“Paradhoma e babait të tyre u bë bodrumi i pasurisë. Kush e mohon këtë, si të parën herë, si të tashmen, ose është i verbër, ose budalla”

Nga Bedri Islami

Sali Berisha, i cili nuk është kryefjala mediale vetëm e këtyre ditëve, por e gjithë 30 viteve të fundit, është ndodhur këtyre ditëve përballë dy rëndesave të jashtëzakonshme, ndoshta më të rëndat të jetës së tij politike dhe, ka të ngjarë, jo vetëm të tilla. Së pari, ai u njoh befasisht me vendimin e Departamentit të Shtetit për shpalljen e tij “non grata“, i padëshirueshëm për Shtetet e Bashkuara, përmes një deklarate që rrallë herë është parë në komunikimet politike, për më tepër familjarisht; dhe, së dyti, ende enigmë, me përcaktimin se në strukturat e shtetit shqiptar ka ardhur një dosje e veçantë për të, kjo e deklaruar fillimisht nga një figurë e njohur e politikës shqiptare në Amerikë, Geri Kokolari, i njohur për lidhjet e hershme dhe të vazhdueshme me Departamentin e Shtetit, dhe, së dyti, nga Fatos Klosi, ish shefi i shërbimit Informativ Kombëtar, ndoshta shqiptari me lidhjet me të qëndrueshme në kohën e tij, me CIA-n, lidhje që nuk besoj se janë shkëputur plotësisht nga largimi i tij në postin që kishte.

Lajmi i parë ishte tronditës për gjithë shqiptarët, kudo që jetojnë. Për disa, Berisha është simboli i njeriut që rrëzoi komunizmin, lideri që vendosi demokracinë dhe pluralizmin; për të tjerët ai ishte dhe vazhdon të mbetet struktura e së keqes që ka ndodhur në Shqipëri në 30 vitet e fundit, ish komunisti besnik i qeverisjes Hoxha, shërbëtor blloku, bashkëpunëtor i shërbimit sekret serb, për të shkuar më tej në cilësime që, nga disa besohen si fantazi e nga të tjerë si maja e aisbergut të bëmave të tij.

Askush nuk ka mbetur i paprekur nga sindromi Berisha. E ke dashur apo nuk e ke dashur, ai ka qenë gjithnjë një figurë politike e ashpër, që ka dashur gjithnjë vendin e tij në krye të tryezës, që më shumë të ka sunduar se të ka bindur, që kur ia dilte të të detyronte, nuk denjonte të të bindte. Duke qenë në fillimet e jetës sëtij politike dishepull i Enverit, ai mendonte dhe vazhdon të mendojë se zakoni kthehet në natyrë, prandaj u orvat t’i imponojë Shqipërisë dy gjëra: zakonin e bindjes së verbër dhe mendimin se ai është i pagabueshëm.

Si çdo ish komunist i konvertuar vonë dhe nga rrethanat, ai e dinte të keqen që brente nga brenda strukturën që i kishte qëndruar besnik, por mori me vete tiraninë administrative dhe të pushtetit pa kufi.

Pas vitit 1991, jo rastësisht, i fryrë nga madhështia ai kujtonte se ishte çështje nderi të ruante për vete tonin e tiranit duke kërkuar ndihmën e lirisë. Nëse nuk arriti asnjërën, kjo erdhi pasi u ngut që të ngrinte një mit tjetër, në vend të atij që sapo ishte shembur.

Një popull, që ishte lodhur duke e nderuar sundimtarin si një përsonalitet të shenjtë, që befas mësoi se kryengritja nuk ishte akt i thjeshtë rebelimi, por çlirimi, tendenca për ta mbajtur ende nën sundimin e Njëshit dhe të Sigurimit të Shtetit, ku numri dy i shtetit ishte Shefi i këtij shërbimi, në këtë rast Gazidede, shtypjen do e quante akt të përbindshëm.

Berisha pushoi së qenuri shteti.  Çështja shtrohej nëse ai do të ishte antishteti.

Deklarata e Departamentit të Shtetit tregoi se ai shkoi drejt së dytës, dhe, për të qenë i tillë, ai luftoi përmes interesave. Të shumëfishta dhe këmbëngulëse. Ai harroi se interesat e njerëzve mund të bien në ujdi, por jo ndërgjegjet.

