“Për Borchardt, Kosovën dhe sjelljet që duhet të kishin marrë fund”

Zef Mazi diplomat i njohur, për shumë vite Shef i Misionit (ambasador) i Shqipërisë në OSBE, në OKB, në Britaninë e Madhe dhe në Republikën e Irlandës rikthehet në një intervistë për DITA.

Z.Mazi ka shërbyer për disa vite në Sekretariatin e OSBE-së dhe për shtatët vitet e fundit ka shërbyer si Asistent Special për Strategjinë i Drejtorit të Përgjithshëm të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore.

Ndër të tjera, zoti Mazi pyetet nga gazetari Erjon Habilaj mbi nënshkrimin e të ashtuquajturit mini-shengen ballkanik.

Përse duhet ky mini shengen, kur kemi zonën shengen ku lëvizim lirisht?! Retorika me fjalë të mëdha se sa do të përfitohet nga kjo gjë është pritur me entuziazëm dhe është përshëndetur vetëm në Serbi! Ata e dinë mirë se vetëm ata përfitojnë në shumë plane – thotë ai.

Më poshtë, intervista e plotë:

– Zoti Mazi, para disa ditësh në DITA dhatë një intervistë në të cilën thatë se Kryetari i Prezencës të OSBE-së te ne duhet të largohet nga vendi, ose t’i kërkohet të japë dorëheqje. Në vijim, OSBE-ja duket se e justifikoi plotësisht qëndrimin e tij. Ai vazhdon detyrën si më parë. Keni ndonjë koment?

– Është e vërtetë; unë thashë se ai duhet të largohet menjëherë, ose t’i kërkohet të japë dorëheqje brenda një date të caktuar. Kjo do t’i bënte nder, drejtësi dhe do të shtonte dinjitetin e humbur të vendit dhe njerëzve tanë, por dhe të vetë drejtuesit të qeverisë aktuale. Ai është zgjedhur nga këta njerëz dhe jo nga OSBE-ja në këtë post. Ai e ka për detyrë të mbrojë dinjitetin e popullit dhe të vendit të vet. Unë i qëndroj plotësisht mendimit tim: për mua, ky kryetar Prezence ka humbur çdo kredibilitet për të vazhduar punën, për të qenë më tej i besueshëm në punën e tij te ne. Me atë gisht, ai ka ofenduar rëndë një shtet, një vend, një popull. Unë nuk i hyj aspak analizës se përse ishin njerëzit në demonstratë etj. Nuk bëj as dashamirësin ndaj tij, nuk kam kompleks inferioriteti ndaj të huajve. Por them me bindje se nuk kam parë, as dëgjuar të jetë bërë një xhest i tillë ofendues askund, në kaq shumë vite shërbimi që kam në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe diplomatike jashtë shtetit.

Sa i përket qëndrimit të OSBE-së, ai është një TURP më vete për OSBE-në. Turp është edhe për ata që i dalin zot, e mbrojnë gjoja në emër të bërjes diplomaci apo politikë, se nuk kemi problem me atë xhest, se ai punoka mirë! Ky qëndrim, sa jam unë në dijeni, nuk është qëndrimi i OSBE-së, por i Sekretariatit të OSBE-së, ose më qartë, i instruksioneve të Sekretarit të Përgjithshëm të OSBE-së, si “shefi i administratës”. Një qëndrim është i OSBE-së kur ai miratohet nga Këshilli i Përhershëm i saj, ose nga Këshilli i Ministrave, me të gjithë shtetet pjesëmarrëse.

Unë mendoja, të paktën sa për sy e faqe, se do bëhej një xhest sado i vogël kritik. Por as kjo nuk ndodhi! Mund të mendohet efekti i precedentit. Sekretariati, apo kryesia e radhës, apo së bashku, këtë precedent duan ta evitojnë me çdo kusht. Një gjë e ngjashme nuk duhet të ndodhë në misionet e tjera në terren. Si gjithmonë, e ha më i vogli, ai që nuk ka gojë por ka vetëm ankth, frikë se mos na bëjnë këtë ose atë, mos na thotë ky ose ai, apo mos kemi këtë ose atë pasojë. Si nuk doli të paktën një njeri nga partia qeverisëse, apo një grup parlamentar, që të mbaje qëndrim, ta kritikojë atë xhest të turpshëm?! As edhe një! Ky është turpi tjetër.

