Skënder Libohova, komisari trim që nuk jepej para vështirësive

(Me rastin e 75 vjetorit të rënies në luftën Nac.Çl.)

Jovan Bizhyti

Skënder Libohova ishte ajka e djemurisë lushnjare që në vitet e para të rinisë së tij. Lindi në qytetin e Lushnjes në 7 maj të vitit 1920, në një familje të pasur, por me tradita patriotike, veçanërisht në vitet e luftës Nac.Çl., ku të tre djemtë e kësaj familje, Skënderi, Aqifi dhe Gëzimi dolën partizanë që në sinjalet e para të fillimit të lëvizjes Nac.Çl.

Shtëpia e të atit, Teki Libohova, ishte bazë e rëndësishme ku mblidheshin të rinj idealistë, shokë të Skënderit që diskutonin për aksionet që ndërmerrnin kundër pushtuesve fashistë në qytetin e Lushnjes dhe konaku i familjes Libohova në fshatin Gramsh të Lushnjes, ku familja kishte pronat e saj, ishte një çerdhe e sigurt e grupeve partizane të Myzeqesë.

Skënderi, shkollën fillore dhe atë qytetëse e kreu në vendlindje, kurse të mesmen e nisi në Liceun e Tiranës. Pas një viti mësimor, përjashtohet nga shkolla për ide dhe veprimtari revolucionare antifashiste dhe shkon në Normalen e Elbasanit. Por dhe aty nuk shkoi gjatë, pasi shpejt ra në sy të pushtetit fashist dhe u largua për të vazhduar shkollën tregtare të Vlorës. Ishte djalë i zgjuar dhe i përparuar në mësime. Ai u shqua që në bankat e shkollës për ide dhe veprimtari antifashiste. Në shkollë u njoh dhe me letërsi politike e artistike me përmbajtje revolucionare.

Të rinjtë e shkollës tregtare të Vlorës shquheshin për veprimtari antifashiste, lexonin e shpërndanin letërsi politike, zhvillonin aktivitete shoqërore, shkruanin e shpërndanin trakte kundër fashizmit, merrnin pjesë në demostrata, mësonin e përhapnin këngë patriotike atdhetare e të tjera. Midis tyre shquhej dhe djaloshi myzeqar Skënder Libohova, veprimtaria e të cilit i shqetësoi drejtuesit e shkollës dhe në vitin e fundit para përfundimit të studimeve, në 27 mars 1940, përjashtohet dhe nga kjo shkollë dhe rikthehet në Lushnje, në vendlindjen e tij.

Në qytetin e Lushnjes, Skënderi u lidh me shokët e tij Xhorxhi Robo, Hasan Gina, Sedat Ruli e të tjerë dhe të ndikuar nga idetë komuniste të grupit të Shkodrës, krijuan në 27 dhjetor 1941, celulën e parë komuniste në Myzeqe, rreth dy muaj pas krijimit të PKSH në 8 nëntor 1941. Skënderi ishte ndër të parët në të gjitha aksionet e veprimtaritë kundër fashizmit që organizoheshin në qytetin e Lushnjes.

Populli po e kuptonte gjithnjë e më mirë, se vetëm lufta me armë në dorë ishte rruga e vetme për t’u çliruar nga okupatori fashist italian dhe për këtë duhej  vendosmëri, guxim e trimëri. Këtij ideali iu përkushtua një pjesë e mirë e vegjëlisë myzeqare me në krye komunistët e parë dhe patriotët atdhetarë, që vunë gjithçka në interes të Atdheut, të lirisë dhe të luftës për çlirim kombëtar.

Ndër aksionet kryesore për të izoluar pushtetin fashist në qytetin e Lushnjes, ishte ai i prerjes së rrjetit telefonik e telegrafik. Në një udhëzim që i kish ardhur celulës së partisë komuniste nga qendra thuhej: “Nata e 24 korrikut 1942 duhet të jetë natë sulmi mbi armikun. Prisni telat, shtyllat telefonike e telegrafike në të gjithë rrethin tuaj. Ky është një aksion kombëtar”. Në 22 korrik 1942, vjen në Lushnje i deleguari i Komitetit Qarkor të Durësit, Themo Vasi, që do të ndihmonte në realizimin me sukses të këtij aksioni.

