Shqiptari i krahasueshëm me Allen Ginsbergun

Nga ZACHARY ANDERSON

“Si mund ta zbus për ju këtë mal / dhe ta derdh atë si një lumë, / ose si një ujëvarë, poshte në det?”

Kështu pyetet në mes të “Zodiakut,” (Pjesa e katërt e librit) të Moikom Zeqos.

 I shkruar në fund të viteve 1990, Zodiaku lëviz në modele aluviane, që mbledhin sedimente mitologjike, objekte arkeologjike dhe praktika kulturore të cilat rishpërndahen në rrymat e fuqishme të strofave të Zeqos.

Zëri profetik i Zeqos e shtyn tekstin përpara me një papërmbajtshmëri që mund të krahasohet me poemat e mëdha bashkëkohore të Allen Ginsbergut.

Veçse, ndryshe nga Ginsberg, zëri profetik i Zeqos fshihet nën rëndësinë e dukshme aluduese dhe metaforikën e guximshme dhe rebele të alegorisë.

Leximi i “Zodiakut “të bën të rindërtosh aktin hyjnor, duke i lënë lexuesit të vështrojnë mbi tekstin e harlisur me formën e një harte yjesh.

Duke thirrur në vizion Shën Markun dhe Jim Morrisonin, Viagrën dhe Dashin e Artë, projekti Zeqo është ikonoklast, në deklarimin: “Unë jam i neveritur / nga miti,”, por ende rezulton në një bricolazh kozmologjik: “Do doja të shkrihja imazhe për ju , / duke forcuar, në procesin, një metal akoma më hyjnor.”

Në disa raste, kozmologjia e re e Zeqos është në kufij me androcentrizmin.

E bën një gjest ndaj një ideje të feminitetit në rrjeshtat si “Zoti, Perëndia që nuk është burrë / Zoti, Perëndia e shtatzënisë gjashtë-ditore.”

Megjithatë, relativisht pak figura femërore shfaqen tek “Zodiaku” dhe poeti i kërkon lexuesit të “dëgjojë brenda blegërimës time / zërin/ e Rimbaud-it”.

Përkthimi energjik i Kapuranit dhe Millerit e lejon shkëlqimin e përzierjes së antikes dhe mantikas te Zeqo.

Ky edicion i “Zodiakut” paraqet tekstin original në shqip, dhe lejon lexuesit që nuk njohin gjuhen shqipe, të përjetojnë lojën linguistike të Zeqos, sinjalizuar nga neologjizma si “njerëzkafshëzot,/ zotnjerikafshë,/ kafshnjërizot.”

Në profecinë e tij të gjallë, “Zodiaku” digjet në vetvete me një magji shqetësuese dhe i jep lexuesit anglishtfolës një pikë të rëndësishme hyrëse në një zë të veçantë shqiptar që deklaron “unë jam një katedrale në zhvillim;/ shurdhoj universin / duke i rënë këmbanave të plasaritura të plagëve të mia. “

*Poet i njohur amerikan, jep mësim në Notre Dame University në SHBA,  ese e botuar në NOTRE DAME REVIEW 2016. Përktheu nga anglishtja Kleitia ZEQO