– Para disa muajsh keni shkruar edhe një artikull lidhur me diskutimet për shkëmbim territoresh mes Kosovës dhe Serbisë. Sot vijojnë hedhjet e pritjet e batutave e të akuzave. E mendoni ashtu si keni pas shkruar, se ky është problem shumë madhor, dhe duhet të merret jo nga një grusht politikanësh, por të hidhet në referendum popullor?

– Unë kam bërë një analizë në kuadër të një artikulli gazete, me fokus tek ecuritë e këtyre punëve. I qëndroj plotësisht atyre mendimeve. Së pari, e gjithë paketa e pavarësisë të Kosovës, e Kushtetutës, e parlamentit, e përfaqësimit, e qeverisë, e pakicave, kufijve etj., është negociuar për një kohë mjaft të gjatë nën drejtimin e Presidentit Ahtisari, derisa ajo u miratua dhe, që atëherë, u quajt dhe njihet si “Paketa Ahtisari”.

Përse mendohet sot se ajo paketë paska lënë të papërfshira në të çështje kufijsh?! Nëse kjo gjë – shkëmbimi i territoreve – sot u konsideroka një gjë normale nga një kryetar qeverie ose nga një tjetër, përse nuk paska qenë normale edhe atëherë, kur Ahtisari dhe gjithë ekipet negocionin krejt paketën?! A është e qartë se çfarë do të thotë realisht kjo gjë? Nëse është e qartë dhe përsëri ngulet këmbë, jemi para dy mundësive: ose mosnjohje e thellë e situatave dhe e dinamikave në Kosovë, ose bërje me qëllim, për arsye që vetëm mund të supozohen.

Të dyja do ishin gabime të palejueshme; e dyta është tmerrësisht gabim, ndoshta mund të përdorej edhe ndonjë term tjetër. Nëse do të ndodhte, mund të ketë pasoja të thella ekonomike dhe gjeopolitike në Kosovë, në hartën ballkanike dhe më gjere në atë europiane, pasi kudo ka xhepa pakicash. Nëse bëhej ajo gjë, ndoshta do ishte fillimi i një humbjeje të madhe, ndoshta edhe i një përplasje tjetër me armë, diku.

Prandaj, e përsëris, çështja e kufijve është shumë madhore për t’u marrë kaq lehtë, për të bërë pazare me të dhe për t’u vendosur nga dy-tre drejtues. Janë bërë me dhjetëra luftëra kudo për shkak të kufijve! Ata mund të lëvizen, por çdo hap paqësor në këtë drejtim duhet të kalojë përmes një mendimi dhe vendimi të thelluar popullor, përmes një referendumi popullor. Karta e Helsinkit, Dekalogu i saj, e bën të qartë çështjen e kufijve dhe paprekshmërinë e tyre. Për dijeni të lexuesit, ish Bashkimi Sovjetik, që e pat propozuar i pari nisjen e një konference për sigurinë në Europë, kishte në mendje dhe synim që të sanksiononte përmes saj paprekshmërinë e kufijve të tij!

Pikërisht ata, kufijtë, nuk mund të ruheshin ashtu siç i mendonte ose kishte synim Bashkimi Sovjetik! Duhet bërë kujdes maksimal, duhet njohje e thellë e marrëdhënieve ndërkombëtare, e synimeve të vendeve herët në histori, ose kohët më të fundit, duhet ekspertizë e madhe, e gjithanshme, të gjitha të vihen në lojë, para se të flitet dhe të diskutohet për çështje të tilla madhore si kjo e kufijve. Kufijtë nuk janë as lojë, as plaçkë pazari!

– Ka disa kohë që është folur, madje është nënshkruar diçka për mini-Shengenin ballkanik mes tre vendeve ballkanike. Çfarë mendimi keni për këtë?

