Shënime udhëtimi

Në Akçeir, miq të Nastradinit

Nga Nasho Jorgaqi

Në fillim na erdhi ftesa. Pastaj nuk vonoi, erdhën vetë të dërguarit e qytetit të largët Akçeir. Ata ftonin ansamblin shqiptar që të urdhëronte në qytetin e tyre. Në Akçeirin e vogël organizohej çdo vit një festival artistik dhe ky i kushtohej kujtimit të Nastradin Hoxhës. Po, të Nastradinit. U gjendëm ngushtë,sepse na kishin ardhur dhe ftesa të tjera dhe që t’u përgjigjeshe të gjithave, duhej të rrinim me muaj  të tërë. Populli turk e admiron artin shqiptar, sidomos artin tonë popullor. Po emri i Nastradinit na bëri të mendoheshim mirë. Kjo figurë aq e njohur dhe e dashur tek ne e meritonte homazhin tonë. Gazin që na kish ngjallur në shpirt që nga fëminia duhet t’ia shpërblenim me këngët dhe vallet tona.

U nisëm. Ishte një udhëtim ky diqysh i çuditshëm, në një atmosferë gazmore e që ndryshonte krejt nga të tjerët. Shumë prej nesh dinin plot histori e anekdota të Nastradinit por askush nuk ishte në gjendje të thoshte saktw diçka për jetën dhe kohën e tij e lere pastaj për vendin nga kishte ardhur. Bile,ndonjë ngulte këmbë se Nastradini kishte qenë shqiptar ose të paktën ka patur disa Nastradina. Por e vërteta s’ishte ashtu.

Nastradini i ardhur nga Lindja hyri në Ballkan dhe qysh herët erdhi në Shqipëri. Atë nuk e sollën funksionarët dhe oficerët e administratës të pushtuesve osmanë po njerëzit e thjeshtë. Këta i mësuan rrugën dhe Nastradini krejt si pa kuptuar kudo që shkoi, fitoi  zemrat e njerëzve. Kudo nëpër shtëpitë tona, u ul këmbëkryq nëpër odat e pranë vatrave. Në jetën e vështirë e plot halle të njerëzve të thjeshtë, ai hidhte rreze drite me gazin tij. Nastradini u bë kripa e muhabetit ,humori i tij i zgjuar e popullor u ndihmonte njerëzve të talleshin me të fuqishmit e  me shtypësit, të vinin në lojë e të luftonin veset e padrejtësitë.

Nastradinin e nxori nga gjiri i vet mençuria dhe urtësia e popullit turk. Ai doli nga Anadolli,nga thellësia e këtij vendi ku rendte nata aziatike.

Dhe në kujtim të tij,në mes të Anadollit, në rrugën kryesore afër qytetit Eskishehir ishte ngritur një monument i Nastradini, hipur mbi gomar po hipur së prapthi, me veshjen karakteristike orientale, me çallmë të bardhë, shallvare të kuqe,me opinga e dolloma ngjyrë blu. Çdo udhëtar që kalon andej, kjo pamje dashur e padashur e bën të vejë buzën në gaz. Disa kilometra më tej gjendet vendlindja e Nastradinit, fshati Sivrisar. Atje është një shtëpi pa mure, po me një derë të mbyllur me çelës që mbahet si shtëpia ku ka lindur ai. Turqit tregojnë se për vendlindjen e Nastradinit, hahen disa fshatra e vise në Anadoll, ashtu si qytetet greke për Plomerin. Po pavarësisht nga ky diskutim, një gjë pranohet nga të gjithë se në pllakat e pafund të Anadollit, ku shtrihet një peizazh monoton e pak i zymtë, është trualli prej nga ku doli çuditërisht Nastradini aq gazmor e aq i pranishëm në shumë vende.

Në qoftë se për vendlindjen e tij ka diskutime, për vendin ku ka vdekur, askush nuk e kundërshton se qyteti i vogël Akçeir ka privilegjin të mbajë varrin e Nastradinit. Prandaj, dhe populli i këtij qyteti për të nderuar kujtimin e tij, i ka ngritur një mauzole që është një ngrehinë tipike oriental që nga arkitektura e zbukurimet. Po prapë duke qenë se kanë të bëjë me Nastradinin i kanë mveshur dhe atij disa hollësi komike para varrit gjendet një dere me çelës, ndërsa përqark është krejt i hapur. Pranë mauzoleut vizitorët shohin një pllakë metalike të shkruar turqisht: “Dunyanin or Tahsim Burasidor’(Këtu është mesi i dynjasë) e mesi i dynjasë e i botës qënkish nën atë pllakë, ku sipas legjendës është fiksuar gjurma e këmbës së gomarit të Nastradinit.

Në kopshtin e mauzoleut kanë ngritur dhe një sallon modest me piktura e skulptura,vepra e me motive gazmore nastradimane. Kudo ngrihet Nastradini me gomarin e vet, bashkëudhëtarin e tij të pandarë.

