Revolucioni që tundi themelet e botës

Xhevdet Shehu

Një vështrim i shpejtë mbi ngjarjen epokale të një shekulli më parë. Refuzimi nga amerikanët në tetor 1917 i telefonatës së revolucionarit rus për një vajzë leshverdhë… Lenini dhe Shqipëria: Pa 7 nëntorin e 1917-s nuk do të ishte 8 nëntori i 1941-shit që solli në skenë Partinë Komuniste të Shqipërisë, e cila ka lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë tonë të shekullit XX. Pse triumfatorët e mëdhenj të vitit 1917 pësuan një disfatë të rëndë rreth 70 vjet më pas.

Nga Marksi tek Lenini

“Manifesti i Partisë Komuniste” është shkruar nga Karl Marksi dhe Frederik Engelsi në periudhën Dhjetor 1847-Janar 1848. Ky pamflet politik është kuintesenca e një filozofie të tërë komuniste që do të shfaqej dhe do të sundonte më shumë se gjysmën e botës në shekullin XX për rreth 70 vjet me radhë dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite në një pjesë të botës.

Manifesti fillon më këto fjalë:

“Një fantazmë sillet nëpër Europë — fantazma e komunizmit. Të gjitha forcat e Evropës plakë, papa dhe cari, Meternihu dhe Gizoi, radikalët francezë dhe policët gjermanë janë bashkuar per t’i bërë luftën e shenjtë kësaj fantazme.

Cila është ajo parti opozitare, që nuk është akuzuar si komuniste nga kundërshtarët e saj në fuqi? Cila është ajo parti opozitare, që nuk i ka akuzuar gjithashtu si komunistë, për t’i poshtëruar, si përfaqësuesit më të përparuar të opozitës, ashtu edhe kundërshtarët e saj reaksionarë?”

Duke pasur parasysh ritmet e jetës dhe të komunikimit në shekullin e 19-të, shumë të paktë ishin ata që i morën seriozisht këto fjalë të dy mendjeve gjeniale.

Do të duheshin të kalonin 70 vjet që ajo “fantazmë” të shfaqej më ato përmasa që tashmë janë tepër të gjalla në kujtesën njerëzore: Një përmbysje apokaliptike që ndryshoi rrënjësisht rendin e gjërave të kësaj bote. Përmbysja filloi saktësisht në 7 nëntor të vitit 1917.

Prej atëherë, emrat e Marksit dhe të Leninit janë përmendur së bashku, ndërsa doktrina që do të pushtonte mendjet dhe zemrat e miliona komunistëve në mbarë botën do të quhej Marksizëm-Leninizëm.

Një takim i refuzuar

Në librin e tij tejet analitik “Paqe e rrënuar – Versajë 1919 dhe çmimi që paguajmë sot” (A Shattered Peace: Versailles 1919 and the Price We Pay Today), gazetari i shquar amerikan bashkëkohor David Andelman,  analizon marrëveshjen e Versajës në mbarim të Luftës së Parë Botërore she shkaqet që sollën një luftë botërore edhe më të përgjakshme pa kaluar as 20 vjet nga e para.

Kapitulli i parë nën titullin “Përpara drejt Parisit” fillon me një episod tejet domethënës që ndryshoi gjithë rrjedhën e historisë botërore të shekullit të 20-të por edhe të shumë e shumë viteve që vijnë.

Ja si e përshkruan Andelmani këtë episod:

“Allen Dallesi qe bërë vonë për lojën e tenisit në kryeqytetin e Zvicrës Bernë. Njëzetekatërvjeçari, i cili një ditë do të bëhej kryespiuni i Amerikës, patriarku i Agjencisë Qendore të Zbulimit (CIA), sapo kishte mbërritur me tren nga misioni i SHBA në Vjenë për të marrë detyrën e re dhe ishte takuar rastësisht me një shoqe të hershme shkolle – një vajzë e kolme zvicerane, e cila e luante njëfarësoj tenisin. Tani ai ndodhej në legatën e SHBA në Hirschengraben duke u marrë me çantën sportive, kur sa po i vinte kyçin zyrës, ra zilja e telefonit. Telefonuesi u paraqit si një revolucionar rus, që e kishte të domosdoshme të fliste menjëherë me dikë nga legata. Dallesi nguli këmbë se qe krejt e pamundur dhe i tha të telefononte prapë të hënën,  Telefonuesi këmbënguli, me një zë që dukej se e kishte të ngutshme. Dallesi nuk pranoi, e uli dorezën me tërsëllëm, dhe mori me të shpejtë për te fusha e tenisit.  Mbrëmjen tjetër, rusi hipi e u mbyll në një tren zviceran bashkë me shokët e tij për të kaluar mes për mes Gjermanisë e për të sosur në stacionin e Finlandës e mandej në kryeqytetin e Rusisë Petrograd. Telefonuesi kishte qenë Vladimir Iliç Lenini.

