REFORMË ZGJEDHORE APO REFORMË MORALE

Nga Viktor Malaj

“Kurrë nuk e kam konsideruar politikën si një arenë morali, por si arenë interesash” – Aneurin Bevan*

Prej vitit 1990 e këtej, tri fjalët që janë thënë dhe shpërdoruar më shpesh kanë qenë: liri, demokraci dhe reformë. Liria u propagandua dhe u kuptua nga shumëkush si shthurje, si e drejtë për të bërë ç’të duash pa marrë parasysh interesat e bashkësisë të cilës i përket.

Duke u kuptuar dhe zbatuar si e tillë ajo rezultoi në lirinë e të fortit për të nëpërkëmbur të dobëtin, liri e njerëzve të shthurur për të mospërfillur dhe për të vënë në lojë të ndershmit, liri e dembelit dhe e të pamoralshmit për t’i krijuar vetes mundësinë të fitojë pa punuar, të pasurohet pa kontribuuar dhe të imponohet në shoqëri nëpërmjet pushtetit ekonomik.

Demokracia rezultoi, siç është gjithandej, një gënjeshtër dhe perde pas së cilës përgatiten dhe luajnë lojën e tyre një grusht aktorësh politiko-ekonomikë gjithnjë në interes të vet, por duke bërë çmos të bindin masat se “shfaqja” është në interes të popullit i cili është “sundimtari i vërtetë” dhe për këtë duhet t’iu jetë mirënjohës aktorëve dhe regjisorëve të teatrit politik. Ndërsa fjala “reformë” ka pasur dhe ka inflacionin më të madh ngaqë përdoret dendur dhe prej gjithëkujt, edhe prej atyre që s’e dinë përmbajtjen e saj.

Mirëpo, përdorimi i shpeshtë i saj shërben si qetësues për shpirtrat e trazuar të të gjithë atyre që nuk kanë mundur të përfitojnë nga zbatimi në praktikë i dy fjalëve të para. Nëse je i pakënaqur me çfarë kemi arritur për 30 vjet, prit! Prit se do të bëjmë reforma dhe mos e kujto thënien “Prit gomar të mbij barë!” se nuk është thënë për ty.

Reforma në ekonomi, por ekonomia ende mbetet e dobët; reforma në drejtësi, por e drejta mbetet ëndërr; reforma në art e kulturë, por ato na prodhuan vulgaritetin dhe etikën e rrugës; reforma në arsim, por që na sollën jo pak analfabetë, madje mbi 50% analfabetë funksionalë, disa institucione private “arsimore” që prodhojnë njerëz me shumë diploma dhe me pak dije e kulturë; reformë në ushtri, por që u katandis në një MCR (Mbrojtja Civile e Republikës); reforma zgjedhore me të cilat nuk shfaqen dakord as autorët e tyre sepse kanë besuar se do të dalin gjithmonë fitues edhe kur shumica e popullit nuk i do etj. etj.

Po të vëmë re me pak kujdes do të shohim se reformën zgjedhore nuk e donte dhe as e do ndonjë nga ata që e propagandojnë më fort. Flasin për të pa u lodhur, pa pasur si synim kryesor ndryshimin e thelbit, por një lloj makiazhi të jashtëm të sistemit zgjedhor.

Në publik, të gjithë aktorët politikë flasin për reformë zgjedhore që i mundëson popullit zgjedhjen e më të mirëve dhe që s’i jep kujt mundësi të manipulojë apo ndryshojë vullnetin popullor, ama në praktikë secila palë synon shtimin e ndonjë neni që ajo beson se do t’i lehtësojë “zhvatjen” e ndonjë deputeti më shumë në zgjedhjet e ardhëshme.

Edhe opozita aktuale (jashtëparlamentare), megjithëse është bashkautore e papenduar e shformimeve antidemokratike të realizuara me marrëveshjen e 2008, nuk ndihej asnjëherë për reformën zgjedhore. Zërin e ngrinte vetëm pak muaj përpara fushatave propagandistike për pushtetin vendor ose qendror, atëhere kur e dinte se koha ishte e pamjaftueshme për të bërë marrëveshje dhe ndryshime thelbësore.

Duke qenë e vetëdijshme se humbjet e disahershme në zgjedhje nuk i kishin ardhur për shkak të ligjit zgjedhor por për shkak të mosbesimit popullor tek ajo, opozita krijoi dhe përdori herëpashere artifice politike duke braktisur Parlamentin, zgjedhjet lokale, duke u ngujuar nëpër çadra sulltanore apo marshuar drejt institucioneve qendrore me molotovë në duar dhe britma dhune.