U krijuan grupet e punës dhe baza e nevojshme materiale bashkë me pjesëmarrësit që do të angazhoheshin në këtë aksion. Takimi u bë në 23 korrik 1942 në mbrëmje në kodrat e fshatit Golem në afërsi të qytetit të Lushnjes. Grupet e punës dhe pjesëmarrësit përbëheshin nga shokët:

-Skënder Libohova dhe Hasan Gina u ngarkuan për prerjen e linjave telefonike që lidhnin Lushnjen me Rrogozhinën, pranë fshatit Konjat.

-Xhorxhi Robo dhe Koli Ll. Bozo për linjën Lushnje-Fier, në fshatin Savër.

-Miti Bozo dhe Ilia Zdrukthëtari për linjën Lushnje-Berat, në fshatin Karbunarë.

Në datën 24 korrik, ora 9.oo të darkës, të tre grupet u nisën për në destinacionin e caktuar dhe në orën 11.00 të natës, aksioni u realizua me sukses në të gjitha linjat e rrethit. Në 25 korrik 1942, Lushnja si e gjithë Shqipëria nuk kishte lidhje telefonike me asnjë nga rrethet e vendit. Pushteti fashist u alarmua dhe komandanti i post-komandës së xhandermarisë, Xhaferr Bali, nisi kërcënimet dhe reprezaliet ndaj fshatarëve.

Në çdo aksion e demostratë që organizohej, i riu Skënder Libohova ishte ndër të parët në krye të rinisë e të popullit. Ishte dita e 28 nëntorit 1942, festa e indipendencës kombëtare. Një grup të rinjsh të mbështetur dhe nga disa qytetarë, u mblodhën përpara ndërtesës së “Dopolavoros” dhe prej andej me thirrje e këngë patriotike vazhduan rrugën për në sheshin qendror të qytetit. Ishte demostrata e parë që organizohej dhe në ballë u prinin një grup të rinjsh, midis tyre dhe Skënder Libohova.

Turma e njerëzve erdhi duke u shtuar me këngë dhe parrulla kundër fashizmit. Skënderi hipi mbi një podium në krye të sheshit dhe mbajti një fjalim të zjarrtë antifashist. Ai i bëri thirrje popullit për t’u organizuar totalisht në luftë kundër pushtuesve fashistë e shërbëtorëve të tyre. Në këtë demonstratë ra në sy për herë të parë dhe pjesëmarrja e grave dhe vajzave. Kjo demonstratë tronditi pushtetin fashist në Lushnje dhe ngjalli besimin e madh në popull për trimërinë dhe vendosmërinë e vegjëlisë shqiptare, për të luftuar pushtuesit fashistë dhe për çlirimin e vendit.

Në një informacion që komandanti italian i xhandermarisë së qytetit, Silvio Robino, i shkruan Ministrisë së Brendshme në Tiranë, ku ndër të tjera i thotë: “Populli i Lushnjes, në mes së cilëve dhe vajza, ka banun një demostracion të fuqishëm. Populli ashtë rreshtu pas studentit Skënder Libohova, i cili ka mbajt një fjalim të ashpër antifashist, tue i ba thirrje popullit me rrok armët për mbrojtjen e pavarësisë. Në mbarim të fjalimit, janë hedhun britma nga populli, “Poshtë Mbreti”, “Poshtë Duçia”, “Poshtë Italia”, “Poshtë fashizmi”, “Vdekje e nën/prefektit dhe e kapitenit të karabinerisë”. Ky ishte i riu Skënder Libohova, që ishte kurdoherë në ballë të aksioneve, që shfaqej kudo si një antifashist i vendosur dhe që nuk jepej asnjëherë para vështirësive.

Në dhjetor 1942, u krijua në fshatin Kolonjë, Çeta e parë partizane e Myzeqesë me 23 partizanët e parë, ku Skënder Libohova ishte njeri ndër ata që dhanë sinjalin e parë të luftës partizane në Myzeqe. Dhe pasi u shtuan radhët e partizanëve, u krijuan dhe tri çeta të tjera, ku në çetën e I-rë u zgjodh komandant Halim Xheka dhe komisar Skënder Libohova. Të tri çetat partizane të Myzeqesë morën pjesë në luftime kundër ushtrisë fashiste, jo vetëm në territorin e Myzeqesë së Lushnjes, por dhe deri përtej lumit Seman në Rroskovec, në Siqece, Rozhdie e Luar të Mallakastrës kundër forcave fashiste italiane dhe bashkëpuntorit të tyre, kriminelit Isa Toska.

