Prandaj e dua Nestin, prandaj e çmoj më shumë se këdo tjetër që kam njohur në jetë”.

Prandaj e çmoj edhe unë. Prandaj Nesti G. është për mua njeriu i këtij viti. Edhe në këto kohë kur, edhe pse jo më nën diktaturë, shqiptarët shfaqen të përthithur nga një prirje e squllët konformizmi apo strukjeje për mbijetesë. Dhe të mendosh që shumë nga këta, që shfaqin një konformizëm prej skllavi edhe në demokraci, shiten sikur kanë qenë disidentë kundër diktaturës! Dhe në sfondin e këtij kalbëzimi, burracakërie dhe ngrehalucërie, gjesti i Nesti G. më shfaqet “shumë, po shumë më i ndritur dhe më i lartësuar”! 

 

*********

Bedri Islami:

Nganjëherë është tepër e vështirë të përcaktosh se, në një vit që shkoi, cili nga njerëzit që i njeh ose jo, nga të gjitha fushat ku përplaset vendi ynë, ishte ai që do të mund të përcaktohet si njeriu i vitit, po aq sa është e vështirë të përcaktosh se cili ishte antinjeriu i tij. Janë dy të kundërta që përplasen dhe kanë ardhur në faqet e gazetës DITA shumë shpesh, edhe në shënimet, analizat e më shumë në komentet e atyre që marrin mundimin të na lexojnë e me të cilët nuk mund të zemërohemi edhe kur janë kundër asaj që kemi shkruar.

Në një vit kanë ndodhur shumë gjëra: ka pasur aq shumë ngjarje e është folur për aq shumë njerëz, të cilët, lënë emërin e tyre në kujtesën e tij, për dobinë që sollën, e herë duam të harrohen sa më shpejt të jetë e mundur.

Kjo ndodh edhe me njerëzit. Ne kemi, ndoshta edhe pranë vetes, njerëz që përcaktojnë jo vetëm konturet, por vetë thelbin e një viti, me atë që kanë sjellë, me mendimin dhe shpirtin, si një shembulltyrë që mund të ishte një rrugë e së nesërmes.

Secili nga ne e zgjedh vetë njeriun që mendon se ishte shembulltyra e një viti.

Për mua, njeriu i vitit ishte Moikom Zeqo.

Le të ndalem pak dhe të bëj të qartë mendimin tim. Moikomi është pa asnjë dyshim njëra ndër mendjet e ndritura të kombit tonë. Ai, prej kohësh , ka bërë vendin e tij në atë që mund të quhet parlamenti i mendjes, por që në fakt nuk ekziston e në vend të tij kemi parlamentin që kemi.

Zgjedhja ime nuk ka të bëjë me miqësinë. Ne jemi miq prej disa dekadave, por ky vit i fundit ishte ndoshta më i vështiri për të. Në se ju kujtohet, në fillimet e këtij viti Moikom Zeqo, njeriu i librave të shumtë, poeti e prozatori, arkeologu dhe etnografi, historiani dhe piktori, i përkthyer edhe kohët e fundit në shumë shtete të botës perëndimore, mori lajmin e vështirë se vuante nga një sëmundje e rëndë, por që mund të kurohej. Mjaft nga u tronditëm, dhe, si jemi mësuar në të tilla raste, disa do të kenë menduar se tashmë vitaliteti i tij do të ronitej, penda e tij do të kishte më shumë heshtje se sa krijime të reja, shumë nga të cilat brilante. Mjaft miq të tij, në të gjithë rruzullin, ku jemi shpërndarë, pritën me ankth se si do të ishte reagimi i tij.

Ai e vazhdon jetën me të njëjtën forcë si më parë. Asgjë e tij nuk dëshmon se njeriu Moikom po lufton me një sëmundje që patjetër do e mposhtë, por çdo gjë e humanistit dhe krijuesit Moikom dëshmon se jeta rrjedh natyrshëm, me të njëjtin vrull si më parë, ndoshta edhe më e vrullshme.

Në fakt do të kisha dashur që shembullin e tij ta bëja më të gjërë, duke u nisur nga njeriu e duke shkuar drejt vendit tonë, që i përpëlitur nga sëmundja tashmë 25 vjeçare e tranzicionit, më duket se ecën duke bërë aq hap para , sa bën edhe pas. Një njeri mund të jetë shembull edhe për një vend. Edhe kur ai e ndjen se duhet të bëjë dy gjëra njëherësh.

Ka më se tridhjetë vite që e njoh Moikom Zeqon. Një mendje më thotë që ai nuk e do përcaktimin tim, ndërsa ajo që më tërheq më shumë nuk është një njeri i vetëm, por shembulltyra e asaj që duhet të bëjmë , edhe kur jashtë vetes, goditemi.

