Profili i një personaliteti të njohur të artit dhe letërsisë shqipe

Thuajse një gjysmë shekulli më parë, kur kaloja rrugëve të qytetit të Lushnjës më bënte përshtypje një djalosh paksa i shkurtër, fytyrërrumbullak dhe, çuditërisht, me shumë flokë në kokë! Dhe thosha me vete: si e lejojnë këtë njëri me kaq shumë flokë?!

Mirëpo ja që e linin, ndërkohë që të tjerë i detyronin të shkonin te berberi! Si një ditë – një ditë, tërë muajt e gjithë vitet këtë djalosh as që e gjente gjë! “Është Faslli Haliti, më thoshin shokët; nuk e njeh?! Është piktor shumë i mirë. Nuk është puna se ky i mban flokët për modë, por kështu i ka pas mbajtur me kohë, që kur ishte i vogël…”.

Dhe ne, më të rinj si ai, nuk mund ta përfytyronim ndryshe Faslliun. Ai kishte krijuar një staturë të tijën, të cilën do ta kishte jo vetëm në pamje e në veshje. Staturë të tijën do të kishte edhe në shoqëri. Të tillë, edhe në krijimtari.

Po cili është Faslli Haliti

Është lindur në Lushnje, në këtë qytet të Vaçe Zelës e të Margarita Xhepës (Priftit), të Vath Korreshit e të Pavlina Manit (Priftit) më 5 dhjetor të vitit 1935. Edhe pse i vogël në moshë, gati fëmijë, e mban mënd erën e barutit. Në mungesë të lodrave, më shpesh i rastiste të rrotullonte nëpër duar kobure trimash. E filloi jetën që fare i ri si bujk e blegtor, por iu qep edhe shkollës. Që kur ishte në klasat e Unikës ia thoshte lapsit. Shkoi në konkurs në Tiranë për të vazhduar për pikturë në Liceun Artistik “Jordan Misja””. Fitoi lehtësisht. Filloi mësimet, por … shërbimi ushtarak ishte detyrë mbi detyrat. Ia ndërpresin mësimet dhe e dërgojnë ushtar. Kështu, në vitet 1954 – 1956 ishte në Skelë të Vlorës me bustinë në kokë. Aty u bë piktor i Regjimentit. Shok ushtrie do të kishte… cilin? Edhe Pjetër Arbnorin e Leka Toton.

Me t’u kthyer nga shërbimi ushtarak, shkoi sërish në Tiranë për të vazhduar mësimet në Liceun Artistik “Jordan Misja”. Mësues do të kishte Abdrrahim Buzën, Nexhmedin Zajmin, Janaq Paçon e të tjerë. Faslliu u shqua për akuarele. Mësuesi i letërsisë, Thanas Shkurti, që ia pëlqente hartimit, e nxiti të vazhdonte “korridorit” të gjatë të letërsisë.

Me të mbaruar të mesmen për pikturë, Faslliu u emërua mësues vizatimi në shkollat shtatëvjeçare të qytetit të Lushnjës. Itinerari i tij tashmë nuk do të ishte shtëpi – shkollë e anasjelltas. Jo. Piktorin e ri tani do ta gjeje në shkollë. Në Shtëpinë e Kulturës të qytetit. Në Shtëpinë e Pionierit. Në takimet e degës së Shkrimtarëve të rrethit. Në studion e punonjësve që merreshin me dekorin e qytetit. Do ta gjeje kudo që do të ndihej nevoja e mëndjes dhe e dorës së tij. Do ta gjeje piktorin e ri, sigurisht, edhe mes nxënësve me prirje të spikatura për pikturë. Dhe për poezi. Do ta shikoje pranë Maksim Bushit (që do të bëhej një piktor e, sidomos, një skulptor i talentuar); do ta gjeje pranë Besim Golemit, (tashmë i ndarë nga jeta, një piktor i talentuar ky). Do ta gjeje edhe mes letrarëve të pasionuar, si Visar Zhiti, (që do të bëhej poet shumë i afirmuar), Sherif Balit, Fatbardh Rustemit, Bujar Xhaferrit, Shpend Sallakut, Gëzim Hajdarit, Vasil Bozos e mjaft të tjerëve.

Ecur bindshëm në rrugën e dijes, mbasi mbaroi studimet e larta për gjuhë – letërsi shqipe në Universitetin Shtetëror të Tiranës, Faslli Haliti do t’i ngulte edhe më mirë këmbët në tokë. Tashmë do të ishte jo vetëm artist i figurës, por edhe mjeshtër i vargut.