***

Pas tronditjes së parë, që erdhi e befasishme dhe, për të e shefin e presidencës, ishte mizore, e përgatitur nga rivali i tij i brendshëm, Edi Rama, kundërshtari plak, Soros, disa OJQ, brenda e jashtë, e për më tepër nga qarqe antishqiptare, ai u shkund dhe nisi kundërgoditjen e tij.

Në Konferencën e parë për media, pas goditjes, të cilën mjeshtërisht e zhvendosi në sallën e një hoteli luksoz, si të donte ta shkëpuste nga partia e tij – që , po ashtu, ishte e tronditur, Berisha shpalli hedhjen në gjyq të Sekretarit amerikan të Shtetit, si njeriu që e kishte shkelur në nderin e në dinjitetin e tij përsonal.

Është e drejta e tij të luftojë me armët që mendon se mund të ketë ringritje. Megjithëse gjest i dëshpëruar, në një konferencë ku dukej i mundur, ai ka të drejtën e tij të luftojë deri në fund, ku të mundet e si të mundet, duke thirrur në ndihmë çdo akt juridik që mendon se mund t’i shërbejë. Meraku i disa analistëve kundër Berishës për financimin e juristit të njohur francez është  i kotë. Edhe sikur Berisha vetë të mos kishte asgjë në thesin e tij – në fakt ka shumë, dhe  më shumë nga sa  mund të mendohet në thasët e“vegjël“ të pinjollëve të tij, ai mund të gjejë çdo financim që i duhet. Nga luajalizmi ndaj tij, shumë vetë do të vrapojnë të mbrojnë një çështje që e dinë se nuk është e drejtë. Do të ketë vazhdimisht prej atyre që nuk do e lënë në baltë sundimtarin, të cilit, figurativisht, i kanë ngrënë bukën, apo që vazhdojnë ta lidhin lirinë e lëvizjes, të pluralizmit dhe të mendimit, pikërisht me emrin e tij.

Natyrë e fuqishme, por shpesh herë melankolike, jo rrallë herë pre e anktheve, ai duket se e kalon një pjesë të jetës së tij në një gjendje ekstaze mistike, duke i lënë frerët e lirë fantazisë së tij, emocioneve, përballjeve, përplasjeve, sulmeve, akuzave dhe jo rrallë herë, shpifjeve. I pandalur në luftën e tij ai, pikërisht kur mund të mendohej se po shkonte në një periudhë pushimi, mendonte të niste sulmin e fundit, pasi e dinte se shemri i tij politik, Edi Rama nuk rrëzohet dot nga vota e lirë e as nga vota e blerë, ndaj duhej rrëzuar. Me dhunë, forcërisht, duke e zvarritur. Skuadronet e shfaqura nën emrin për mbrojtjen e votës ishin gurët e fundit që Departamenti i Shtetit i hoqi kullës në rënie dhe e përmbysi. Vrasja e ndodhur në Elbasan, pak para zgjedhjeve parlamentare, si duket, shkundi thasët e mëkateve, pasi askush nuk e besonte se një rishtar i politikës, si G. Bardhi, mund të kishte pas vetes falanga të kohës së qeverisjes Berisha.

Sido që të jetë vendimi në Francë për qytetarin Berisha, ai nuk e rehabiliton politikanin Berisha.

Deri më tani, nga të gjitha trevat ballkanike, i vetmi njeri që ka dalë nga Lista e Zezë, apo „ “non grata“ është Ali Ahmeti, lideri i shqiptarëve në Maqedoni, një figurë krejtësisht e ndryshme nga Berisha. Nuk duket se do të ketë një shembull të dytë. Në Kosovë, emra të njohur si Fatmir Limaj, etj, megjithëse u bënë edhe zëvendëskryeministra, mbetën se mbetën në listën e përsonave “non grata“ në Shtetet e Bashkuara.

Është një listë ku është e vështirë të shkruhesh, por edhe më e vështirë të hiqesh. Më tepër se shkrimi i një emri, është gdhendja e tij.

Në fundin e karrierës së tij politike emri i Berishës u gdhend në të keqen e rrugëtimit të tij, çka ishte e pritur prej pak kujt, por e dëshirueshme prej shumë kujt.