– Kjo është një histori e vjetër, një ide dhe synim që shkon larg në historinë e ish-Jugosllavisë apo të Serbisë. Dihet se çfarë është thënë dhe përse janë hedhur ide e propozime të tilla. Por të vijmë te ky gjoja mini-shengen: së pari, duhet ditur dhe kuptuar mirë nga kushdo se çfarë është shengeni, zona shengen, përse është krijuar, cilët janë parametrat e saj, anëtarët (shtete të BE-së dhe disa të tjerë jo në BE), si hyhet, si dhe sa qëndrohet dhe për çfarë në zonën e shengenit, përfitimet, detyrimet, etj.

Rinovimi i idesë për gjoja mini shengen, pikërisht në këtë kohë – koha ka shumë rëndësi – kur bëhej diskutimi në BE për hapjen ose jo të negociatave me vendin tonë, është menduar e planifikuar mirë nga ideatorët. Ai shkon totalisht dhe vetëm në ndihmë e në përfitim të shtetit ideator, Serbisë, jo në favor të shqiptarëve.

Së pari, serbët kanë nisur bisedimet për anëtarësim në BE dhe po avancojnë;

Së dyti, nga ky avancim, ata do përfitojnë nga politikat e tarifave dhe të taksave më të ulëta me BE-në, që rrjedhin nga këto bisedime për hyrje në BE;

Së treti, ata do përfitojnë tarifa e taksa të ulëta edhe prej vendeve në këtë të ashtu quajtur mini shengen, domethënë dy herë përfitim;

Së katërti, ndërsa serbët punojnë dhe afrohen me BE-në, nuk përjashtohet aspak që ne mund të na thuhet, “mirë e keni këtë mini shengen tani, përdoreni sa më mirë, bëhuni më të fortë përmes tij, ngrini nivelin tuaj dhe, kur të bëheni më të fortë përmes tij, të keni plotësuar edhe disa kushte të tjera, flasim përsëri për hapje negociatash; tani për tani nuk ka nevojë për më shumë”. Domethënë përsëri mbetemi jashtë, mbesim në klasë, humbasim, pavaresisht retorikës të lartë për lëvizjen e lirë dhe përfitimet.

Së pesti, kur ne lëvizim lirisht në zonën shengen, përse të mos bëhet kjo lëvizje lirisht edhe në këta dy vende, pa këtë të ashtuquajtur mini shengen?! Përse duhet ky mini shengen, kur kemi zonën shengen ku lëvizim lirisht?! Retorika me fjalë të mëdha se sa do të përfitohet nga kjo gjë është pritur me entuziazëm dhe është përshëndetur vetëm në Serbi! Ata e dinë mirë se vetëm ata përfitojnë në shumë plane.

Së gjashti, a janë konsultuar gjerësisht gjithë institucionet përkatës në vendin tonë për këtë hap? Cili ka qenë mendimi i tyre?

Së fundmi, përse është lënë jashtë Kosova në këtë bisedim apo të ashtuquajtur marrëveshje? A janë konsultuar institucionet legjitime përfaqësuese të Kosovës për këtë çështje? Përse është lënë jashtë Mali i Zi? A dihet nga qeveria jonë se Kosova, në Kushtetutën serbe, vazhdon të jetë pjesë e Serbisë? Nëse dihet dhe përsëri flitet e pranohet mini shengeni, mos bëhet qëllimshëm që ky mini shengen do të përfshijë Kosovën në të si pjesë të Serbisë, sipas kushtetutës serbe?

Të gjitha sa me lart duan përgjigje të qarta dhe sa më shpejt, ose gjithçka duhet pezulluar. Çdo gjë në lidhje me këtë hap duhej analizuar thellë më parë nga të gjitha institucionet tona, nga më i larti te më i ulëti në hierarkinë e institucioneve, të merrej mendimi i të gjithëve dhe të dilej me një qëndrim të unifikuar, të menduar mirë e të konsoliduar para se të merrej vendimi për të ecur në këtë apo në atë drejtim.

Ndërkohë, e gjitha kjo duket një arrogancë e pashembullt, një mospërfillje totale e raison d’etat. Asnjë shtet normal nuk do e lejonte këtë gjë. Sjellje, dhe qëndrime të tilla duhet të kishin mbaruar me kohë! Shteti mbahet nga institucionet, jo nga individët.

*****

Botuar në Dita. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë