SHËNIM: A i thotë gjë qeverisë shifra 13 mijë

Në njërën nga këto pasdite, ndërsa udhëtoja nga qyteti i Ulmit në drejtim të Shtutgartit, krejt befas, pranë meje po rrinte një familje shqiptare. Ishin pesë vetë, si mësova më pas, vinin nga një fshat në afërsi të Kukësit, dhe, as nuk e dinin se ku po shkonin. Ishin ulur nga autobuzi i linjës Prishtinë – Hamburg në qytetin e Ulmit dhe, pasi u kishin thënë se nga nisej treni për në Shtutgart, kishin zënë vend. Më tej nuk e dinin. Njeriu që duhej t’i kishte pritur nuk ishte dukur dhe burri, rreth të dyzetave, babai i tre fëmijve, kishte vendosur të nisej për në Shtutgart, gjithnjë me shpresën se më pas diçka do të bëhej. Kërkonin strehim politik, nga ajo që bisedova në atë rrugë më shumë se një orëshe, kishin me vete disa letra, të paguara jo lirë, diçka që flisnin për një gjakmarrje të mundshme. Në fshatin e tyre kishin mbetur vetëm pleqtë: Fillimisht njerëzit i kishin marrë rrethinat e Tiranës dhe të Durrësit, tani po i merrte Europa, duke mos e ditur në se do të rrinin apo do të ktheheshin.

Të mërzitur disafish: Nga rruga e gjatë, e stërlodhshme, nga mungesa e njeriut që do i priste, nga enigma e asaj që mund të ndodhte, nga shpenzimet që nuk i kishin menduar se do të bëheshin, nga moslajmi për prindërit… nga të gjitha, kishin në vete shpërthimin e zemërimit që mund të vinte nga njëri çast në tjetrin.

U ndamë në stacionin kryesor të trenit në Shtutgart. Unë do të nisesha drejt Sarajevës, ata drejt së panjohurës. Nuk mund t’u thoja asgjë, nuk e dija nëse kishin shpresë për të pasur një fillesë ëndrre, më thanë vetëm se më në fund dikush do i priste aty pranë; dhe, duke parë kantierin e madh në stacionin e ri të trenit që po ndërtohet, burri, me duar të plasaritura, tha vetëm se “paska punë, më duket”.

Vetëm kaq. Asgjë më shumë dhe filloi të kishte një shpresë. Ishte nisur nga një fshat afër Kukësit dhe nuk e dinte adresën e mëtejme të familjes së tij. Më i vogli ishte ende vocërrak, ende besoj se nuk e dinte se çfarë po ndodhte.

Nuk është familja e vetme që merr këtë rrugë. Janë mijëra të tilla, sidomos në këtë vit, kur zbrasja po vjen si rreketë që nuk ndalen. Vetëm në dy muajt e fundit më shumë se 13 mijë shqiptarë, nga të gjitha viset e shtetit londinez shqiptar, kanë arritur në shtetin gjerman. Asnjëherë më parë nuk është vërejtur një dyndje e tillë, si një epidemi braktisjeje. Me trena, me avionë, me anije, legalisht e ilegalisht, me shpresë e pa shpresë, të organizuar apo vetanakë; të mbrojtur me ndjenjën e largimit, gjithnjë e më shumë, pa e ditur se ku do të jenë në një ditë të nesërme. Vetëm me shpresën e dyshimtë, “ishalla, nuk na kthejnë”. Vetëm kjo është hë për hë në mendjen e tyre. Pas saj nuk ka më asgjë.

Si ndodhi kështu e përse vazhdon të ndodhë? Janë hedhur dhjetra hipoteza, nga më të ndryshmet, që nga deklaratat pa vend të diplomatëve të huaj e deri tek dora e fshehtë që organizon këtë braktisje masive, gjithnjë me joshjen e një jete ndryshe. Nuk e di se cila prej tyre është më e sakta, por të gjitha së bashku kanë sjellë këtë gjendje, në të cilën hemorragjia e kombit po rrjedh pa ndërprerje.

Disa ditë më parë, shefi më i lartë i Policisë së Shtetit, duke u ulur në aeroportin e Rinasit bërë një deklaratë foshnjarake. Ai “fajësoi” më shumë shqiptarët që jetojnë deri më tani në vende të tjera, ku ka humbur perspektiva dhe që tani po “sulen” drejt vendeve më të begata evropiane.

Nuk e kisha besuar se një epror kaq i lartë, njëra nga detyrat e të cilit është edhe parandalimi i kësaj braktisjeje, të bëjë deklarata kaq naive. Por, si ndodh shpesh në këtë botë, të gjithë e duan të keqen larg vetes. Edhe policia e Shtetit e do këtë, edhe ministria e Punëve të Brendshme e do këtë, edhe qeveria vetë e do këtë.

Por kjo nuk e thjeshton të vërtetën: Njerëzit po ikin nga fshatrat e qytetet e Shqipërisë; dyndja do të ishte shumë herë më e madhe, nëse njerëzit e varfër do të kishin pasur mundësi materiale më të mëdha.

