SHËNIM: Pasioni i krimit

Është e pabesueshme të dëgjosh ish-shefin e qeverisë që të marrë në mbrojtje, edhe pas gjithë asaj që ka ndodhur në vitin 1997, shërbimin e tij të fshehtë, i cili, në mos tjetër, është famëkeq për terrorin që mbolli mbi popullsinë shqiptare të jugut, pikërisht atëherë kur, po ky Berishë, asaj kohe president, e veshi me fuqi të jashtëzakonshme Bashkim Gazideden.

Askush më mirë se Berisha nuk i di ato që kanë ndodhur nën petkun e SHISH-it, në shumë bëma të të cilit ai ishte vetë ideator dhe nxitës. Shembujt që solli ish-truproja e tij, edhe në prononcimin e fundit, janë vetëm pjesa që tregon se çfarë ndodh kur dreqërit dalin nga shishja, ose më saktë, se çfarë ndodh kur njerëzit pendohen për bëmat e tyre, ndoshta edhe ngaqë kanë menduar se po bëjnë një punë të mirë.

Por, jam i bindur se pak kush është tronditur nga ajo që disa herë radhazi ka treguar Izet Haxhija. Megjithëse ish-shefi i rojeve berishiane di shumë më tepër, njerëzit, edhe pa këtë dëshmi të re, kanë ditur se në dy dekada e gjysmë njeriu hije që ka qëndruar pas së keqes dhe që njëkohësisht ka qenë i pasionuar pas krimit, nuk është askush tjetër, veçse SB-ja.

Nëse për një moment do të lexosh shënimet e akademikëve serbë për tronditjen e Shqipërisë, destabilizimin e saj dhe përçarjen politike, do të habitesh se sa me shumë saktësi ata janë përcjellur në Shqipërinë e viteve pluraliste. Por, nuk ka më asnjë sekret se mëkatet duke rënduar mbi një njeri të pushtetshëm, kanë hisen e tyre edhe tek strukturat e krijuara prej tij.

Shërbimi sekret shqiptar dhe ish-presidenti janë një simbiozë e pazakontë në historinë moderne të shteteve të lira. Janë të paperceptueshme lidhjet që u krijuan mes tyre, të cilat shkonin shumë përtej ligjshmërisë dhe së drejtës njerëzore; ata ishin më shumë se gjithçka tjetër një fshehtësi e zymtë, e egër dhe mizore.

Ish-shefi i Presidencës, pas një deklarate të zotit Rama se, në rrahjen e tij barbare të vitit 1997, qëndronin togat e zeza të shërbimit sekret shqiptar, u kreshpërua menjëherë dhe, as më pak e as më shumë, me sigurinë e një njeriu që e di se kush qëndron pas krimit, dhe se kush e ka urdhëruar atë, e quajti krim pasioni.

Duhet të kesh guxim të marrë për të quajtur një sulm barbar si një gjë që ka lidhje me pasionin, ose duhet të qëndrosh fort pas tij. Nuk e kam menduar kurrë se mund të ishte aq i lehtë, dhe më falni, aq leshko, një ish-burrë shteti, sa të ngutet për të marrë përsipër një pjesë të një akti linçues, sidomos në atë vit, kur jo vetëm Rama, por edhe redaksi të tëra gazetash po hidheshin në flakë. Ndoshta ai edhe djegien e së përditshmes opozitare KJ mund ta quajë një krim pasioni, ndoshta edhe urdhrin e tij për të hedhur napalm në turmat që protestonin mund ta quajë krim pasioni; ndoshta edhe mobilizimin e mitingashëve të tij, sidomos nga zonat veriore, për të qenë një detashment policor, si një formë e luftës civile, veri-jug, mund ta quajë një formë pasioni; edhe zhdukjen e Remzi Hoxhës së gjorë mund ta quajë nesër se u zhduk për një krim pasioni, edhe pse ai kishte dhënë dëshmi të qëndrueshme për lidhjet e ish-presidentit me klanet e fuqishme serbe në pushtet, deri në kupolat e larta të tyre; ka të ngjarë që edhe burgosjen e drejtuesve të luftës në Kosovë, mes tyre të shefit të shtabit të përgjithshëm operativ, Zahir Pajaziti dhe liderit të luftës, Adem Jashari, mund t’i trajtojë si krime pasionante.