Sa e ndryshme mund të kishte qenë bota sikur ai t’i ishte përgjigjur telefonatës së revolucionarit rus e jo asaj të vajzës leshverdhë, po vriste mendjen Dallesi gati dy vjet më pas, kur po përgatiste plaçkat përsëri, kësaj here për të shkuar në Paris për bisedimet e paqes, të cilat do të shënonin debutimin e vërtetë të tij në skenën botërore. Ndonëse Dallesi kurrë nuk e mori vesh se çfarë kishte pasur në mendje Lenini – ai thjesht mund të ketë pas shpresuar të hapte një dialog me Perëndimin – është plotësisht e mundshme, që një përçapje e tillë mund ta kishte bërë djaloshin amerikan të qndronte në Zvicër. Vendi i zhvillimit të bisedimeve kishte qenë shpërngulur në Paris nga Lozana, pasi demonstrata të punëtorëve, të ndezura nga Lenini dhe ithtarët e tij bolshevikë, kishin shpërthyer në Lozanë e anembanë Zvicrës…” shkruan gazetari amerikan mbështetur në kujtimet Allen Dallesit.

Nga 7-a tek 8-a

Shekulli i 20-të është shekulli më i përgjakshëm i historisë së njerëzimit me dy luftëra botërore brenda tij. Shekulli që shpërgjumi botën polli dy doktrina diametralisht të kundërta: komunizmin dhe fashizmin.

Pa asnjë dyshim revolucioni i 100 vjetëve më parë, i njohur si Revolucioni Socialist i Tetorit në Rusi është një nga ngjarjet më të mëdha të historisë së njerëzimit. Pasi ka kaluar një shekull nga ajo ngjarje e pashmangshme në kujtesën historikë, është e pamundur të mos meditosh mbi faktet, arsyet dhe rezultatet që solli ai revolucion. Sepse ishte pikërisht ai revolucion që solli në skenë një sistem të ri shoqëror që theu kornizat ë ndryshkura shekullorë, duke u bërë faktori përcaktues për të gjitha zhvillimet e mëvonshme për gjetjen e ekuilibrave të rinj në nivel global.

Në një shkrim gazete është e pamundur të shkruhen të gjitha shkaqet që ë sollën atë revolucion dhe pasojat e tij. Për më tepër që për atë revolucion janë shkruar pambarimisht libra, analiza e artikuj të pambarimtë. Është 100-vjetori dhe është e pamundur ta anashkalosh një ngjarje të tillë epokale nga përkujtimi. Triumfatorët e mëdhenj të vitit 1917 pësuan një disfatë të rëndë rreth 70 vjet më pas.

Përkujtimi i këtij revolucioni, i shkaqeve të shpërthimit të tij, por edhe të pasojave dramatike që solli, për shqiptarët ka rëndësi edhe për rrethanat që u krijuan dhe ndikimin që revolucioni dhe idetë e tij patën në Shqipëri. Sepse pa 7-ën nuk do të ishte 8-a. Pa 7 nëntorin e 1917-s nuk do të ishte 8 nëntori i 1941-shit që solli në skenë Partinë Komuniste të Shqipërisë, e cila ka lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e shekullit XX me afro 50 vitet e sundimit të saj. Enver Hoxha, themeluesi PKSH dhe sunduesi gjysmëshekullor i Shqipërisë ka qenë një ithtar i zjarrtë i doktrinës marksiste-leniniste.

Shqiptarët kishin arsye të shprehnin simpati për Leninin dhe qeverinë sovjetike, pasi ai denoncoi traktatin e fshehtë të Londrës të vitit 1915 për copëtimin e Shqipërisë.

(Për këto do të flitet më hollësisht në numrin e nesërm të gazetës ‘DITA’).