Nastradini paraqitet gjithmonë serioz, i veshur me rroba karakteristike të orientit, pak i shkurtër me mjekër të bardhë e me fytyrë të thatë; ai të tërheq vëmendjen me sytë e zgjuar e pamjen herë qesëndisëse, herë sarkastike. Asnjëherë ai nuk është vetëm,por kurdoherë i rrethuar nga dashamirës të gazit të tij. Njeriu padashur vu buzën në gaz kur e sheh Nastradinin tek përpiqet,ulur anësh një lumi të zerë kos, apo tek tall të fuqishmit,kur vë re kazanin e tij të famshëm apo tek bisedon me gomarin dhe njerëzit përreth qeshin.

Në Akçeir e kudo në Anadoll punon një artizanat i tërë me ndihmën e Nastradinit. Me Nastradinin dhe gomarin e tij bëhen suvenire, punime në dru e në allçi, medalione dhe këto u jepen për kujtim të ardhurve. Po më shumë nga të gjithë i janë qepur Nastradinit tregtarët. Ata e kanë ulur aq shumë Nastradinin, sa i kanë dhënë rolin e reklamuesit të mallrave të tyre. Nëpër vitrina Nastradini është ngarkuar me reklama nga më banalet që i mban, herë në duar, herë në kurriz, herë mbi çallmë e herë mbi gjoks. I shkreti Nastradin, aq shumë e kanë shfrytëzuar e lodhur, sa po të ishte gjallë kushedi se çfarë gazmoresh të tjera do të nxirrte për tregtarët e kohëve tona!

Por opinioni i vërtetë turk nuk spekullon me Nastradinin. Ndaj kujtimit dhe humorit të tij mban qwndrim serioz  e çmon dhe e nderon mendimi i urtë dhe gazi i zgjeruar i Nastradinit është pjesë e pandarë e urtësisë dhe shpirtit të popullit.

Në Sivrisar e Akçeir organizohen herë pas here festivale e konkurse, sesione shkencore dhe diskutime Studiues të vendeve të huaja bëjnë objekt të hulumtimeve e veprave të tyre trashëgiminë e heroit komik të lindjes. Tanimë është e qartë se Nastradini ka jetuar në shekullin e 13-të, në kohën e rendit të Selxhukëve. Të dhënat e tërthorta burimore e legjendat tregojnë se ai nuk ka qenë njeri i thjeshtë. Sipas tyre del se Nastradini, pasi kish kryer studimet e larta të kohës, ka punuar si profesor e pastaj si gjykatës. Ai bëri emër për mendjen e shkëlqyer, për zgjuarsinë e hollë dhe mbi të gjitha për humorin e mprehtë,origjinal e tepër komunikues. Nëpërmjet shakave dhe gazmoreve që shpesh herë e kishin burimin në mentalitetin dhe aspiratat e popullit të thjeshtë, ai propagandonte ide të shëndosha, optimizmin për jetën, një moral laik, i ndihmonte njerëzit për të përballuar realitetin e rëndë.

Nga koha që ai vdiq në Akçeir (1284) kanë kaluar disa shekuj ,po koha tepër e gjatë nuk e ka vjetëruar gazin e tij. Nastradini është i gjallë në jetën e popullit turk. Dhe ne e provuam dhe e ndjemë këtë gjatë ditëve që qëndruam në Akçeir. Ato ishin ditë të mbushura me një atmosferë nastradiniane. Ishin bërë mbledhje shkencore, diskutime, shfaqje filmash e pjesë teatrale. Vetë festivali bëhej për nder të tij. Ansambli ynë artistik e shtonte nderimin për të.

Gjithë ato ditë bisedohej e diskutohej për Nastradinin si për një njeri të njohur. Këtë atmosferë na e bënë më të ngrohtë dhe më intime shqiptarët që gjetëm në Akçeir. Edhe atje kishte shqiptarë. Ishin të gjithë të shpërngulur nga Kosova.

– Ne kujtuam – thoshte një kosovar i zgjuar-se Nastradini ka le n’trojet tona, se qe besa na kena folë e kallzue për të, si me kenë shqyptar e bir shqyptari. Po s’kenka ksisoj, me thanë të drejtën. Ai na paska ardhë si mik t’u shpija. E Nastradini nuk ka kenë as sulltani e as pasha, po dora sa vuante e tallej tamam si nëpër katundet tona.

-Ai na ka nxjerrë mallin e vegjëlisë, – hidhej një tjetër, kur tuboheshim nëpër oda e ndigjoheshin burrat që banin gaz me historitë e Nastradinit e rrotullat e tij.

Ditët e qëndrimit në Akçeir qenë ditë të këndshme, po mbi të gjitha ditë homazhi për kujtimin gjithmonë të gëzuar të këtij biri të shquar të popullit turk.