Debati mbi gjeneralin gjerman, Tare: Historia s’është bardh e zi

Bardh e Zi mund të shihen vetëm në total, pra kush humbi dhe kush fitoi luftën, por në brendësi duhen parë me kujdes dhe analizë të gjithë elementët – thotë Auron Tare në një intervistë botuar sot në DITA lidhur me debatin që ka shoqëruar botimi i shënimeve të një gjenerali gjerman për L2B në Shqipëri. Më poshtë pjesa e intervistës që flet për këtë temë, ndërkohë që e plotë ajo mund të lexohet sot në DITA:

Auron, ju jeni autor së fundmi i një seriali shkrimesh në DITA që kanë për objekt një gjeneral gjerman i cili gjatë luftës së Dytë Botërore ka luftuar dhe në Shqipëri. Ju dhe më parë keni siguruar dokumente në arkivat e deklasifikuara të Shteteve të Bashkuara për çështje të së kaluarës. Ndjeshmëria që ka një pjesë e lexuesve tanë online ndaj këtyre çështjeve është e lartë. Pse mendoni se ndodhin këto polemika intensive me të tilla çështje?

Dokumentet e botuara janë deponimet jo të një çfarë do gjenerali të ushtrisë gjermane por  dëshmitë e Komandatit të Divizionit XXII Malor, një njësi elitë, e cila kishte luftuar në vijën e parë të frontit rus deri në Stalingrad. Fakti që gjenerali Lanz, ishte në gjyqin e Nurembergut, tregon për rëndësinë e madhe që ky personazh ka pasur në ushtrinë gjermane.  Për mua debatat që zhvillohen jo vetëm online por edhe në media dhe në TV, ndodhin sepse akoma pas kaq vitesh, njerëzit jo vetëm nuk janë të qartë se çfarë nuk ka ndodhur, por edhe në këto 20 vitet e fundit që presupozohet që jemi më të lirë të gjykojmë, vazhdojnë historianët të qëndrojnë nëpër llogore. Pra nuk ka një debat të hapur të bazuar nëpër dokumente për të ndriçuar ngjarjet historike të shekullit të kaluar. Sepse unë mendoj se ngjarja e një etape të caktuar nuk mund të gjykohet e veçuar, por duhet gjykuar si pasojë e një ngjarje të mëparshme, pra jo vetëm në kontekstin e saj. Për shembull, nuk mund të kuptosh përfshirjen e britanikëve në ngjarjet e Shqipërisë në vitet e luftës, pa e njohur dhe pa analizuar interesin britanik në vitet 2-30. Po kështu, nuk mund të gjykosh, periudhën e operacioneve amerikane 49-54 pa njohur ngjarjet e luftës dhe pa i analizuar ato. Të kthehem tek pyetja. Kështu që duke mos pasur akoma dhe sot një debat dhe analizë shkencore të ngjarjeve, njerëzit zgjedhin të vendosen në llogore, sepse fatkeqësisht dhe historianët e periudhës vazhdojnë të qëndrojnë në llogore. Po kështu, me historinë në 20 vitet e fundit, është bërë ajo që ka ndodhur 50 vitet e kaluara. Pra ka ndodhur retushim, anshmëri, apo mashtrim në analizën e ngjarjeve. Historianët e sotëm në 2014, janë ose historianë pro-ballistë ose historianë pro-lëvizjes dhe askush nuk ka mundur deri më sot të analizojë me ndershmëri dhe profesionalizëm jo vetëm ngjarjet por edhe personazhet. Sepse edhe çdo personazh i përfshirë duhet parë në këndvështrimin e duhur dhe jo bardh e zi. Bardh e Zi mund të shihen vetëm në total, pra kush humbi dhe kush fitoi luftën, por në brendësi duhen parë me kujdes dhe analizë të gjithë elementët për të parë se çfarë po ndodhte.

(Foto shoqëruese: Partizanët hyjnë në Tiranë 1944 – Corbis)

*************

Gjenerali Lanz: Partizanët,  radikalë. Çdo ndërhyrje në liritë personale e përbuznin

DITA botoi dje disa pjesë të tjera nga shënimet e Gjeneralit Gjerman Hubert Lanz dhënë oficerëve të zbulimit amerikan në Nuremberg – marrë nga arkivat amerikane nën kujdesin e Auron Tares.  Gjenerali Lanz, Komandant i njësisë elitare malore Gjermane jep me një gjuhë ushtarake,  një pasqyrë të problemeve që ushtritë Gjermane kishin hasur në Epir. Divizioni Elitar Malor XXI, i tërhequr nga betejat në frontin Rus në vjeshtën e vitit 1943, erdhi në Shqipëri për të kontrolluar hapësirën bregdetare pas kapitullimit Italian. Komanda Gjermane kishte frikë për një zbarkim të aleatëve në Ballkan dhe për këtë arsye dërgoi të vetmen njësi elitare në fushëbetejën Ballkanike. Gjenerali Lanz,  përshkruan pikëpamjen Gjermane mbi guerilet Greke dhe Shqiptare duke i gjykuar ato sipas këndvështrimit të tij. Është pra, një “këndvështrim armiku” përndryshe një rast i rrallë kur të apasionuarit e historisë mund të lexojnë se çfarë mendonte Komanda e lartë Gjermane për partizanët:

Nga shënimet e Gjeneralit Gjerman Hubert Lanz. Burime: arkivat amerikane. Përgatiti Auron Tare. Botohen për herë parë në shqip nga DITA:

“…Përderisa lufta partizane në përgjithësi përfshin sulme të befasishme, akte sabotazhi të të gjithë mënyrave, prita, si dhe përfshin shumë operacione individuale, është një fushë e preferuar aktiviteti për banditët.  Çdo lider ushtarak e di nga eksperienca se nuk është e lehtë të ruash disiplinën tek trupat e rregullta gjatë operacioneve të tejzgjatura individuale, atëherë sa e vështirë duhet të jetë të komandosh banda të përbëra prej individëve të mbledhur andej këndej pa një mbikëqyrje dhe pa një disiplinë të hekurt? Gjatë luftimeve, rekrutë i shtoheshin numrit gjithnjë e në rritje të vullnetarëve. Këta rekrutë ishin burra që në këtë rast ishin të detyruar që të shërbenin në ushtrinë partizane. Kjo masë e cila në përgjithësi e frikësonte popullatën, ishte adoptuar për të mbushur radhët e atyre që vriteshin në luftime. Rekrutimi bëhej në mënyrë sistematike me qëllim që të furnizoheshin bandat e reja aktive që po krijoheshin. Këta burra të rekrutuar zakonisht bëheshin partizanë jashtë vullnetit të tyre dhe në përgjithësi nuk besoheshin shumë. Ata reagonin nën presion, të cilën përpiqeshin ta evitonin kur të kishin mundësi. Shpesh dezertonin edhe pse kërcënimet për ndëshkim të rreptë apo raprezalje ndaj familjeve të tyre ju qëndronin mbi kokë. Ishte i njohur nga ne fakti se banorë të tërë të një fshati e braktisnin atë sapo mësonin se partizanë, në veçanti ata komunistë po i drejtoheshin zonës së tyre. Fshatra të pazëna nga forcat pushtuese, kapeshin nga forcat partizane të cilët merrnin shpesh me forcë meshkujt në radhët e tyre. Nga ana tjetër kishte shumë nga ata që simpatizonin vërtet bandat komuniste, veçanërisht në zonën e Korçës në malet e Gramozit, zonën e Pindit dhe zonën e Peloponezit. Në këto zona, popullata vullnetarisht ju bashkohej bandave. Fshatra të tëra shkonin në anën e partizanëve, bile kishte dhe fëmijë që luftonin në radhët e tyre.

Kurse nacionalistët në përgjithësi drejtoheshin nga ish-oficerë të ushtrisë dhe në pak raste nga persona me preferenca nacionaliste fshatare të klasës së mesme. Sjellja e tyre, nëse do të pranonim standartin partizan, ishte në përgjithësi korrekte. Këtë pikë do ta diskutojmë më vonë kur të analizojmë metodat e luftimit. Bandat komuniste kishin në përgjithësi një filozofi të ndryshme. Pozicioni drejtues, me përjashtime shumë të rralla kishte agjitatorë të Kuq me trajnim në Moskë apo qendra të tjera komuniste, të cilët në përgjithësi nuk kishin qenë asnjëherë në ushtri, por e kishin dalluar veten e tyre në radhët e Partisë. Ata ishin banditë të cilët nuk hezitonin të përdornin çdo metodë për të zhdukur kundërshtarin e tyre. Influenca në radhët e trupave të tyre ishte e të njëjtës natyrë me shembujt e ashpër që ata vendosnin.  Sipas eksperiencës, metodat radikale ishin më të suksesshme në rrethin e tyre. Prandaj elementët më të ashpër dhe pa skrupuj u bënë njerëzit që ja dolën të fitonin duelin për favore nga autoritetet e ndryshme të Partisë. Egërsia ishte urdhri i ditës dhe mund të vihej re kurdoherë në mënyrën e tyre të betejës.

Përderisa lufta guerile në Ballkan është një praktikë, që në kohët antike pak a shumë ajo është në gjakun e banorëve të këtij vendi. Ata e përbuzin çdo lloj organizimi ushtarak që i mban shumë afër me njëri-tjetrin. Po ashtu përbuzin çdo lloj ndërhyrje me lirinë e tyre personale. Me gjithë këtë, ishte e rëndësishme të krijoheshin udhëzime që drejtonin operacionet e tyre me qëllim që të sigurohej një lloj uniformiteti në veprimet individuale për të përdorur taktika të njësive në terren. Direktivat e operacioneve partizane ishin përgatitur me kërkesën e Rusëve që në 1942. Prej andej janë ndryshuar dhe perfeksionuar vazhdimisht. Guerilet nacionalistë të EDES në Greqi përshembull, ishin trajnuar me mënyrë të kurseve të shpejta të cilat bazoheshin në rregulloren e ushtrisë Greke. Një partizan me eksperiencë të mëparshme ushtarake merrte 4 deri në 5 ditë stërvitje, ndërsa ata që nuk kishin asnjë eksperiencë futeshin në kurse që shkonin nga 2 deri në 4 javë. Është e kuptueshme se këto kurse të shkurtra të organizuara në kushte primitive nuk mund të nxirrnin ushtarë të vërtetë…”

*Një version më i plotë mund të lexohet sot në DITA