Lenini

Në 8 nëntor 1917 Lenini u emërua Kryetar i Këshillit të Komitetit Popullor nga Kongresi Sovjetik Rus. Sa herë është folur e flitet për revolucionin e Tetorit, duke pasur parasysh diktaturat që u vendosën më pas, më së shumti flitet për krimet e atij regjimi sidomos në Bashkimin Sovjetik të udhëhequr nga pasardhësi i Leninit, Stalini. Janë të njohur gulagët në BS, lufta e klasave e të tjera aspekte aq të njohura në Shqipërinë e gjysmës së shekullit XX. E megjithatë, historianët realistë pohojnë edhe ndryshimet e mëdha që ndodhën nën regjimet komuniste dhe faktorizimin e një rendi të ri shoqëror që po përhapej me shpejtësi. Bashkimi Sovjetik nën udhëheqjen e komunistëve u shndërrua në një superfuqi botërore, pa të cilën nuk mund të merrej asnjë vendim.

“Komunizmi është pushteti sovjetik plus elektrifikimi i të gjithë vendit” ka thënë Lenini duke vënë theksin tek rëndësia e ndriçimit elektrik anembanë Rusisë dhe modernizimin e industrisë dhe bujqësisë. Dhe fakt se Rusia sovjetike u bë nga vendet e para të elektrifikuara në botë.

Lenini theksonte:

“Ne duhet t’u tregojmë qytetarëve që organizimi i industrisë në bazat e modernes, teknologjisë së avancuar, në elektrifikimin i cili do të sjellë një urë ndërmjet qytetit dhe fshatit, do t’i japë fund ndarjes ndërmjet qytetit dhe fshatit, do të bëjë të mundur ngritjen e nivelit kulturor në të gjithë vijën shtetërore dhe më tej, edhe në cepat më të largët të vendit, prapambetje, injorancë, sëmundje dhe barbarizëm.”

Në 3 Mars 1918, Lenini e nxori Rusinë nga Lufta e Parë Botërore duke përkrahur Traktatin e Brest-Litovskit, nga i cili Rusia humbi territore të rëndësishëm në Evropë.

 

Tentativat për vrasje

Në 14 janar 1918, Leninit iu bë një atentat për vrasje gjatë kohës që ai ndodhej në makinën e tij në Petrograd, prej një personi të paidentifikuar. Ishte një atentat nga i cili Lenini shpëtoi paq.

Në 30 gusht 1918, Fanja Kaplan, një anëtare e Partisë Revolucionare Socialiste, u afrua me Leninin pasi ai foli në një miting dhe ishte duke ecur me të për tek makina e tij. Ai hodhi njërën këmbë brenda makinës. Ajo e thirri Leninin i cili u kthye për t’u përgjigjur. Ajo hapi menjëherë zjarr dukë shtënë tre plumba, dy prej të cilëve e zunë Leninin në trup: plumbi i parë kapi krahun, i dyti më seriozisht kapi tek vëndbashkimi midis nofullës dhe grykës, ndërsa plumbi i tretë vrau një grua që po fliste me Leninin pak para së të fillonin të shtënat. Lenini ra në tokë pa ndjenja. Ai u shpu në apartamentin e tij në Kremlin dhe refuzoi që të çohej në spital pasi, sipas tij, të tjerë vrasës do të mund të ishin duke e pritur edhe atje. Doktorët që u thirrën vendosën së ishte tepër ë rrezikshme që të nxirrnin plumbat jashtë trupit.

Një kult personal i Leninit, kult të cilin ai vetë kërkoi ta shkëpuste prej tij, filloi më këtë incident. Gjendja shëndetësore e Lëninit filloi të përkeqësohej. Madje besohet se ishte kjo plagosje ajo që përshpejtoi vdekjen e Leninit më 21 janar 1924, në moshën 54 vjeçare.

Nga Lenini tek Stalini

Pas vdekjes së Leninit, pushtetin e mori Josif Stalini, i njohur tashmë si një nga diktatorët më të mëdhenj. Ngjitja e tij deri te zgjedhja si pasaradhës i Leninit nuk ishte e rastësishme. Stalini ishte një nga shtatë anëtarët e Byrosë së parë Politike, e themeluar në vitin 1917 për të menaxhuar Revolucionit Bolshevik, së bashku me Leninin, Zinovievin, Kamenievin, Trockin, etj. Stalini u emërua Sekretar i Përgjithshëm i Komitetit Qendror të partisë në 1922. Ai më pas arriti të konsolidojë pushtetin pas vdekjes së Leninit në vitin 1924 duke zgjeruar funksionet e rolit të tij, dhe duke eliminuar çdo opozitë. Ai mbeti sekretar i përgjithshëm derisa u hoq në vitin 1952, njëkohësisht duke shërbyer si kryeministër i Bashkimit Sovjetik nga viti 1941 e më pas.