Burri nga një fshat afër Kukësit, që takova rastësisht në një tren, kishte shitur dy lopët e shtëpisë dhe paratë nuk i kishin dalë për këtë udhëtim pesë vetësh, megjithëse kishte qenë udhëtimi më i lirë. Kishte marrë edhe borxh, ndërkohë që duart i hanin për punë. Si e thashë, fjalia e parë që tha kur shikoi kantierin e madh të stacionit të ri të trenit në Shtutgart ishte, “paska punë”, dhe nuk mendoi se këtu do të bëhej qejf. Kishte ardhur për punë, çka i kishte munguar në shtëpinë e fshatin e tij. Kishte duruar një dekadë, dy dekada, që të mos ikte nga vendi ku kishte lindur, por pastaj, si më tha, “fëmijët e kishin detyruar, është detyra e burrit t’u dalë zot robve të shtëpisë”.

Përse ikin njerëzit? A e ndjen qeveria e tashme se kjo ikje është edhe një përgjegjësi për të, dhe se, sido që të ketë ndodhur në këtë fillim braktisjeje, deri më tash gjërat duhej të ishin zgjidhur?

Po i kthehem përsëri familjes nga një fshat në afërsi të Kukësit. Disa herë u kishte vajtur në shtëpi një njeri i njohur dhe u kishte thënë, “pse nuk ikni, çka prisni”. Fillimisht ishin luhatur, pastaj ishin bindur, në fund kishin vendosur. Emisarë të tillë, të errët bredhin ditën për diell, por kjo nuk është gjithçka. Është diçka më e madhe se kjo valë pëshpërimash, që nuk pushon ende as sot.

Është fillesa e bjerrjes së shpresës. Një burri, kur i humb shpresa për të gjalluar familja e tij, tek ai ka humbur gjithçka.

Pas zgjedhjeve të 23 qershorit, dy vite më parë, njerëzit kishin shpresën se me theqafjen e një qeverie që mos ardhtë më, do të kishte shpresë për shumë gjëra të tjera. Pas ngjarjeve e kthesave të tilla, shumë njerëz e humbin shpresën më shpejt se të tjerët, sidomos ata që kanë besuar më shumë. Dhe kur gjërat bëhen ngadalë e askush nuk i thotë pse rritja do të jetë e ngadalshme, por e sigurtë, në mendimin e tyre hyn dyshimi. Dyshimi se mos gjërat përsëriten dhe, kur dyshimi fillon e rritet, atëherë fillon edhe braktisja.

Gjërat nuk ngrihen duke filluar me prishjet, sidomos me prishjet, të cilat janë të lidhura me një vend pune, me bukën e gojës. Në Pogradec, në zonë turistike, prej viteve ishin të ngritura disa objekte turistike, me leje apo edhe pa leje. Duheshin prishur, por edhe prishja ka kohën e saj, ka momentin e duhur. Duhet të ndërtosh më parë, që asgjë të mos mbetet në boshllëk. Nuk jam për gjërat rrumpallë, por edhe nuk jam për gjërat pa drejtim. Askush nuk ka menduar që asaj dite, për afro një mijë vetë që punonin në atë zonë turistike, ashtu si edhe sot askush nuk e di se sa nga këto familje nuk gjenden më në Shqipëri. Mund të zgjidhej gradualisht, e jo vetëm këtu, por në shumë e shumë vende.

Ne kemi aktualisht një qeveri, e cila, sidozot, detyrën e parë të saj kishte nxjerrjen e vendit nga humnera financiare. Këtë po e bën dhe i heqim kapelen. Por kemi gjithashtu një qeveri që mëton të jetë e së majtës, dhe kjo do të thotë se ka detyrimin të jetë një qeveri më tepër sociale se sa konservatore.

Njerëzit që po ikin, në të shumtën e tyre, janë që duan të punojnë, dhe të punojnë fort. Të paktë janë ata që kanë marrë rrugët për qejf.

Këto njerëz mund të punojnë fort edhe në vendin e tyre. Askush nuk e lë vendlindjen pa e kthyer kokën pas. Edhe shefi i sotëm i qeverisë dikur ishte me kokën pas, dhe në momentin e dhënë, u bë pjesë e jetës së vendit të tij.

Kushtet në të cilat jetojnë ata sot janë në skajet e mjerimit. Nuk mund të përshkruhen, qoftë edhe përmes një shkrimi. U dhëmb mungesa e gjithçkaje, ashtu si u dhëmb edhe mungesa e shtetit të tyre. Ndjenja se, edhe pse të larguar, përsëri kanë një shtet që u thotë një fjalë të mirë. Qoftë edhe “kthehuni, Shqipëria do të bëhet”.

Le të mendojë për të tjerët, si për hallin e tij të dikurshëm. Me shefin e qeverisë ne kemi një mik të përbashkët në Augsburg: Piktorin e shquar Gjelosh Gjoka. Kam qenë shumë herë në shtëpinë e tij, ku ende është një qilim i bukur, dhuratë nga skulptori Kristaq Rama. Piktori i shquar, shqiptar nga viset shqiptare të Malit të Zi, ka një pikturë të famshme, “Vajtojcat e Kosovës”. Sa herë që e kam parë atë pikturë kam menduar edhe për nënat tona, në atë vetminë e tyre të pikëlluar, sidomos kur bijtë e bijat i kanë larg.

Qeveria, kur ka kohë, le të mendojë edhe për këtë. Në dy muaj më shumë se 13 mijë vetë janë larguar.

Sarajevë, 21 gusht 2015