SHËNIM: Jo gjithmonë, kush fiton luftën, fiton dhe pushtetin

Nga Bedri Islami

Aksioma se, “kush fiton luftën, fiton edhe pushtetin”, e ka një “por” nga pas. Pra, jo gjithmonë mund të ndodhë kështu.

Janë të paktën dy raste të cilat e bëjnë të domosdoshme pikërisht sqarimin e kësaj “por”, që fare mirë, edhe pas luftës me Covid-19 dhe pas përleshjes luftarake me pasojat e Tërmetit të nëntorit, mund të përsëritet edhe në Shqipëri.

Njëri nga shembujt është i largët, por historikisht i njohur, i studiuar dhe i trajtuar në shumë nga manualet e keqpërdorimit të fitores si rrugë drejt koncentrimit të pushtet në një dorë të vete, në një figurë të vetme, i cili, duke e trajtuar paqen si vazhdim i luftës, ndëshkohet për autokracinë.

Anglia në Luftën e Dytë Botërore gjeti në personalitetin e Çurçillit figurën më të domosdoshme për të drejtuar me dorë të hekurt, me vizion dhe me qartësi të pazakontë, me seriozitetin anglez dhe pasionin e fshehur tek një njeri, i cili, mes të tjerave, në kohën e lirë apo në pushimet mes mbledhjeve qeveritare, lehtësohej duke vizatuar.

Askush nuk u nda prej tij pa e ndjerë veten më trim – kjo ishte deviza e tij e luftës; frymëzimi i të tjerëve dhe maturia e tij.

Por, befasisht, pas luftës, ai i humbi zgjedhjet. I sigurtë se fitorja ishte pushtet, ai njohu humbjen, për të mësuar se paqja ishte një shfaqje e re në Anglinë e lodhur nga lufta dhe nga diktati. Do të rikthehej në pushtet, pikërisht atëherë kur kishte mësuar nga paqja dhe të zhvendoste triumfin e tij jashtë ishullit të begatë.

Shembulli tjetër është më i afërt për ne: Kosova. Qershori i vitit 1999, pas shumë viteve rezistencë dhe dy viteve luftë të hapur, ajo ishte e lirë, por jo e vetëqeverisur. Kishte një qeveri të përkohshme, e cila drejtohej nga lideri guerilas Thaçi dhe një organizatë politike që e kishte drejtuar, Lëvizja Popullore e Kosovës dhe që po shndërrohej në një forcë politike legale, që më pas do të njihej si PDK.

Në ato ditë kam biseduar shpesh herë me Thaçin, në mbrëmje të gjata, rreth asaj që duhej të bëhej dhe, mbi të gjitha për ndërtimin e një mëvetësie sa më të domosdoshme për krijimin e strukturave të shtetit, pavarësisht se kudo kishin ardhur drejtues nga e gjithë bota, disa nga të cilët as nuk e kishin dëgjuar më parë Kosovën e as nuk dinin gjë për të.

Kishte një bindje tek njerëzit e luftës se në zgjedhjet e para do të kishin një fitore bindëse, sa që shpeshherë mendonin se pas tyre, as rivalja më e fuqishme, LDK-ja, që në ditët e pasluftës nuk dukej askund, nuk do të ekzistonte. Rugova dukej i humbur, ardhja e tij shtyhej nga dita në ditë, kudo njerëzit e UÇK-së po vendosnin pushtetin e tyre paralel me të huajt, në të gjitha komunat dhe strukturat. Eufori e pazakontë e njerëzve që përgjithësisht kishin ditur të bënin luftën, por ngurronin të bënin paqen.

Në zgjedhjet e para, njerëzit që kishin fituar luftën, humbën. LDK-ja e heshtur, që ishte rikthyer, fitoi. Rugova, edhe me votat e detyrueshme të PDK-së së Thaçit, do të bëhej president dhe do të vinte dita që LDK-ja do ia kthente borxhin presidentit të tashëm, i cili, edhe kur ia dha votat mendoi për ditën kur do e merrte kthimin e borxhit të tij.

Humbja ishte e pritur për të tjerët, por jo për shumë nga ata që e bënë luftën.

Ka një shkak themelor: ata harruan se në pasluftë nuk mund të sillesh si në luftë. Ata ishin çlirimtarë që po synonin të bëheshin zotër. Disa prej tyre po bëheshin thjeshtë mercenarë, të frikshëm dhe të zhurmshëm. Urtia njerëzore i la në opozitë deri sa të mësoheshin se mund të jesh shërbyes i mirë, por jo padron.

Ka një ngjashmëri, do të thoja fatale me pasluftën në Kosovë si mendësi fituese, me atë që ndodh në Shqipërinë e tashme, me pasluftën ndaj koronavirusit, si mendësi zotëruese.

Tejkalimi i së drejtës për rreptësinë e izolimit, ndjenja e frikës se mos përmes kësaj gjendje kalohet në humbjen, qoftë edhe të pjesshme të lirisë, autoritarizmi i skajshëm dhe komunikimi i sipërfaqshëm, duke ndjellë më shumë frikën se sa shpresën; dhënia më shumë rëndësi  nga qeveria të të drejtave abstrakte se sa realiteteve konkrete; pasiguria e së nesërmes dhe joshja nga “ çirçet” opozitare, të cilat nuk kanë asgjë në dorë veç zërit, në këtë rast, i çjerrur”, të gjitha këto sjellin hallkën e shkëputur mes fitores në luftë dhe qeverisjes së ardhshme.

Nëse në Kosovën e pasluftës shumë figura, të cilët ishin respektuar në luftë, po bëheshin mercenarë dhe të korruptuar, duke e quajtur korrupsionin si pjesë e ndarjes së plaçkës së luftës, në Shqipëri, jo pak ministra e titullarë të lartë janë frikshëm të korruptuar, janë pjesë e oligarkisë politiko – financiare dhe, çfarë edhe më e rëndë, e quajnë të gjithë këtë si një meritë vetjake, nga e cila nuk skuqen se përfitojnë, por zemërohen kur i ikin fitimet nga duart.

Është një punë e vështirë, por e urtë, të ndalosh një luftë para se fitorja të kthehet në rraskapitje.

Pas luftës, të çliruar nga ankthi, njerëzit fillojnë e bëjnë llogaritë e tyre dhe vënë në balancë atë që kanë fituar me atë që kanë humbur, sigurinë për jetën me sigurisë e lirisë.

Atyre nuk u duhen më as ligjet e rrepta të qeverisë, as mjetet e motorizuara nëpër rrugë, as kërcënimet me burgime afatgjata, as premtimet e harruara.

Atyre u duhet që qeveria të mësojë sa më shpejt artin e vështirë të qeverisjes në paqe dhe, nëse e ndjejnë se qeverisë i pëlqen psikoza e luftës, atëherë nis edhe humbja e saj.

*****

Botuar në DITA. Ndalohet kategorikisht ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa citimin korrekt dhe të dukshëm të burimit