Kur e dëgjova fillimisht më është kujtuar një rrëfenjë e vjetër. Vendosën kafshët e pyllit të bëjnë paqe. Disa ditë ishte qetësi, kur befas vjen delja dhe thotë se më është zhdukur qingji. Luani, si mbret shikoi rreth e rrotull. Ujku, pa e pyetur kërceu e tha: “Nuk e kam ngrënë unë!”. Kështu ndodhi edhe me Saliun. Askush nuk e pyeti atë, askush nuk ia drejtoi gishtin. Si duket meraku i gjithë natës solli halucinacionin e ditës.

Në Shqipëri, në 25 vitet e fundit, nuk ka pasur asnjë lider tjetër që të ketë lidhur një pjesë të madhe të jetës së tij politike e familjare me krimin, se sa ka qenë vetë ai, Berisha. Dhe këtë e ka bërë me gjithë pasionin me të cilin ai i futet punëve të zeza. Ndoshta ai, duke qenë gjithë jetën i ngarkuar psikologjikisht nga ajo që kishte ndodhur në të shkuarën e tij: dëshira për ngritje, pengu i mos rritjes në postet e dëshiruara, përulja ndaj liderëve komunistë dhe bijve të tyre, zilia me të cilin shikonte se si të tjerë ishin më pranë botës komuniste, nihilizmi ndaj të tjerëve dhe agresiviteti i njohur si sekretar politik në Universitetin e Tiranës..të gjitha këto, së bashku e veç e veç, kanë lënë ndjenjën e nënçmimit ndaj të tjerëve dhe njëkohësisht kanë pritur çastin për të shpërthyer ata që ishin brenda tij: e keqja dhe egërsia.

Ardhja në pushtet e Berishës ishte e mbështetur në dy këmbë, njëri nga të cilët ishte qëndrimi idealist e vizionar, sado i përkohshëm të ishte ai dhe sado që ai vetë nuk ishte përçuesi i tyre; dhe ana tjetër, në botën e krimit, dhunës, përplasjeve, nxitjes së urrejtjes, mërisë dhe ndarjes.

Idealistët dhe vizionarët e ditëve të para të dhjetorit, ashtu si lulet e para, i zunë ngricat politike të janarit e deri në mars të vitit 1991. Më tej, ata, pa dashjen e tyre, por edhe nga ngurrimi që dëshmuan, mbetën pakicë, disa ikën, disa u konverguan si të tjerët, disa u shpallën të padëshiruar, disa u rrahën, disa nuk dihet ende se ku janë. Shumë nga ish të burgosurit politik u bënë lojë e pasionit për pushtet dhe e gjithë ajo që kishte ndodhur në jetën e tyre u kthye në bono thesari pavlerë, si për t’u tallur me jetën e tyre. Ndonjëri prej tyre, që mendoi i vonuar se ishte koha për rebelim, si i ndjeri Arbnori, tashmë është i harruar.

Bota pasionante e krimit u bë dominuese dhe këtë frymë e solli një njeri që zoti e kishte dhënë për të keqen e Shqipërisë. Pak muaj pas vendosjes së mendimit plural bota njerëzore u nda keqas më dysh, u nda si me thikë, haptas, përbuzshëm, me një verbëri politike që sillte kaos e dhunë, që pillte krimin dhe shterrte mendësinë e një jete të përbashkët. Nga të gjitha tribunat ku ai fliste, dhe nuk linte tribunë pa folur, ai e perceptoi dhe e solli tek njerëzit idenë e bashkëjetesës si një luftë e re, ku gjithçka ishte në togfjalëshin e tij MIZOR, “ashtu si munda etërit tuej, ashtu do ju mund edhe ju”, ku, sipas këtij koncepti lufte, edhe në të ardhmen lufta do të vazhdonte, por një luftë e bërë me pasionin e krimit.

Berisha ka qenë gjithnjë një njeri pasionant. Ai nuk ka njohur kurrë rrugë të mesme: ose të ka dashur dhe të ka besuar marrëzisht, ose të ka urryer dhe luftuar marëzisht. Nuk ka pasur rrugë të mesme në jetën e tij dhe pikërisht këtë pasion të lindur të tij, shpesh herë të sëmurë deri në shpërthime pasionante, ai e ka përcjellë në botën e krimit.

