Pse doli partizane Përparime Grabocka?

Mamaja ime doli malit partizane në moshë fare të re! Nuk ishte rastësi veprimi i saj për të marrë atë vendim!

Vatra e saj familjare edukoi atdhetarizmin, shpirtin aktiv revolucionar, vendosmërinë dhe  guximin për të luftuar pa iu trembur syri për larine dhe antifashizmin! Familja i edukoi vlerat më të mira të kultures shqiptare, arsimdashjen dhe sensin progresiv të mendimit dhe veprimit, mikpritjen e bujarinë, punën e ndershme, vlera të cilat formësuan dhe përcaktuan identitetin e saj social! Përparimja u lind e u edukua në një familje edhe numerikisht të madhe. Ajo mësoi aty respektin për njerëzit e afërt të gjakut, punën në grup, ndihmën, solidaritetin, kujdesin për t’iu gjendur njerëzve të dashur pranë në nevojë. Por edhe lidhjet gjenetike në linjën e nënës së saj ishin po aq dinjitoze. Tek të gjithë kishte rrënjë të thella dashuria për atdheun, dashuria dhe respekti për punën dhe njerëzit e punës, papajtueshmëria me veset e sjelljet e padenja në shoqëri! Si në linjën e nënës dhe atë të babait të saj ishte shkolla e atdhetarizmit me shpirt dhe me qendrime konkrete! Edhe pse jetonin në fshat tek ta dominonin sjellje qytetare! Nëna e kish kaluar fëmijërinë tek xhaxhai i saj në Korçë dhe kishte nisur të mësonte në shkollën normale të vajzave, që ishte nën ndikimin e litceut dhe kulturës franceze.

Babai i saj kishte jetuar e punuar për 10 vjet bashkë me njerin vëlla në emigracion në SHBA ai ishte edukuar atje edhe me sjelljen e disiplinën e puntorëve në industrinë tekstile. Kur u kthye në Atdhe ai u emërua mësues i gjuhës shqipe në shkollën e Panaritit, por u pushua nga puna për shkak të bindjeve politike në vitin 1925. Në bindjet e tij atdhetare ai ishte fanolist, revolucionar e demokrat! Jo vetëm kaq, por babai dhe nëna e saj ishin si një bibliotekë “me zë” dhe si një arkiv memorial i të gjithë veprave të rilindasve tanë dhe të bejtexhinjve më pare. Vëllai i madh i Ibrahimit, Qazim Panariti, është vrarë në Luftën e Parë Botërore dhe është shpallur Dëshmor i Atdheut.

E gjithë familja kishte një organizim pune e marrdhëniesh, kishte një harmoni të brendëshme, respekt të ndërsjelltë që i admironin e i respektonin në të gjithë krahinën e Vakëfeve e jo vetëm!

Në vitet e LANÇ familja i kontribuoi çështjes së lirisë e antifashizmit: Shtëpia u shndërrua në bazë të luftës për mbështetjen e trimave të malit, për strehimin sipas nevojave të tyre. U shndërrua në spital partizan për kujdesin ndaj partizanëve të plagosur. Sharra e dorës për punime druri u përdor nga dr. i luftës Petro Cani për prerjen e këmbëve të gangrenizuara të partizanit të plagosur!

Pjestarë të familjes u kthyen njëherazi edhe në ekip mbështetës mjekësor. Aty punohej për të siguruar ushqime, gatuhej për vete dhe për të ardhurit pothuaj të përditshëm. Aty laheshin rroba, qepeshin, riparoheshin, punoheshin çorape, triko, jelekë prej leshi! Jo vetëm kaq! 6 djem ishin partizanë në formacione të ndryshme partizane. Kishte të angazhuar në këshillin antifashist, në kmandën e vendit, në këshillin e gruas antifashiste, në organizatën e rinisë antifashiste! Dukej sikur familja e madhe e canellarëve ishte e gjitha pjesë e luftës së madhe atdhetare dhe e priste me padurim e i shërbente me të gjitha forcat njerëzore, material, shpirtërore morale fitores së LIRISË vendosjes së QEVERISJES DEMOKRATIKE në SHQIPËRINË e LIRË prej FASHIZMIT!