Mbushej hapësirave të jetës, aty ku ishin ata që prodhonin e ndërtonin dhe nisi të derdhej. Të derdhej organeve të ndryshme të shtypit. Në revistën “Nëntori”. Në gazetën “Zëri i Rinisë”. Sidomos në gazetën “Drita”. Ne, lexuesit myzeqarë të atyre viteve, ndërsa gjenim poezitë e Faslliut në faqet e gazetës, ndiheshim krenarë. Na bëhej sikur ishim pjesë e asaj që ishte publikuar në gazetë.

Poezitë e Faslliut do të tërhiqnin vëmendjen e shkrimtarëve e të poetëve më në zë të Shqipërisë. Botohej një poezi dhe herën tjetër ajo pasohej me një cikël, derisa në vitin 1969 doli në dritë vëllimi i parë poetik me titullin “Sot”. Kuptohet, botimi i këtij vëllimi ishte gëzim për poetin, ndërkohë që ishte ngjarje edhe për tërë krijuesit letrar të rrethit të Lushnjës. Siç ngjet ndonjëherë në të tilla raste, shumë u gëzuan, por pati syresh që edhe u xhelozuan!

Rrjedha e mëtejshme e krijimtarisë letrare të Faslliut do të nxirrte në breg edhe botimin e poemës “Dielli dhe rrëkerat” në gazetën “Zëri i rinisë”. Ndërsa poeti priste urimet e natyrshme të atyre që ndiheshin të ngrohur nga “dielli”, ndodhi e kundërta me të disa të tjerë! Partiakë e krijues xhelozë kishin shkuar e ishin mbytur në “rrëkerat” e poemës! Dhe ashtu, të “qullur”, iu lëshuan poetit për t’i thënë se duhej të shëtiste vetëm kopshteve me lule! Një grup krijuesish dhe letrarësh të rinj të rrethit të Lushnjës, të ftuar nga Komiteti i Partisë në një takim të zgjeruar, ku merrte pjesë edhe Sekretari i Lidhjes së Shkrimtarëve e Artistëve të Shqipërisë, T. L. do t’i bënin gjyqin Faslliut! Ishin diktuar gabime ideologjike jo vetëm në poemën e botuar atyre muajve, por edhe në disa nga poezitë e mëparshme të botuara prej tij!!!

Teksa nga njëra anë diskutohej “Dielli dhe rrëkerat” e Faslliut, në anën tjetër mendohej “Lumi dhe rrufetë” për autorin e poemës! Dhe që nga ajo ditë ky do të braktiste librat e fletoret dhe do të merrte në dorë kazmën e lopatën për të punuar krahas kooperativistëve në Fier –Shegan. Ca më pas, kur qe besuar se ishte pastruar nga “lakrat” që mendohej se kishte në kokë, transferohet për të punuar tashmë dezinjator në ndërmarrjen komunale të qytetit. Gjatë kësaj periudhe (1973 – 1983) i qe hequr edhe e drejta e botimit!

Me ndryshimet e thella demokratike të vitit 1991 nuk qenë të paktë ata që nxituan të shkonin te Faslliu për ta tërhequr në krahun e tyre! Por tashmë autori i poemës “Dielli dhe rrëkerat” i kishte mbështetur edhe më fort këmbët në tokë. Vëzhgimtar i kujdesshëm, ai po e kuptonte se opozitarët nuk kishin ardhur me këmbë të mbarë. Nuk po përdornin duart, por shkelmat. Po shkelmonin historinë! Po fyenin Dëshmorët. Vazhdonin të shkatërronin me këmbë gjithçka të ndërtuar me duar! Shpirtërisht u rreshtua andej nga e prisnin ata që endnin ëndrrën e vërtetë të Shqipërisë.

Nuk mund të mbyllet ky shkrim pa një fakt, të cilin Faslliu e ka merak për ta theksuar, dhe ky është ambienti i mrekullueshëm familjar që e rrethon: bashkëshortja, Nirvana, i ka qëndruar gjithmonë pranë, vajzat, Manjola dhe Genta kanë mbaruar shkollën e lartë dhe janë sjellë si intelektuale me të, ndërsa djali, Helidoni, Helidon Haliti, është një ndër piktorët më të shquar në Shqipëri.