Protesta e Luftar Pajës

Për dekorimet e zhvlerësuara dhe nëpërkëmbjen e vlerave të vërteta. Pse u harrua përvjetori i estradës së famshme të Fierit dhe një ese e panjohur e Zylo Kamberit të Dritëroit. Një takim jo dhe aq i rastësishëm i regjisorit dhe shkrimtarit Pëllumb Kulla me Artistin e Popullit Luftar Paja

Xhevdet Shehu

Artistin e madh të humorit e kam mik dhe rri shpesh me të nëpër tryeza kafenesh dhe jo vetëm. E kam mik të vjetër dhe bëjmë shaka si për atë kohën e kaluar dhe për këtë kohë. Luftar Paja është një njeri i çuditshëm, me një intuitë të habitshme që e kap në ajër humorin. Përndryshe nuk do të ishte ai që është.

Kështu ndodhi dhe ditët e fundit kur Luftari kishte marrë mundimin për të shkruar një artikull me emrin e tij, të cilin po e botojmë në vijim. Nga aktor, ishte kthyer në autor. Në këtë shkrim ngrihet me nerv një problem i rëndësishëm shoqëror, nëpërkëmbja e vlerave kombëtare të krijuara me aq mund dhe sakrifica nëpër vite. Në shkrimin e Luftarit ka revoltë dhe shqetësim njëherësh.

Luftar Paja ishte tejet i merakosur!

Pasi e lexova shkrimin, u binda në dhimbjen dhe merakun që e mundonte artistin  e shquar. Për më tepër pardje ishim bashkë te Kafe “Agolli” me regjisorin e famshëm Pëllumb Kullën. Ishte aty edhe Xhuli, bashkëshortja e Pëllumbit dhe aktorja e njohur e estradës së Fierit. I pranishëm ishte dhe ish-regjisori i estradës së Tiranës, Rifat Poga. Ishte një ditë e bukur dhe me humor cilësor.

Sapo u ul Pëllumbi më tha:

– Mor, po, çfarë ka ai filani që më sulmon pambarimisht? Hë si ma shpjegon këtë?

Unë që nuk e njoh dhe as dua ta njoh një kritizer të sëmurë që sulmoka pambarimisht Pëllumbin, ia ktheva në natyrën e tij:

– Eh, more Pëllumb, po pse e prish gjakun për gjëra kaq të vogla. A e di ti që edhe Dritëro Agolli ka qenë një “kriminel” që e sulmuan edhe ditën që mbylli sytë?

-Dritëroi kriminel? Po a je në vete, o burrë i dheut? – ma ktheu Pëllumbi. E mora vesh, prandaj dhe bëra atë shkrimin “Bëre mirë që vdiqe, Dritëro!”

– E, i thashë, ai Dritëroi që ne duam dhe e admirojmë ka bërë një “krim” të pafalshëm: Tek romani i tij i famshëm “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” nuk ka futur një ese të famshme të Zylos, mbase do të ishte më e bukura e gjithë eseve të Zylos. Ma tregoi Aleko Minga, ai burrë i mençur dhe shkencëtar i madh, pak ditë më parë… Mendoj se edhe Dritëroi do të kishte fituar më shumë famë…

– E, ç’na qenka kjo ese e panjohur e Zylo Kamberit? Unë  i kam lexuar të gjitha esetë e Zylos dhe është e pamundur të më këtë shpëtuar ndonjë… Kështu më tha Pëllumbi.

“Lajthia është një arrë e dështuar. Prandaj dhe sukseset quhen arritje, ndërsa dështimet quhen lajthitje”. Zylo Kamberi dora vetë!

– Dorëzohem! tha Pëllumbi. Nuk e kisha lexuar këtë ese. Është aq e bukur saqë nuk ka nevojë as të shkruhet. Mora përgjigje dhe për ata që më sulmojnë…

Pastaj biseda u vërtit rreth problemeve që ngre Luftari në shkrim që po botojmë sot, bashkë me një nga perlat e estradës së Fierit “Po ai që vodhi lopën?” me autor Pëllumb Kullën.

 

PO AI QË E VODHI LOPËN? (1984)

Shtëpia përdhese e Canes. Aty brenda ka rënë zija. Cania, në mes, e ca miq të tij anash, kanë ulur kokat e pijnë duhan për të mbytur pikëllimin. Re duhani rrinë pezull mbi kokat e tyre.

Një bashkëfshatar i ri futet aty brenda e shkon drejt e i shtrëngon dorën Canes.

I RIU: E vërtetë, o Cane?

CANIA: E vërtetë!

I RIU: Ta vodhën lopën, ëh?

CANIA: Ma vodhën. Vate!

Heshtje e thellë.

I RIU: Eh, iu thaftë dora atij që ta vodhi! Të thau pishën!