***

Dhjetori i vitit 1990, e më pas, janari e shkurti i vitit pasardhës hodhën poshtë despotizmin e komunizmit , por  nuk e përligjnin dot despotizmin e presidentit pas marsit të vitit 1992. I mbërthyer mes një populli që donte një shpresë të madhe dhe një klase politike radikale, që në shumicë deri dje kishte qenë e përkulur, në rastin më të keq, dhe skalioni i dytë i komunistëve, në rastin më të përkdhelur, Berisha vendosi shumë shpejt autokracinë vetjake. E furishme, e kudondodhur, e frikshme, zotëruese, pritej vetëm të shkonte në mizori. Nëse viti 1997 ishte shfaqja tragjike e autokracisë politike, vitet pararendëse e përgatitën atë. Në vitin 1997 Berisha kishte humbur cilësinë pa të cilën nuk mund të qeveriset, ndjenjën e së mundshmes. Ai synoi të pamundshmen, nënshtrimin, për këtë u rrëzua heret, kur betohej se do të qeveriste 50 vite. Por, nëse në vitin 1997 familja e tj do të braktiste Shqipërinë, duke kërkuar strehë dhe ndihmë, ende një familje që mund të cilësohej e pakorruptuar financiarisht, largimi i tij në vitin 2013 u bë përmes milionave.

Si duket, ajo që kishte ndodhur 16 vite më parë, u kishte mësuar fëmijve se braktisja është më e rëndë në varfëri ose në një  jetë modeste. Paradhoma e babait të tyre u bë bodrumi i pasurisë. Kush e mohon këtë, si të parën herë, si të tashmen, ose është i verbër, ose budalla. “Fshati që duket nuk do kallauz“!- për dreq këtë herë fshati e kishte emrin Gërdec, ku biri kryeministror do të ngulej dy herë: herën e parë përmes predhave dhe vdekjes, herën e dytë përmes luledredhëzave dhe milionave.

 

***

Pak njerëz e kanë humbur aureolën kaq shpejt sa Berisha.

Vendimi i Departamentit të Shtetit, sado i papritur, nuk çuditi njeri. Duke pranuar se kjo nuk ishte koha e duhur, se Berisha tashmë ka vite i larguar nga pushteti – medialët rreth tij e luajalë ndaj tij pranuan të vërtetën se vetëm koha është problem e çështje, por jo fakti. Fakti u pranua, megjithëse me dhimbje.

Është naive të besosh se Departamenti i Shtetit varet nga informacionet që i dërgon Edi Rama. Për të marrë një vendim të tillë, përmbysës, duhen shumë shkaqe, analiza, informacione, vëzhgime, hulumtime, jo vetëm nga pjesë të ambasadës së SHBA, por edhe nga agjensi të tjera, që prej viteve janë në Shqipëri. Sali Berisha nuk është emër i panjohur në Amerikë, si mund të ishte Llalla, Doshi apo Dako; ai është emri i shqiptarit që ka rrethin e rrjetin e vet; ka njerëzit e tij, ka pasur takime dhe biseda të rëndësishme me funksionarë të lartë, nganjëherë më të lartët, është pritur në Shtëpinë e Bardhë dhe presidentë amerikanë e kanë mbajtur afër – megjithëse ai bëri kujdes t’i ndante liderët e Shtëpisë së Bardhë në“të mirë“ – republikanë, dhe “të këqinj“ – demokratë, të njëjtën ndarje që ka bërë në 30 vite në Shqipëri.

Mentaliteti i vjetër, i kohës së formimit të tij politik, para viteve 90, e ndan gjithçka në devizën, ose me mua, ose kundër meje, çka e faktorizon në Shqipëri, pasi ai vetë e ka mbjellë këtë farë dreqi, por e bën qesharak në Amerikë dhe në Evropë.

Të ketë forcë Edi Rama të shpallë non grata pararendësin e tij mund ta kishte bërë shumë kohë më parë; mund ta ketë ditur dhe ka pritur dhe, si duket pritja e tij ka qenë e gjatë, më shumë se 2 vjeçare.