 

**********

 

Koloreto Cukali:

Kam një boshësi të skajshme për Njeriun e 2015-s. Këtë vit, nuk gjej dot asgjë e asnjë që të më frymëzojë. Madje, në 2015-n edhe njerëz që i kam pasë admiruar apo respektuar në mjekësi, administratë, muzikë, kinema e kudo tjetër më kanë zhgënjyer thellë. Nuk mund t’ia jap Njeriun e Vitit as trainerit e as kombëtares, sepse më së paku më duken thjesht njerëz që bëjnë punën e tyre e jo sakrifica të skajshme.

Nuk mund t’ua jap atyre përderisa rruga jonë drejt Francës ka ca njolla të errëta për të cilat pseudonacionalistët gojëndyrë të rrjetit nuk lënë gjë pa të thënë po i zure në gojë. Mund t’ia kisha dhënë atij njeriut të panjohur që shpëtoi një fëmijë që po mbytej në Liqenin Artificial e që humbi jetën sikur ngjarja të mos kishte ngjyra aksidentale; mund t’ia kisha dhënë atij lojtarit që mbrojti flamurin në stadiumin e Partizanit të Beogradit (fundja e vetmja gjë që na ka mbetur është ajo copë beze) sikur të kishte qenë vërtet flamur; mund t’ia kisha dhënë Albin Kurtit sikur të kish qenë pak më sekular e jo në aleancë politike me Haradinajn.

Në mungesë të diçkaje që realisht të më frymëzojë, më duhet të shpik një Njeri të Vitit.

Njeriu i Vitit 2015 për mua është Ikanaku. Ai që iku për të mos u kthyer më, i qartë për të pastruar banjot e botës sesa për të jetuar tërë jetën në një gropë thithëse pa shpresë. Juve mund t’ju duket se ai që ikën bën zgjedhjen më të thjeshtë, unë mendoj se bën zgjedhjen më të vështirë. Gjëja më e vështirë – sidomos për njerëz si ne kaq të lidhur mbas tokës e njerëzve – është të ikësh pa e kthyer kokën pas. E trishtueshme është që ata po ikin në kërkim të një jete më njerëzore në një kohë kur asgjë në botë nuk të josh më si ëndërr. Por prapë, çdo vend i lodhur në Evropë duket më i mirë se ky ku u lindën e u rritën. Bashkë me ata që po ikin me mijëra përditë, janë edhe Njerëzit e këtij Viti e Viteve të tjera, njerëz që mund të kishin bërë diçka frymëzuese për ju e për mua e për këtë vend, por, nuk ishin e nuk do jenë këtu për ta bërë. Ikanaku është Njeriu im i Vitit, me lot në sy.

 

************

Viktor Malaj:

Ashtu si popujt e tjerë edhe ne kemi individë që kanë pasur arritje në punët e tyre, që kanë kryer akte humane dhe të tjera shoqërisht të vlefshme, sikundër kemi edhe individë që me sjelljet e tyre politike dhe kriminale i kanë sjellë dëme morale, njerëzore dhe shoqërore popullit dhe vendit.

Mirëpo të përpiqesh të zgjedhësh është ndoshta një nga gjërat më të vështira, jo rrallë edhe më të gabuara që mund të bësh.

Të gjithë do donim të kishim pasur shumë më tepër individë që, me veprat e tyre, të kishin ndihmuar rritjen e dinjitetit kombëtar, të mirëqenies materiale dhe shpirtërore të popullit dhe, kështu, të shërbenin si shembuj udhërrëfyes për brezat e rinj. Përtej dëshirës nuk mendoj se gjatë vitit kemi arritur gjëra shumë të spikatura me të cilat të mund të mburremi. Gjykimi im sillet rreth vlerësimit të Ekipit Kombëtar të Futbollit, rreth kick-boksierit Ismail Keta, kampion bote, bulqizakut tonë me banim në Gjermani, i cili bëri një ndeshje sportive me qëllimin mbledhjen e parave që duhen për shpëtimin e jetës të një vajze shqiptare.

Njerëzit e vitit, unë, përgjithësisht, nuk i kërkoj tek politika. Jo vetëm për shkak të të qenit kontroversë, por edhe sepse bindja ime është se, me gjithë rolin e rëndësishëm të individit politik, për mirë ose për keq, është e pamundur që dikush prej tyre të jetë krejt engjëll apo krejt djall. Me gjithë disa arritje mbresëlënëse në mirëfunksionimin e shtetit, nuk mendoj se drejtuesi i qeverisë meriton të quhet “njeriu i vitit”.