Ndoshta një nga shembujt më tipikë të këtyre rasteve shpërthyese pasionante dhe të mbushura me ndjenjën e dhunës, tmerrit dhe të një krimi të mundshëm, është ai i pas ngjarjeve të Gërdecit. Ai ishte njeriu që e dinte më mirë se kushdo tjetër se çfarë kishte ndodhur në fabrikën e vdekjes. Brenda kullës së tij të luftimit ai kishte njeriun që kishte projektuar pjesë të kësaj makinerie, e cila, sikur asgjë tjetër të mos kishte bërë, pra edhe sikur të mos kishte pasur 26 të vrarë dhe shumëfish më tepër të plagosur, vetëm pamjet lemeritëse të fëmijëve që mbanin në krahë predhat e vdekjes, do të ishte e mjaftueshme për të shporrur nga ky vend jo vetëm një shef qeverie, por të gjithë ata që kishin qenë pjesë e kësaj ngrehine vdekje.

Lajmi i këtij krimi gjakftohtë e kishte shushatur, sepse e dinte se çfarë kishte ndodhur. Ai kishte të deleguar aty edhe baxhanakun e tij, të sjellë nga Londra, për të qenë njëri nga mbikëqyrësit e fitimit që do të ndahej, njëlloj si ata mbikëqyrësit e dikurshëm të faraonëve egjiptianë.

Alibia se nuk e kishte takuar kurrë ishte shumë mjerane, rreziku që qëndroi mbi kokën e tij ishte i mprehtë. Ai lexoi gabim një emër duke menduar se mund të fshihej plaga. Dhe pastaj, kur gjërat filluan të zbardhen, silleni në vëmendjen tuaj shpërthimin e tij në parlament, britmat e çjerra, kërcënimet se do ua bëjë fytyrën si sholla e këpucës; rikujtoni britmat kundër prokurorëve, sulmin mafioz dhe kërcënues, saqë i detyroi të largoheshin aty ku mund të ishin jashtë syrit të ciklopit politik.

Është jo e rastësishme që të gjitha ngjarjet e rënda që kanë ndodhur në dekadat e fundit, gjithnjë do të kenë nga njëra anë figurën e këtij njeriu që edhe tentimin për linçim të një njeriu kundërshtar e cilëson si krim pasioni. Që nga shpërthimet e para dhe deri tek humnera ekonomike e pas 23 qershorit do të jetë statura e tij në gjysmë hije dhe shpesh herë në terrim të plotë. Humnera që do të sillte ka pasur gjithnjë lidhje me krimin, dhe rastet e ndodhura në këtë vend të nëpërkëmbur nga politika dhe të dhuruar nga zoti, kanë qenë më shumë se mund të mbajë një dekadë apo disa të tilla. Pasioni më të cilin ai vetë është përfshirë në të gjithë këto raste ka qenë më shumë se i përbindshëm dhe, si duket, do të vazhdojë edhe për disa kohë.

Nuk e kam njohur kurrë fisin e Haklajve, në të vërtetë asnjërin prej tyre. E di krejt mirë se njëri prej tyre, më i njohuri, Fatmir Haklaj, kur i jepej mundësia ndihmonte njerëzit e luftës në Kosovë, dhe, jo vetëm në një rast ai do të kishte probleme me njerëzit e Berishës.

Jam shastisur kur kam dëgjuar zërin e këtij të fundit në një inçizim, duke kërcënuar si i çartur, “e dua këtë njeri, e due gjallë a vdekun”, për njërin nga vëllezërit e kësaj familje, të cilën, më në fund, e shoi pothuajse të gjithën.

Nuk ka asnjë trevë tjetër, se sa vendlindja e tij, që është rrudhur kaq shumë nga vrasjet…dhe nesër, edhe këto, ai mund t’i quajë si “vrasje pasioni”.

Do të sillja ndër mend edhe pas 21 janarin e përgjakur nga urdhri i tij dhe i manarit të tij politik, Basha. Një ditë të ardhshme edhe për këtë ai do të thotë se ishte një krim pasioni. Kësaj here ai do të ketë të drejtë. Pasioni për pushtetin shpesh herë diktatorët e vegjël i shtyn drejt vrasjeve, ndërsa të mëdhenjtë drejt luftërave.

Ky, për fat, ishte një i vockël, por në një vend të vogël, dëmet i ka të mëdha.