Në këtë klimë që përjetonte i gjithë populli dhe familja e saj, Përparimja, Erveheja (kushërira e saj dhe simotra e saj) si edhe Vaideja, shoqe e tyre dhe bashkëfshatare antare të Rinisë Antifashiste e aktiviste të shquara, vendosën të dalin partizane! Duke shkuar edhe dy vajzat partizane, canellarët kishin 8 partizanë! Ndikim të madh pati djali i xhaxhait të vet Myftar Grabocka, sepse Përparimja që në shtator të vitit 1942, kur ishte ende vetëm 14 vjeç punonte me rininë e fshatit ku propagandonte mbështetjen e luftës partizane për liri dhe urrejtjen për pushtuesin. Në tetor 1942 u bë antare e rinisë Antifashiste shqiptare, ndaj puna dhe aksioni konkret në mbështetje të luftës partizane për liri, kundër pushtimit e ndërgjegjësuan më tej dhe e përfshinë në format e organizuara të veprimtarisë atdhetare. Në mars 1943 u antarësua në Rininë Komuniste Shqiptare dhe vazhdoi të punonte pa u lodhur në mbështejte të nevojave të luftës për veshmbathje e ushqime. Erdhi moment dhe doli malit për liri me armë në dorë në prill 1944, edhe pse ishte ende e vogël në moshë e në trup. Fillimisht u inkuadrua në bataljonin “Rinia” të rinisë Korçare. Me mbarimin e operacionit të qershorit, në datën e krijimit të Brigadës 15 sulmuese partizane në Gurin e Kamjes në Pogradec, më 29 qershor, u përfshi në atë formacion dhe shërbeu si infermiere kompanie në kompaninë e dytë me komandant Selman Vishocicën dhe komisar Milto Progërin në përbërje të bataljonit të parë me komandant batalioni Hamdi Babanin. Përparimja ishte në skuadrën e pare që ishte skuadër zbuluese për kompaninë. Karahas veprimeve luftarake të aksioneve në përbërje të formacionit partizan ku ishte inkuadruar, Përparimja u dërgua për tri javë pranë spitalit partizan në Strelcë të krahinës së Gorës për të ndjekur një kurs për infermiere. Mbas këtij kursi ajo kishte një lloj kualifikimi si infermiere partizane dhe kryente edhe detyrën e infermieres së kompanisë për t’u ardhur në ndihmë, për t’i mjekuar e për t’u kujdesur për shokët e sëmurë apo të plagosur. Kujdesi për shoqet e shokët e sëmurë e të plagosur i kalonte kufijtë e sakrificës. Përparimes ashtu si edhe në përgjithësi partizanëve nuk u “trembej syri” dhe nuk e dinin ç’ishte frika apo vdekja nga plumbi, ndaj nuk kursyen asgjë. Sukseset në beteja e luftime u rritnin besimin në fitore për të vazhduar më me vrull në aksionet e radhës.

 

Kujtim nga dita e vendimit për të dale partizane!

Në fshat kishte ardhur Ramiz Aranitasi! Fjala e tij ngriti peshë sidomos rininë e atyre anëve! Përparimja, Erveheja dhe Vaideja vendosën të nisen sëbashku në Luftë. Fillimisht menduan të mos u thonin gjë baballarëve E biseduan veç me nënat dhe, u nisën. Kur shkuan tek grupi i partizanëve në Panarit, ku ishte edhe Myftar Grabocka, iu kërkua të “kalonin prova të besueshme që vendimi për të dalë malit, ishte i formës së prerë”!

– Para se të vendosim ç’do të bëhet me ju, duam t’u themi se nuk po vini në dasëm, por në luftë!

– Po, për në luftë jemi nisur!

– Nuk do të kini lehtësira në luftë! Do të jemi jashtë e nën krismat e armëve! Përballë do të kemi armiq të egër, të armatosur!