Ai zbatoi një politikë ekonomike shumë të centralizuar të komandës, duke filluar një periudhë të industrializimit dhe kolektivizimit që rezultoi në transformimin e shpejtë të BRSS nga një shoqëri agrare në një fuqi industriale. Megjithatë, ndryshimet ekonomike u shoqëruan me burgosjen zhdukjen dhe internimin e miliona njerëzve në kampet e punës të quajtur Gulagë. Vrulli fillestar në bujqësi ndërpreu prodhimin e ushqimit dhe kontribuoi në urinë katastrofike sovjetike të viteve 1932-33, të njohur si “Golodomor” në Ukrainë. Ndërmjet 1934 dhe 1939 ai organizoi dhe udhëhoqi një spastrim masiv (i njohur si “Spastrimi i Madh”) të partisë, qeverisë, forcave të armatosura dhe inteligjencës, në të cilin miliona të ashtuquajtur “armiq të klasës punëtore” u burgosën, u internuan apo u ekzekutuan, shpesh pa një proces të rregullt. Figura të mëdha në Partinë Komuniste dhe qeverisë, si dhe shumë komandantë të lartë të Ushtrisë së Kuqe, u vranë pasi u dënuan për tradhti në procese të montuara gjyqësore.

Mirëpo është i pamueshëm roli që luajti Ushtria e Kuqe nën udhëheqjen e Stalinit për mposhtjen murtajës nazi-fashiste që kërcënonte gjithë botën. Aq i vërtetë është ky fakt sa dy fuqitë më të mëdha kapitaliste botërore, Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe u bënë aleatët më të ngushte të Bashkimit Sovjetik. Ruzvelti dhe Çërçilli lanë përkohësisht mënjanë skrupujt politikë dhe bënë ujdi me shokun Stalin. Ata firmosën edhe fundin e Luftës së Dytë Botërore dhe përcaktoan hartën e re të botës në vitin 1945 në Jaltë.

Bashkimi Sovjetik ёshtё njё kapitull i mbyllur

Po si po përkujtohet revolucioni socialist në atdheun ku lindi? Radioja gjermane DË duke përkujtuar revolucionin e tetorit theksonte pak ditë më parë:

“Jubileu i revolucionit nё Rusi nuk po kremtohet me bujё. Kjo edhe qё ngjarjet e 100 vjetёve mё parё tё mos i frymёzojnё sot kritikёt e sistemit pёr njё pёrmbysje tё re. Kryqёzori historik Aurora, prej nga u dha sinjali legjendar i fillimit tё kryengritjes, ёshtё sot njё muze jo fort i frekuentuar.

Pёr Dmitrij Mjakshin Bashkimi Sovjetik ёshtё njё kapitull i mbyllur. Bashkё me heronjtё e tij.  “Unё nuk e vlerёsoj revolucionin komunist. E vetmja paralele, qё mund tё bёsh sot, ёshtё mendimi i kryengritjes popullore. Natyrisht unё kam pak frikё pёr kёtё. Por unё pёrpiqem tё mos e mendoj kёtё. Vetёm kёshtu ne mund t’i arrijmё qёllimet tona.” Si Dmitrij mendon gati gjysma e tё rinjve rusё, sipas sondazheve. Ato nuk e konsiderojnё si tё keqe shpёrbёrjen e Bashkimit Sovjetik.

Ndryshe nga ata, mendojnё komunistёt e rinj, qё marrin shkas nga jubileu i revolucionit pёr njё festё nё Shёn Peterburg. Edhe ata mblidhen nё njё mbrёmje tё ftohtё tetori me kёrkesa politike. Edhe ata duan njё shtet tjetёr. Me simbolikё sovjetike ata glorifikojnё kohёt, qё personalisht nuk i kanё pёrjetuar ndonjёherё.

Njё shpresё si pёrpara njёqind vjetёsh…”

vijon nesër…