Krenaria e pakuptimtë e të qenit vetëm i pushtuar

Një ditë më parë, u përkujtua 75-vjetori i pushtimin italian të Shqipërisë, që lidhet me dy emra: atë të Mujo Ulqinakut, emrit simbol të asaj dite, të cilit i dedikohet një rezistencë e papepur me armë derisa u shua; si dhe Ahmet Zogut, mbretit shqiptar të asaj kohe, që siç është thënë, e braktisi vendin e tij duke marrë me vete dhe sasi të mëdha floriri nga arka e shtetit, gjë që mohohet nga vërsnikë të tij, që mbrojnë idenë e ikjes si mospajtim ndaj pushtimit, me idenë për të luftuar në ekzil kundër italianëve.

I veçantë është fakti se historiografia zyrtare shqiptare nuk servir data pushtimesh të tjera që kanë ndodhur përgjatë shekujve e viteve; dhe ndodh që i vetmi pushtim që përkujtohet të jetë ai italian. Për gjermanët thuhet se erdhën aty nga mesi i shtatorit `43. Ndërsa për atë që konsiderohet si pushtues 500-vjeçar, perandorinë otomane, jepet viti 1474 që ka të bëjë me rrethimin e parë të Shkodrës, por që patjetër duhet të ketë një datë të këtij rrethimi, siç është e natyrshme të ketë për çdo ngjarje të kësillojshme, e megjithatë një ceremoni përkujtimore nuk ka ekzistuar e as nuk ekziston.

Por diçka tjetër ia vlen të thuhet e potencohet në këtë rast, që ka të bëjë më një  fill ‘moral’ që ka shoqëruar linjën komuniste të historiografisë në më pak se 50 vjet: fakti që ne, kemi qenë vetëm të pushtuar e kurrë pushtues, parë ky si një virtyt i lartë shqiptar!!! Dhe ky është një prej sajesave në funksion të krenarisë kombëtare krahas të tjerave me nam, por që nuk është trajtuar aspak. Ngatërresa e parë është ajo mes pushtimin e sundimit, që më pas çon të ngatërrohet vitalietin me brutalitetin. Rendi i sotëm botëror, me shtete-kombe, me ndenja nacionaliste e kombëtariste, është afro 300-vjecar; e para kësaj periudhe ka ekzistuar një rend krejt tjetër, ku pushtimet nuk kanë atë vokacion kuptimor që kanë sot.

Është tjetër nëse  një ushtri është treguar brutale ndaj një etnie të caktuar të përbërë nga njerëz të thjeshtë. Por pushtimet e dëshira për sundim atëbotë, ka qenë tregues force e vitaliteti. E kundërta, tregues dobësie. Madje dhe sot, kjo komponente nuk e ka humbur krejt kuptimësinë. Amerika nuk është lider botëror vetëm nga pikëpamja ekonomike dhe standardi i jetesës, por dhe nga shpirti vital që karakterizohet nga dëshira për sundim. Jo më kot, vende me ekonomi ndoshta më të shëndetshme se Amerika e nivel më të lartë jetese se ajo, nuk na përngjajnë aq vitale pikërisht nga ky fakt.

Dhe për t`iu rikthyer vetes sonë, të kaluarës, fakti që dhe malazezët, fqinjët tanë shumë më minorë se ne, kanë luftuar për sundim në rajon, me princa e mbretër, po kështu dhe bullgarët, të cilëve u njihen shekuj sundimi deri brigjeve të Jonit e Adriatikut, duhet të na bëjë mos ndihemi më krenarë për një vitalitet që na ka munguar, gjë që na ka çuar të shenjtërojmë veten se përse na i kanë hipur gjithnjë. Është një ndenjë fataliteti që na bën të ndihemi gjithnjë fatkeqë e mos ngrejmë krye, dhe kur të huajt shohin punën e vet!