CANIA: Lëre, o lëre! Më la çiliminjtë pa qumësht. Ka hyrë në oborr, pa u ndjerë hiç, ka hapur derën e ahurit, ka rrëmbyer lopën e …

I  RIU: (Ulet përdhe tok me fshatarët e tjerë, ul kokën i pikëlluar e ndez duhanin). Po ke faj vetë, Cane! Hyri pa u ndjerë, thotë! Mbaj o një qen! Jo, po, të thuash të drejtën: ke faj vetë!

TË TJERËT: Ka! Ka faj! Ka faj, ka!

Një mysafir i dytë shfaqet aty dhe kërkon Canen me sy.

I DYTI: Ku është? (Përqafon Canen). Unë nuk e dija. Ta paskan vjedhur lopën, ëh?

CANIA: Iku, ma vodhën!

I DYTI: Ime shoqe ma tha: shko, tha, se ka rënë gjëma andej nga Cania! Po ka faj vetë Cania, tha ime shoqe, përse nuk e forcon gardhin? Gardh, gardh, po nuk ia bën të lehtë punën hajdutit. (Merr duhanin që i zgjatin, ulet me të tjerët rreth Canes dhe e ndez). Është faj që s’të falet!

CANIA: Faj, është. E pranoj.

I DYTI: Jo, po, pranoje të tërin!

TË TJERËT: Atë i thamë dhe ne: ka faj vetë. Ka faj. Faj që ç’ke me të! Ka goxha faj.

Një mysafir i tretë vjen me nxitim.

I TRETI: Mirëmbrëma,  burra! Sikur ta dija, që do t’ia vidhnin! Është faj i madh ta lesh ahurin pa një kyç!

CANIA: Është! E pranoj!

TË TJERËT: I a thamë!

I TRETI: Qen nuk ka! Gardhi copë-copë! Kyç nuk sheh gjëkundi!…

TË TJERËT: Ia  thamë! Të gjitha ia thamë! Ka faj!

I TRETI: Ka faj e çfarë faji!

TË TJERËT: Ia thamë! Faji është i tëri i Canes!

CANIA: (Pasi i vjen shpirti në majë të hundës). Po amani, or vëllezër! Ç’bëni kështu?! Po ai që e vodhi lopën, nuk ka faj fare, ai?! Gjithë fajin unë e paskam?! Uëëëë!..

 

Luftar Paja: Ndonjë ditë do të shajnë edhe hidrocentralet!

Shqipërisë nuk i mungojnë talentet, aq sa t’u hapet krahu dhe të parakalojnë të patalentuarit. Fatkeqësisht janë shtuar shumë sekserët e konkurrencës së pandershme që e kanë mendjen te fitimet e tyre të ngushta…

Në mëngjes si zakonisht dola nga shtëpia. Te kryqëzimi i Frigoriferit (si i thonë në Tiranë), ndeshem me një hallexhi që shet mallra të ndryshme, në fakt janë gjëra të vjetra dhe me vlerë. Që i shet bën mirë se me to nxjerr bukën e gojës, mirëpo vendi që ka zgjedhur është krejt i papërshtatshëm, mu te kazanët e plehrave (sikurse mund ta shikoni në fotografitë që i kam bërë vetë). Të them të drejtën u ngjetha dhe m’u drodh i gjithë trupi kur më zunë sytë portretet e pluhurosura dhe me xhama të thyer të talenteve të mëdhenj të “Dinamos” së dikurshme. Ata nuk ishin aksidentalisht aty, por ishin në bllok si një3 muze i tërë. Duke filluar nga legjenda si Qemal Vogli, Zihni Gjinali, Lulzime Duka, Zyber Konçi, Fuat Berberi, Ajet Toska, Baqhri Kavaja, Zef Hila, Feti Borova, Xhevdet Shaqiri, Paulin Sterkaj, Riza Lovci e shumë të tjerë, të cilët e kam shumë të vështirë t’i përmend të gjithë në një shkrim. Këtë emra shumë të njohur të sportit nuk i përkisnin thjeshtë një klubi sportiv si Dinamo. Ata me debutimet e tyre i kanë dhenë vlera një kombi të tërë për rreth një gjysmë shekulli. Si është e mundur të lejohet paraqitja e tyre publike pranë kazanët e plehrave? Mendoj se nuk kemi të bëjmë me një denigrim të individëve të veçantë që duan të nxjerrin ndonjë lek me famën e yjeve të sportit. Mua si qytetar dhe artist më tingëllon si një denigrim që politika dhe burokracia shtetërore u ka bërë vlerave tona kombëtare gjatë këtyre viteve.