Në këtë mënyrë, ajo shpresonte të fitonte në tryezë atë që populli nuk ia jep në qendrat e votimit. Vetëm vendosja e reformës zgjedhore si kusht nga BE dhe këmbëngulja e diplomacisë kryesore perëndimore i detyruan palët të ulen për “reformën zgjedhore”, të bëjnë shumë zhurmë por fare pak punë. Zhurma shoqërohet me lotë krokodili për “deformimin e vullnetit popullor” dhe për zgjedhje demokratike.

Ndërkaq faktet treguan se ndryshimet e bëra së fundi me marrëveshje midis palëve nuk ndryshojnë asgjë në thelb lidhur me sigurinë e pasqyrimit të vullnetit popullor në Parlament dhe në qeverisje. Është fyese për inteligjencën dhe moralin e popullit shqiptar që këtë “luftë” t’ia paraqesin popullit si akt demokratik njerëz të tillë si Lulzim Basha i cili, aty-këtu pohon se “Opozita e Bashkuar është e gatëshme dhe po punon përditë për t’jua kthyer qeverisjen shqiptarëve”.

Jo vetëm që kjo shprehje është e pavërtetë, sepse Basha me “qeverisje të shqiptarëve” nënkupton sundimin e vet e të një grushti individësh qesharakë rreth tij, por kujtdo i kujtohet se këtë pretendim e shpreh drejtuesi i një force politike që vullnetin e shqiptarëve e ka shformuar, manipuluar dhe dhunuar disa herë gjatë 30 viteve dhe, madje, është autorja e “risisë” së futjes në proceset zgjedhore të metodave dhe mjeteve të shformimit dhe zhvlerësimit të vullnetit popullor.

Është fakt shumë domethënës historik që zgjedhjet më të drejta në historinë e pluralizmit politik në Shqipëri u bënë kur në pushtet ishin kundërshtarët politikë të PD-së (komunistë ose jo) në vitet 1991-1992, ndërsa zgjedhjet më të parregullta, të dhunuara dhe manipuluara janë bërë kur në pushtet kanë qenë “demokratët” antikomunistë, në vitet 1996, 2009 dhe 2011.

Për t’u bindur nëse PD-ja e donte reformën zgjedhore dhe për të verifikuar fjalët pa mend e pa moral të P. Vasilit, i cili i qante hallin ambasadores amerikane se vuajti shumë për të bindur Ramën të pranonte kushtet e opozitës, po iu referohem dy deklaratave të Ambasadës Amerikane në Tiranë. Njëra është e 27 korrikut 2016 lidhur me Reformën në Drejtësi dhe thoshte:

“Ambasada e SHBA-së është e zhgënjyer që vëren se pas deklarimit të një marrëveshjeje të arritur midis qeverisë dhe opozitës, kreu i opozitës, z. Basha ka paraqitur një kërkesë të re të papranueshme. Ky zhvillim i fundit na detyron të arrijmë në përfundimin se kjo është një përpjekje e qëllimshme nga kreu i opozitës për ta bllokuar këtë reformë”.

Dhe, tani dy deklarime të Ambasadores së SHBA-së, znj. Kim në datat 1 dhe 3 qershor 2020:

“Ju vendosët një qëllim, ju vendosët një afat, më 31 maj (për Reformën Zgjedhore).Tani është koha që të ndaloni të insistoni në pozicione jo të zbatueshme dhe/ose vendosjen e kushteve të reja. Koha për ta mbajtur fjalën tuaj tek populli, koha për të ofruar ( 1 qershor 2020 )… Në një negociatë kaq të rëndësishme çdo palë duhet të japë. Çdo palë dha dhe i jap merita të veçanta partisë në pushtet. Partia në pushtet ka avantazhet e veta dhe duhej të jepte më shumë, prandaj e përgëzoj atë. Ka ardhur koha që miku im Luli Basha të balancojë të gjithë faktorët dhe të thotë po për popullin shqiptar dhe për Shqipërinë në Evropë. Topi është në fushën e tij dhe e ardhmja është në duart e tij”. (3 qershor 2020)

Nga dy deklarimet e bëra në largësi kohore prej 4 vjetësh dhe për dy reforma të rëndësishme, del mjaft qartë që personi që nuk i donte realizimet e reformave dhe që paraqiste, atëherë dhe tani, kushte të reja dhe të pazbatueshme, ishte Lulzim Basha.