– Po, e dimë! Kundër atij armiku do të luftojmë edhe ne bashkë me ju! Plumbat nuk do të na kursejnë e nuk do të na vrasin vetëm neve! Edhe juve jeni të rrezikuar, por në luftë jeni e nuk tërhiqeni! As ne nuk tërhiqemi! Armikun e kemi të përbashkët!

– Po ju nuk kini armë!? Armët që kemi ne janë më të gjata se sa jeni ju!

– Do t’ia rrëmbejmë armikut ashtu si ju!

– Po jeni shumë të vogla! Rrituni edhe ca dhe, kur të kalojnë partizanët përsëri këtej, bashkojuni!

– Jo! E kemi vendosur të vimë sot! Le të rritemi në luftë!

Atëhere shokët drejtues vizatuan një vijë në murin e shkollës dhe u thane vajzave: Atëhere, nëse e arrini vijën që vizatuam tek muri, do të vini partizane me ne. Në të kundërt, nuk kemi ç’t’u bëjmë.

– Dhe, Përparimja e para, pastaj Ervehejs e më pas Vaideja filluan të ngjiten me kurriz nga muri duke ngritur sa më shumë thembrat e këmbëve që të mos ishin nën vizë….. E kaluan proven me shumë vendosmëri e këmbëngulje! Komisioni vendosi “Nën presion”!

Dhe u nisën rrugës për t’iu bashkuar partizanëve.

Rrugës i arrijnë babai i Përparimes, njekohësisht xhaxhai i Ervehesë dhe babai i Vaidesë.

I morën çupat veç e veç dhe biseduan. Ishin të vogla! Nuk e dinin se sa ishin të ndërgjegjshme  për atë vendim.

Ibrahimi: – Përparime, e kini menduar mirë këtë që po bëni?

– Po xhaxha! (kështu i thërriste babait të vet, meqë ishte vëllai më i vogël)

– E dini që shkoni malit? Do të jeni në diell, në shi, në erë dhe nën plumba?

– Po xhaxa!

– Nuk do të të shtrojë Naimeja rrobat për të fjetur, as nuk do të të gatuajë ajo!

– E dimë! Do të hamë kur të kemi për të ngrënë, por ne e dime se kemi dalë për të luftuar!

– E dini që edhe mund të vriteni?!

– Po, e dimë, por për liri do të vritemi! Krenohemi për këtë vendim që kemi marrë!

– Domethënë nuk ka kthim pas?

– Jo! Do të kthehemi veç me lirinë!

– Mbas kësaj i puthi çupat në ballë duke i uruar: – Dalshi faqebardhë! Pushka ju bëftë top! U kthefshi me lirine!

E gjithë vendosmëria në vendimmarrje i shoqëroi vajzat në të gjitha aksionet dhe veprimet luftarake në përbërje të brigadës partizane! Asnjëherë ato nuk u happen telashe shokëve në luftë, përkundrazi! Trimëria dhe guximi nuk i dallonte nga bashkëluftëtarët!

Shembull që më mbush me emocion e më bën të jem krenare për nënën time ishpartizane dhe për babain tim! Si mund të nëpërkëmbet shembulli i këtyre vajzave që frymëzohej nga shpirti i tyre atdhetar luftarak! Në ato ditë të zjarrta rinia, djemtë dhe vajzat partizane u angazhuan me të gjithë fuqinë e mendjes, shpirtit dhe forcën fizike për t’i dalë zot vatanit dhe ia dolën!

Edhe pse babai im dhe mamaja ishin partizanë të të njejtës brigadë partizane, u martuan 7 vite mbas çlirimit. Pjesëmarrja në LANÇ gjithashtu konsiderohej provë vlerash dhe karakteri edhe në vendimmarrjen për martesë!

Mamaja na ka treguar jo pa krenari dhe emocion kujtime nga jeta e saj në veprimet luftarake të Brigadës së XV S partizane ku ka qenë pjesëmarrëse.

 

Elidiana Canaj

Vajza e ish-partizanëve

n/kryetare e kryesisë së komitetit Kombëtar

të Veteranëve të LANÇ të Popullit Shqiptar

 

Tiranë, më 06.06.21