Për këtë mund të jap edhe argumente të tjera. Sepse nuk i rastësishëm apo padashje sulmi që u është bërë figurave historike dhe vetë historisë, luftës antifashiste nacionalçlirimtare dhe sidomos vlerave të mëdha që u krijuan gjatë viteve të socializmit. Nuk po flas aspak si një nostalgjik, por si një njeri që më dhëmb shpirti kur shikoj se si ulen e denigrohen vlerat dhe ngrihen në piedestale antivlerat. Herë-herë më vjen të ulërij nga dhimbja. Ashtu si atë ditë kur pashë portretet e atyre figurave të mëdha të sportit pranë kazanëve të plehrave…

Mendoj se ka një mungesë të theksuar serioziteti në vijimësi deri dhe tek institucioni më i lartë i shtetit, sikurse është Presidenca. Sidomos presidenti i mëparshëm ka treguar një papërgjegjshmëri maksimal dhe ka qenë tej mase dorëlëshuar duke dhënë dekorata me tonelata, të pamerituara dhe shpesh të gabuara gjë që e ka zhvlerësuar skajshmërisht qëllimin e dekorimeve dhe vetë dekoratat. Janë dekoruar “Mjeshtër i Madh” apo “Nderi i Kombit” njerëz që nuk i kanë merituar klita tituj të nderuar, njerëz pa kontribute, madje me vlera të dyshimta. Kështu iu dha titulli “Nderi i Kombit” një personi pas një stazhi të gjatë si qoftexhi në Amerikë.

Si mund të dekorohen njerëz që kanë kryer krime lundër popullit, bashkëpunëtorët e pushtuesve nazifashistë gjatë luftës apo diversantët që zbarkuan këtu nga toka, nga ajri dhe deti për të përmbysur një pushtet legjitim? A nuk ishte i turpshëm sulmi që iu bë para pak muajsh trashëgimisë sonë filmike, duke arritur te propozimi absurd për t’i ndaluar gjithë filmat e prodhuar në vitet e socializmit? Me këtë revan që kanë marrë disa, prit kur ndonjë ditë do të shajnë edhe hidrocentralet, për “fajin e madh” se u ndërtuan në kohën e Enverit! Nuk pranojmë dritë nga ato hidrocentrale të socializmit, do të thonë.

Por le të kthehemi te fusha e artit dhe sportit. Mendoj se politika po bën një gabim shumë të rëndë me vlerësime selektive. Dekorimet nuk bëhen për bindjet partiake dhe politika, por për kontributin që ka dhënë i dekoruari dhe për djersën e derdhur për vite e vite me radhë. Në të vërtetë populli artdashës dhe sportdashës, ndryshe nga politika dhe presidentët e radhës, ka një kut tjetër vlerësimi për ata që e kanë nderuar kombin e tyre. Arti dhe sporti nuk ecin me miqësi. Shqipërisë nuk i mungojnë talentet, aq sa t’u hapet krahu dhe të parakalojnë të patalentuarit. Fatkeqësisht janë shtuar shumë sekserët e konkurrencës së pandershme që e kanë mendjen te fitimet e tyre të ngushta…

Më dhembi shumë edhe një fakt tjetër që flet qartë për neglizhencën e politikës ndaj vlerave kombëtare. Në 15 maj të këtij viti estrada e qytetit të Fierit mbushi 60 vjet dhe do mblidheshim ta festonim. Ishte më se normale të bëhej një mbledhje përkujtimore për një trupë artistike që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në kujtesën tonë kombëtare. Mendova të mos isha unë që ta ngacmoja organizimin e festimit. Ajo që më stepi ta bëja një hap të tillë ishte mendimi se ndokush do të thoshte për mua “Doni më për Belulin” si tek ai skeçi i famshëm i estradës së Fierit.

Estrada e Fierit nuk e meritonte një harresë dhe një nënvleftësim të tillë të pamëshirshëm. Kjo është një mosmirënjohje e pastër për turpin e atyre që nuk u kujtuan ta festonin një ngjarje të tillë. E them këtë sepse për më shumë se gjysmë shekulli që nga krijimi i asaj trupe artistike janë krijuar vlera të mëdha dhe kanë shkëlqyer talente të jashtëzakonshëm. Rruga e rritjes së asaj estrade ka kaluar nëpër shumë mundime dhe privacione, që nga konceptet regresive e deri te cmira, pa përmendur këtu anën politike. Kujtoj këtu artistet e talentuara si Lefteri Sillo, Sofika Dimo, Sofika Hodo, Ëngjëllushe Daja e të tjerë që kanë bërë sakrifica që u kanë kushtuar shumë në jetën e tyre. Nuk po zgjatem me talentet cilësore që ka nxjerrë estrada e Fierit, sepse lista është shumë e gjatë dhe ato talente i njohin të gjithë, jo vetëm në Fier, po në mbarë vendin.

***

I ngrita këto shqetësime, pasi mendoj se nuk duhet heshtur përballë kësaj dukurie që po shndërrohet në një fenomen negativ dhe me shumë pasoja për shoqërinë tonë. Bjerrja e vlerave na tjetërson si komb dhe na ul dinjitetin. Kombi matet me figurat e shquara të tij në të gjitha fushat dhe jo me kontrabandistët, vrasësit, kriminelët e çdo lloji dhe injorantët. Po e mbyll këtë shkrim modest me merakun që vlerat që janë arritur me aq shumë mund e djersë të mos përfundojnë në koshin e plehrave, si ato fotografitë që pashë te kryqëzimi i Frigoriferit në Tiranë para pak ditësh.