Sejmenët dhe tellallët e këtij morali qytetar dhe politik, e shpallën në atë kohë Ambasadorin Amerikan si “njeri i Sorosit”, ndërsa tani ambasadoren Kim si “përfaqsuese e Antifa-s”. Ai që paraqet kushte të reja dhe kushte të parealizueshme nuk është tjetër veçse një njeri që kërkon sabotimin e marrëveshjeve dhe të reformave. Njeriu që e ka “topin në fushën e tij” dhe nuk e luan atë nuk ka qëllim tjetër veçse të prishë “lojën”.

Kur e panë se nuk i shpëtojnë dot darës perëndimore, drejtuesit opozitarë e firmosën marrëveshjen, pa asnjë ndryshim thelbësor dhe, madje pa pranuar “depolitizimin e Komisioneve Zgjedhore”. Pse e bënë këtë? Ata thonë se po kërkonte t’i kapte Rama, gjë që nuk përjashtohet, por, nga ana tjetër shpallin se do e bëjnë këtë gjë para zgjedhjeve të 2025.

E thonë këtë për të ngjallur shpresë se në 2021 do t’i fitojnë zgjedhjet dhe atë që s’e bëri dot Rama tani, do e bëjnë ata më vonë. Mirëpo pohimet e tyre se ia hodhën Ramës dhe se “mbrëmë ia çmontuam kapjen e komisioneve zgjedhore. Bashkë me shqiptarët do të mbrojmë çdo votë dhe do të fitojmë” (G. Bardhi) janë një armë që i jepet pushtetit të sotëm, pasi humbjen e mundshme dhe të pritshme të zgjedhjeve të 2021 nuk do të mund ta justifikojnë me dokrra mbi kapjen apo manipulimin e komisioneve zgjedhore.

Edhe në 2017 opozita kishte shumicën dhe drejtimin e KQZ-së dhe të gjithë përfaqsuesit e saj në qendrat e votimit i firmosën procesverbalet përkatëse e, megjithatë, opozita nuk i pranoi rezultatet. Edhe marrëveshjen e majit 2017 e shpallën “të shkëlqyer” (S. Berisha) por pastaj u ankuan se nuk fituan.

Opozita shqiptare dhe, veçanërisht, PD-ja duhet të mbajnë mend mirë se humbjet më të mëdha elektorale i ka pasur kur ka qeverisur vetë ose kur vendi qeverisej nga Qeveri Teknike (ose të përbashkëta) si në 1997, 2013 dhe 2017. Prandaj, kërkesat për Qeveri Kujdestare janë absurde dhe pa vlerë për të. Për të fituar zgjedhjet e radhës opozitës nuk i bëjnë punë as qeveritë teknike, as kamerat në qendrat e votimit dhe as komisionet me militantë partiakë.

Nëse duan të ndryshojnë rezultatet e votimeve, duhet të ndryshojnë më parë moralin e vet qytetar dhe politik, duhet të heqin dorë nga berishizmi si ideologji, moral dhe sjellje politike e stërdiskredituar dhe duhet të mendojnë seriozisht rreth faktit se fitimin e zgjedhjeve do ta kenë thuajse të pamundur për aq kohë sa këto parti opozitare drejtohen nga individë të stërprovuar, të dështuar dhe diskredituar disa herë.

Çfarë mund t’i ofojnë popullit shqiptar Basha, Kryemadhi, Duka, Ndoka, Mehdiu, Shehi etj.?! Vetëm ato çfarë iu kanë sjellë gjatë qeverisjeve të tyre të përsëritura dhe që e kanë detyruar popullin shqiptar që, herë me votë e herë me dru, t’i largojë nga pushteti.

Çështja e moralit politik vlen edhe për shumicën qeverisëse. Kur në një shoqëri dominon e mira, e drejta dhe morali i pastër, ligjet dhe reformat janë një formalitet jo dhe aq i rëndësishëm. Kur shoqëria është e kalbur dhe pa ndjenjën e duhur të përgjegjësisë qytetare, kombëtare e politike, atëherë ndërroi ligjet përditë por nuk do të ndryshosh rezultatin asnjë ditë. Vetëdija dhe morali qytetar e shoqëror përbëjnë thelbin e qeverisjeve të shëndosha dhe të efektshme.

Nuk kërkohet vetëm ndryshimi i moralit qeverisës dhe politik në tërësi, por ndryshimi dhe shërimi i moralit shoqëror. Na nevojitet një Reformë Morale në mënyrë që të mos grindemi për reformat e tjera. Ajo do të ishte Kryereforma popullore e kombëtare. A do të mund ta bëjmë dhe realizojmë këtë reformë? Koha do ta tregojë por nuk ka kohë për të pritur dhe as për të humbur.

*Aneurin Bevan – Politikan britanik i shekullit XX.

——

Botuar në DITA. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë dhe pa citimin korrekt e të dukshëm të burimit