Po ashtu, të mendosh se shkak i kësaj deklarate janë forca antishqiptare, do të thotë të pranosh se Departamenti i Shtetit është vënë në shërbimin e tyre dhe se atje janë grumbulluar disa njerëz naivë, të korruptuar, të lehtë në mendje, arrogantë në sjellje, të cilëve gjyqi i Parisit do ua tregojë qejfin. Ky budallallëk mund të jetë i arsyetuar për qëndruesin në Presidencë, por jo për një politikan të kalibrit Berisha. Këto punët e qarqeve antishqiptare Berisha i di dhe i njeh më mirë se Ilir Meta dhe, sa herë që ky i fundit provon ta mbrojë, në fakt e fundos më tej. Ata, së bashku, janë dy politikanë me këmbët e zëna në leqet e së djeshmes: njëri përmes bllokut 700 mijësh, tjetri përmes Gërdecit dhe 21 janarit, si rastet më ekstreme.

Politika amerikane e sidomos e Departamentit të Shtetit ndaj Ballkanit ka vijat e hequra me kohë dhe, pavarësisht se cili hyn e del në Shtëpinë e Bardhë, mund të ndryshojë shpejtësia e veprimit, por jo vija e hequr.

Berisha është përgjithësisht gojëtar i furishëm, njeri që beson lehtë dhe hakmarrës, sulmon pa e ditur fundin, krijon tabllo në mendjen e tij dhe i përshfaq si të vërteta, deri sa i beson edhe vetë ai; përplaset me të gjithë dhe me gjithçka dhe hakmarrjes i shkon deri në fund, deri sa, si i thonë, ia nxjerr themelin. Rreth 160 të rinj të vrarë në vendlindjen e tij, në Tropojë, janë një dëshmi, ashtu si kulla e Haklajve, e hedhur në erë, pasi i ishin vrarë thuaj të gjithë djemtë përmes besnikëve të tij.

Është e vërtetë, Berisha punoi me të fortët, edhe për të ardhur në pushtet në vitin 1992, dhe djegiet, rrënimet, vrasjet ishin të kudo ndodhura, por nuk i bëri ata as deputetë, as ministra. Më të shumtët i dërgoi në shërbimin Informativ Kombëtar, të tjerë në Polici, në gardën e republikës dhe, më të zgjedhurit, në sistemin e Drejtësisë. “Të fortët“ janë pengu i tij; përmbysja e Berishës është e rëndë për ta, ndaj ai është ndjerë i mbrojtur.

Tani është njw gjendje e re: e papritur, e rëndë për të, ithtarët e tij, besnikët, luajalët, vazhduesit, ata që e duan në PD dhe ata që mezi presin largimin e tij, arrivistët që e dinë se rruga drejt majave kalon përmes simpatisë së tij, pra, një sferë e tërë që rrokulliset pas hijes së tij. Dhe ai ka hije të rëndë.

Departamenti Amerikan i Shtetit, si kurrë më parë, nw prononcimin e tij denoncues për rastin Berisha dhe familja e tij, bëri kujdes të nënvizojë se aktet korruptive të tij kanë lidhje edhe me një qark të familjes dhe njerëzve pranë tij, ndikimin në sistemin e drejtësisë, etj.

Në 30 vite pluralizëm kjo ka ndodhur thuajse me çdo shef të lartë qeverie. Ajo që e dallon rastin Berisha, e bën më të rëndë, më ndëshkues dhe çështje që nuk duhet lënë të vazhdojë më tej qëndron në përkrahjen e njerëzve tejet të korruptuar dhe sulmin e përbashkët ndaj Reformës në Drejtësi, që është investim i rëndësishëm amerikan, në aktet e rënda që kanë ndodhur dhe nuk u është shkuar deri në fund, si Gërdeci dhe 21 janari, por edhe të tjera që fshihen ende në dosje të mbyllura apo ende të pahapura.

Çfarë do të ndodhë tani?

Nëse Dosja Berisha ka arritur, a do të ketë gjykim, dhënie drejtësie dhe fund i pandëshkueshmrisë, qw po e stërlodh këtë vend dhe e shkund që nga rrënjët?

A ka ardhur koha që klasa parapolitike shqiptare ta ndjejë mbi kurriz drejtësinë apo do të jetë vetëm një lojë, ngrij e shkrij, sipas stinës politike dhe të zverdhurit e dosjeve do të vazhdojnë?

Berisha është shembulli i parë, i befasishëm, por që nuk çudit askënd. Goditja do të vinte një ditë, nuk dihej se kush do të ishte i pari, ashtu si nuk dihet se cilët do të jenë pas tij. Askush nuk duhet të harrojë se në Kosovë, pwr shembull, figurat politike që janë në Listën e Zezë përbëjnë më shumë se një duzinë; shumë prej tyre kanë qenë deputetë, ministra, ambasadorë, funksionarë të lartë, por në listë kanë mbetur.