Atij i mbetet ta fitojë këtë titull nëse gjatë këtij viti do të tregohet i vendosur dhe i drejtë në përmbushjen e detyrës së tij për realizimin e reformës në drejtësi, në aspektin legjislativ dhe, akoma më shumë, në atë zbatues; nëse do të arrijë të godasë më me forcë korrupsionin e niveleve të lartë dhe nëse do ta zhvendosë vëmendjen dhe kujdesin nga qendrat e qyteteve tek periferia dhe nga milionerët tek “këmbëzbathurit”.

Pasionantët mitingashë, në varësi të interesave dhe pëlqimeve të tyre politike, e kanë të lehtë t’i gjejnë “njeriun” dhe “antinjeriun” e vitit tek drejtuesit e pozitës dhe opozitës. Duke iu qëndruar larg grackave që ngrenë pasionet, unë mendoj se as kryetari de jure dhe as ai de fakto i opozitës nuk mund të etiketohen si “antinjeriu” i vitit. Mjerimi i tyre moral dhe zbrazëtia e tyre ideore të shfaqura në britmat, çjerrjet dhe ulërimat e përditshme për “revolucion”, “përmbysje” dhe “rrëzime”, apo rrëketë e të vjellave që u shkakton epilepsia politike dhe i shohim nëpër rrjete sociale si fejsbuk (facebook), qoftë edhe shpërthimet e dhunës nëpër kryeqytet duke djegur e dëmtuar institucionet shtetërore, nuk i bëjnë ata “antinjeiun e vitit”. Nuk e meritojnë këtë vlerësim pasi në të shkuarën e tyre politike kanë kryer akte dhe krime shumë më të rëndë, më të turpshëm dhe më të rrezikshëm për popullin. Për ato meritojnë me të drejtë të vlerësohen si “antinjeriu i çerekshekullit të fundit”.

Bindja ime është se “antinjeriu i vitit”, fatkeqësisht, vazhdon të jetë çfarë ka qenë e tillë prej shumë kohësh. E kam fjalën për mungesën e Vetëdijes Shoqërore, e cila nga vëzhgimet e pjesshme del se po bjerret nga viti në vit tek shqiptarët. Njeriu duhet të jetë i vetëdijshëm se është pjesëtar i një bashkësie të madhe individësh, është pjesë e një kombi dhe, madje, e tërë njerëzimit. Si i tillë ai ka detyra dhe detyrime edhe ndaj të tjerëve dhe jo vetëm ndaj vetes dhe familjes së vet. Po të lexosh shtypin shqiptar të këtyre 90 viteve mund të vëresh se kundërshtarët e Ahmet Zogut thoshin se ai, pra Mbreti, ishte e keqja e vetme e vendit dhe se largimi apo zhdukja e tij do ta shpëtonin Shqipërinë dhe shqiptarët. Ky refren u përsërit më vonë edhe nga kundërshtarët e Hoxhës e Berishës, ndërsa tani nga kundërshtarët e Ramës. Koha ka vërtetuar se nuk është kështu.

“Antinjeriu i vitit” mendoj se mbetet vetëdija e ulët shoqërore dhe përgjegjësia e pakët morale dhe kombëtare e një numri jo të vogël të shqiptarëve. Po të kishim dëshmuar vlera më të larta morale individuale dhe përgjegjësi më të madhe kombëtare, po të mos iu kishim shkuar mbrapa pa kushte gjithfarë sharlatanëve politikë, po të mos kishim duartrokitur çfarëdo padrejtësie që një establishment politik ka bërë apo bën në një periudhë të caktuar kohore, po të kishim qenë më të pjekur dhe më largpamës, po të mos ishim gënjyer nga fjalët, po të kishim vënë veprat në peshoren e së drejtës dhe të mos kishim vlerësuar si të drejtë dhe të mirë vetëm ato sjellje dhe veprime politike që na sjellin vetëm neve përfitime, po të kishim qenë shoqërisht më të përgjegjshëm dhe të vlefshëm nuk do të ishim sjellë me njëri-tjetrin, me vendin tonë, me djersën dhe mundin e brezave të mëparshëm në atë mënyrë si jemi sjellë dhe si kemi vepruar tash 25 vjet. Po të ishim sjell dhe të kishim vepruar me maturi, në radhë të parë politikanët tanë, atëherë vendi do ishte zhvilluar, mirëqenia do ishte rritur, arsimi dhe kultura gjithashtu. Për rrjedhojë, kombet e tjerë të Evropës dhe botës do na çmonin dhe afronin më shumë.

Vetëm kur ta rrisim Vetëdijen tonë shoqërore dhe t’ua kthejmë shpinën të gjithë atyre që na kanë mashtruar, fyer e poshtëruar në dinjitet dhe dëmtuar si shoqëri, vetëm kur të çmojmë vlerat gjithëkombëtare, vetëm atëherë do të mund të dalim nga këneta e prapambetjes materiale dhe mjegullnaja morale.

