SHËNIM: Kinemaja si një mensë ku hahen ende filmat e Enverit

Në lajme pashë tryezën e Ministrisë me kineastët. Dukej si një lajm që ka të bëjë me një komunitet të caktuar pa interes për grupet e tjera – jashtë interesit të fushës. Në rastin e Kinemasë, nuk është krejt kështu. Neglizhimi mbi njëzetvjeçar i saj ka bërë që pjatat kryesore e shqiptarit –shpirtërore, e që i “ha” përmes ekranit të TV – të jenë po ato të kohës së komunizmit. Pra, shqiptarët marrin ushqim shpirtëror o me spektakle o me “filma të Enverit”.  Si ka menduar Ministria ta ushqejë publikun shqiptar në vitet që vijnë?

Menyja e Ministrisë

Dëgjova diskutimet për buxhetin e shtetit për filmin. Më shumë se për shifrat konkrete, 500 mijë a 1 milion Euro, duhet menduar më parë për produktin. Problemi i parë që duhet të shqyrtojë Ministria është se sa “pjata” në vit duhet të hanë shqiptarët? Sa filma në vit meriton të shohë një shqiptar në kinema? 2 filma? Se aq mund të bëhen me 500 mijë euro. Apo 4? Apo 5? Unë mendoj se idealja duhej të ishte 12 filma. Çdo muaj, një film i ri shqiptar.  Pasi shteti të ketë ndërtuar një vizion, atëherë mund të flitet se ku e si do gjenden paratë. Por, për paratë duhet që Ministria të ndërgjegjësohet për 2 gjëra. Si gatuhen filmat dhe si hahen filmat.

(Pas-) kuzhina e Kinemasë

Si një kuzhinë restoranti, pas së cilës punojnë shumë kuzhinierë e ndihmës, ashtu kinemaja ka nevojë për një komunitet kineastësh që merren me këtë profesion. Aktualisht në Shqipëri kush do të bëjë film merr Audion nga jashtë, Drejtorin e Fotografisë nga jashtë, post-produksionin nga jashtë, grimin nga jashtë… Komuniteti nuk funksionon mirë, sepse kineastët kanë zënë punë të tjera. A mund të mbijetojë një kameraman i mirë nëse këtu bëhen vetëm 2 filma në vit? Apo do kemi vetëm 1 kameraman që punon në të gjithë (2 copë) filmat?

Këta artistë vijnë nga shkollat. Në shkollën shtetërore nxënësit i gjejë vetë kamerat apo pikat e montazhit, se shkolla nuk ka (mund të ketë 1 kamera për 6 nxënës). Që pas 10 vjetësh të mund të hamë pjata të mira, shteti, në këtë rast Ministria e Kulturës duhet të investojë në shkollën e filmit SOT! Dhe jo vetëm me aparaturë, por dhe me fonde që të mundësojnë ardhjen e lektorëve të huaj (që kanë suksese në CV-të e tyre). Por të kthehemi te lekët me të cilët do të bëhen “12 filmat”.

Lekët për qepët, makaronat e erëzat

Shteti mund të mos i ketë të gjitha paratë. Por, shteti mund të ndërtojë mekanizma sesi paratë e biznesit të kalojnë tek filmi. Mënyrat sesi mund të ndodhë kjo mund të jenë të shumta, që nga përcaktimi i një përqindjeje nga kuota vjetore e reklamës së një kompanie apo te lehtësitë fiskale – bizneset që investojnë në film përfitojnë ulje taksash.

Si e ku hahet filmi?

Një film që të shikohet duhet të çohet në kinema, ndryshe ai film vdes. Kinematë janë biznes partner i filmit, por dhe ato vuajnë taksat e tatimet. Aparaturat e tyre të shtrenjta, shtrenjtohen edhe më shumë në doganë. Madje, ata paguajnë doganë dhe për një llampë që importohet për të zëvendësuar një llampë të djegur  të projektorit.

Shteti duhet të subvencionojë dhe kinematë e rretheve. Është e trishtë kur seh se filmat duhet të shfaqen në teatër sepse në gjithë rrethet e Shqipërisë janë vetëm 3 kinema.

“Femrat” dhe mollët e importit

Nga ana tjetër, shteti mund të inkurajojë produksionet indipendente. Që kjo të ndodhë, duhet që filmi të mos trajtohet si treg qepësh a mollësh. Dhe as të mos tatohet si mollët e importit.

Për shembull, filmi “Femrat” rezulton filmi më i shikuar në kinematë e periudhës së post-komunizmit me përafërsisht 40 mijë shikues deri tani vetëm në Tiranë. Por, nuk është akoma një sukses financiar për krijuesit e tij. Nga të ardhurat e filmit, shteti mban TVSH, Tatim në Burim dhe taksën e sheshtë (a progresive më vonë), ndërsa kinematë marrin 50% të fitimit. Praktikisht në xhepat e produksionit hyn pak a shumë 1/3 e të ardhurave. Në këtë situatë, çdo film indipendent e ka të pamundur të mbijetojë. Është detyrë e shtetit që të lehtësojë barrën fiskale për krijuesit, dhe madje edhe të subvencionojë kinematë për produktet shqiptare që të ardhurat t’i shkojnë sa më shumë krijuesit.

Të gjitha strategjitë bëhen sot për të pasur kinema të mirë pas 10 vjetësh. 10 vjet, nuk janë shumë. Aq më tepër kur filmat e vetëm shqiptarë që na kënaqin në TV janë ende ato të krijuar para 40 viteve.

******

Në foto: Ministrja e Kultures Mirela Kumbaro, duke folur gjate nje tryeze konsultimi per filmin shqiptar, ku eshte diskutuar per rishikimin e Ligjit per Kinematografine