Më pas u krijuan batalionet dhe në shtator 1943, u krijua Grupi partizan i Myzeqesë me 4 batalione me mbi 800 luftëtarë, me komandant Rrahman Uruçi dhe komisar Spiro Bakalli. Në batalionin e II-të ku ishte komandant Koli Ll. Bozo, komisar ishte Skënder Libohova. Ky Grup partizan i Myzeqesë ishte nga grupimet më të mëdha të Qarkut të Beratit dhe mori pjesë në luftime të ashpra, veç Myzeqesë dhe në territoret e Beratit, në Sulovë e Tomorricë të Skraparit, e deri në Gorë-Opar të Korçës, në Operacionin e Madh të Dimrit 1943-44, që organizoi nazi-fashizmi kundër ushtrisë Nac.Çl. Komisari Skënder Libohova ka qenë gjithmonë në krye të batalionit në çdo luftim e betejë, duke udhëhequr me shembullin e tij vetmohues.

Nisur nga niveli i tij politik e ushtarak formuar në betejat e luftës, Shtabi partizan i Qarkut të Beratit nga varej dhe Myzeqeja, e emëroi Skënder Libohovën komisar të Grupit partizan të Shpiragut, një tjetër grupim i rëndësishëm i atij Qarku. Me ngritjen e brigadave sulmuese, Skënder Libohova kalon komisar në një nga batalionet e Brigadës së VII-të Sulmuese. Ai kudo ku shkoi u shqua për zgjuarsi e trimëri. Luftoi në çdo betejë me armë në dorë dhe u shqua si komisar i talentuar në çetat e batalionet që drejtoi. Ishte kudo i pari në sulm dhe nuk jepej asnjiherë para vështirësive.

Në luftimet e viteve 1943-44, Skënderi u plagos, por nuk u thye. Shoku dhe bashkëluftëtari i tij, Luan Qafzezi, në detyrën e komandantit të batalionit, në një poezi kushtuar shokut të tij Skënder Libohova shkruan:

“Si sot më kujtohet, në gjak me tiranin,

kur zjarrin e dendur mbi ne e lëshoi,

kur plumbi që mua më ndezi gjerdanin,

ty kockën ta preku, gjak të pikoi,

por dot s’të rrëzoi!”

Ai me plagë në trup, luftoi për çlirimin e Beratit, po ashtu dhe për çlirimin e qyteteve veriore të Lezhës dhe të Shkodrës. U trishtua kur mori vesh rënien në fushën e betejës të vëllait, Aqifit, në luftimet e Operacionit të Dimrit 1943-44, në afërsi të fshatit Dushar në lartësitë e Qafës së Gjarpërit në ditët e para të janarit 1944, në përpjekje me forcat gjermano-balliste të drejtuara nga komandanti i ballit, Maliq Dushari. Gjaku i vëllait në të njëjtën kohë i shtoi urrejtjen ndaj bishës naziste dhe bashkëpuntorëve të tyre, luftën ndaj të cilëve e vazhdoi dhe jashtë kufijve të Shqipërisë, në tokat e Jugosllavisë e të Malit të Zi.

Ishte pjesëmarrës në Divizionin e VI-të Sulmues, komisar i një batalioni, që ndoqën këmba-këmbës armikun në luftën për çlirimin edhe të tokave jugosllave. Por gjatë luftimeve, në 10 dhjetor 1944, në një nga komunikatat e Shtabit të Divizionit partizan njoftohej: “Komisari Skënder Libohova ra në vijën e parë të sulmit, duke luftuar heroikisht në lartësitë e Medunit të Malit të Zi”. Ai ra për çlirimin e vëllezërve kosovarë dhe të popujve të tjerë të Malit të Zi dhe të Jugosllavisë.

Dy vëllezër dëshmorë partizanë, Skënderi dhe Aqif Libohova, luftuan anë e mbanë Shqipërisë, por nuk e gëzuan fitoren e shumëpritur të çlirimit. Aqifi ra në fushën e betejës në fillimet e vitit 1944, viti i çlirimit dhe Skënderi në fundin e atij viti, që megjithëse populli i ynë gëzonte fitoren e shumë pritur, ai nuk e gëzoi atë ditë të bardhë të fitores. Ditët e bukura të lirisë i gëzoi nipi i tij, që sot mban emrin e xhaxhait dëshmor, Skënder Libohova dhe që banon prej vitesh si emigrant në SHBA. Eshtrat e këtyre dy vëllezërve dëshmorë, sot prehen në varrezat e “Dëshmorëve të Atdheut”.

Një lagje e qytetit të Lushnjes dhe një shkollë 9 vjeçare, mbajnë emrin e komisarit trim “Skënder Libohova”.