***************

Lexuesit e Ditës: Edi Rama, Njeriu i Vitit

 

Këto më sipër ishin mendimet e 4 prej bashkëpunëtorëve të Ditës për Njeriun e Vitit 2015. Një javë para se të mbyllej 2015-ta, DITA u drejtoi një pyetje në faqen e saj online, lexuesve dhe komentuesve të saj, se cili mendonin ata që meriton të shpallet njeriu i vitit 2015 dhe kush është ai që mund të cilësohet si antinjeriu i vitit.

Vetë përkufizimi i termit e zgjeron hapësirën e zgjedhjes përtej politikës, dhe pjesëmarrësit kanë qenë të shumtë. Padyshim nuk kanë munguar edhe politikanët në përzgjedhje, në të dyja rastet. Lexuesit përveçse kanë dhënë një preferencë, kanë sqaruar edhe arsyen. Të sqarojmë se është fjala për një test, një sipërmarrje modeste që kurrsesi nuk mund të marrë logon hijerëndë të “sondazhit” apo “anketës”, çka nuk na pengon të hedhim dritë mbi rezultatet.

Nga numërimi i komenteve rezulton se kryeministri Edi Rama është përzgjedhur si njeriu i vitit duke marrë 29.8 për qind të votave. Në vend të dytë pas shefit të ekzekutivit është përzgjedhur trajneri i ekipit tonë kombëtar, Giani De Biassi.

Njeriu i vitit

Reformat e thella dhe tentativa për të vendosur shtetin ligjor kanë qenë argumentet kryesore të komentuesve që kanë mbështetur kreun e qeverisë. Por nuk harrohet të theksohet dhe fitorja e zgjedhjeve vendore të 21 qershorit, si dhe përpjekjet për të futur kulturën e ndëshkueshmërisë. Por komentuesit s’kanë qenë dhe aq bujarë ndaj Ramës, pasi jo pak vetë e kategorizuan në “llogoren” tjetër, si antinjeri për vitin 2015.

Arsyet kryesore që radhiteshin ishin ato që lidheshin me mosndëshkueshmërinë e Sali Berishës dhe ish-ministrave të qeverisë së tij, por dhe mungesa e ndjeshmërisë ndaj shtresave në nevojë. Rreth 6 për qind mendojnë se Rama s’ka bërë asgjë për të luftuar korrupsionin dhe për më tepër ka stimuluar kulturën e zhvatjes së shtetit, duke mbajtur në poste kyçe persona që janë akuzuar për vjedhje që nga koha e Berishës.

Pas kreut të qeverisë me rreth 7 për qind është shpallur trajneri de Biassi, i cili arriti një rezultat historik duke e kualifikuar kombëtaren tonë për herë të parë në Europianin “France 2016”. Me një përqindje më të vogël, është votuar për Ambasadorin Lu dhe kreun e bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj. Gjesti i kik-bokserit Ismail Keta që dhuroi fitimet e një ndeshjeje për shërimin e një vajze shqiptare ka tërhequr gjithashtu vëmendjen.

Disa pëlqime kanë marrë edhe kontribuues të njohur në DITA si Bedri Islami apo Arben Duka. Por nuk kanë munguar edhe vlerësime për gjeste dhe persona aspak “të famshëm”, si mësuesja e fëmijëve të ngujuar Liljana Luani, pensionistja që mori kredi për të dhuruar paratë për kurimin e fëmijës Kristi Maze në Itali etj.

Antinjeriu i 2015

E megjithatë, si personi më antihuman për vitin 2015 është shpallur Sali Berisha. Komentuesit e DITA online në shumicën dërrmuese kanë zgjedhur ish-kryeministrin duke dhënë dhe arsyet përkatëse.

Shumica e argumenteve lidhen me kohën e qeverisjes së tij. Në vitin e shkuar, ai, edhe pse i larguar nga drejtimi i partisë dhe nga vendimmarrja e dukshme, ka qenë shumë aktiv në rrjetet sociale, në fjalimet parlamentare, kontaktet me gazetarët dhe pse jo, edhe në takime me diplomatët e huaj në Tiranë, duke u shfaqur kësisoj po aq faktor politik sa ç’ka qenë. Ndërkaq, e shkuara dhe bëmat e vjetra dhe ato më të freskëta, e kanë ndjekur dhe në vitin 2015.

Rreth 50 për qind e komentuesve e kanë etiketuar Berishën si antinjeriun e vitit, duke sjellë në kujtesë deklaratat dhe intervistat e ish truprojes së tij Izet Haxhia në DITA. (Në parantezë, edhe Haxhia është “nominuar” nga disa lexues si njeriu i vitit). Pas ish-kryeministrit, me përqindje më të vogël, janë votuar si antinjeriu i vitit, Lulzim Basha, Ilir Beqaj etj. DITA