A do të ketë drejtësi në Shqipëri, duke nisur nga rasti Berisha apo dënimi do të jetë deri këtu, më shumë politik e moral, se sa përmes sistemin të drejtësisë:

Dosja Berisha përmban shumë gjëra, në rrugën e tij 30 vjeçare në pluralizëm ai ka ndërruar drejtimin e shumë rrjedhave; përmes tij kanë ndodhur akte të rënda, që do të ishin të mjaftueshme për t’u gjykuar jo vetëm një herë dhe, alibia se edhe shefat e tjerë të qeverisë kanë vepruar njëlloj apo janë më të korruptuar, nuk e amniston atë. Secili në kohën e tij dhe hakun që i takon.

Tani është Berisha. Më i fuqishmi i opozitës, i cili, edhe pse ka qëndruar 13 vite në pushtet, duket se ka sunduar gjithnjë në 30 vite.

A do të gjykohet ai?

Po njerzit që pwrfituan rëndshëm për të dhe sot kanë krijuar oazet e luksit, jetës përrallë, duke braktisur çdo ideal dhe vizion të dhjetorit 1990?

A do të ketë ndëshkim të domosdoshëm, për të pasur rikthim te besimi i pushtetit dhe frikë të pushtetarëve nga abuzimet e tyre?

 

***

Le të bëjmë që në fillim një marrëveshje: me emërtimin Berishë le të kuptojmë jo vetëm njeriun që mban emrin Sali Berisha, por gjithë atë që fshihet e struket pas tij; pra, të gjithë ata që cilësoi haptas Departamenti Amerikan i Shtetit, klanin e familjes; ish-nomenklaturën e lartë të pushtetit, pra, të gjithë ata që, duke qenë në pushtet e duke ikur nga pushteti, bënë një batërdi të vërtetë mbi Shqipërinë, e çorën atë deri në palcë, e rropën deri në deje dhe, më në fund, si për të dashur të vënë kujën e ngadhënjimit, thanë buzagaz: “Këtu jemi, ejani e na kapni”.

Të cilët, pasi kanë ngritur resorte moderne dhe të shtrenjta, kanë guximin të thonë, “na jepni prova“.

Njëjtë si thonë tani në rastin Berisha:“na jepni prova“! Cilat prova duan? I kanë para syve dhe nuk dëshirojnë t’i shohin! Për hir të mërisë ndaj Edi Ramës janë gati që pallatet e luksit t’i quajnë kasolle, që të vrarët e 21 janarit të etiketojnë si vetëvrasje, që 26 viktimat e Gërdecit dhe 300 të plagosurit t‘i gjykojnë si aksident teknologjik; që shitjet e karburanteve dhe të armëve regjimit serb t’i trajtojnë si kontribut patriotik?

Dy rrugë ka: Ose këta njerëz duhet të gjykohen, ose pushteti i tanishëm duhet t’u kërkojë falje shqiptarëve për të gjitha akuzat që ka bërë në tetë vite pushtetit që iku. Rrugë të mesme nuk ka e nuk mund të ketë; ose do të jetë njëra, ose do të jetë tjetra. Por kjo nuk ka asnjë lidhje me dosjet e përgatitura nga agjensi të veçanta që kanë të bëjnë me Shqipërinë. Ata, as nuk i marrin dorën qeverisë shqiptare dhe as nuk tundohen prej saj.

Në të vërtetë loja e kungulleshkave që i kushton shumë shtetit, “kam një kungulleshkë dhe e ndaj në X pjesë”, ka mbi 30 vite që luhet. Ai që nuk e di është njëkohësisht i verbër dhe i shurdhër, ata që e dinë janë të gjithë njerëzit normalë. Kur në vitin 1997, Berisha iku i përzënë nga pushteti, në mitin e tij që ende nuk ishte shembur plotësisht, kishte ende një dritëhije, e cila, me gjithë çka kishte ndodhur , fshihej pas thirrmës se “ai është i ndershëm”, dhe kjo legjendë, e ngritur si një alibi për të ardhmen, e mbajti atë në politikë, e ktheu në pushtet nga përplasja e së majtës brenda vetes, e bëri edhe një herë, por më shumë se më parë, Zot të fatit të gjithkujt.

(Vijon)