Të (mos) vrasësh ëndrrën amerikane

Nga Edona Llukaçaj

Në të paktat të mira që duket se ka pasur distancimi social, përveç mbrojtjes së pjesshme të shëndetit, është se planetit dhe individit iu dha mundësia të marrë frymë.

Në këtë pushim aspak të dëshiruar, ndërsa toka po ripërtërihet nga smogu dhe papërgjegjshmëria shterruese, edhe ne sikur po gjejme mundësinë për ta parë jetën më qetësisht e për t’i kushtuar kohë atyre gjërave që i kishim shtyrë pambarimisht.

Në fakt, që nga shpallja e pandemisë, mënyrave për ta bërë të pranueshëm qëndrimin në shtëpi i është dhënë mjaft rëndësi. Përtej recetave të kekut familjar dhe stërvitjes në kushtet e shtëpisë, bie në sy një rikthim te leximi e librat.

Në përputhje me sugjerimet e grupimeve të letrave dhe ekspertëve që nga fillimet e izolimit sondazhet gjithsesi të pamjaftueshme tregojnë se këto kohë, më shumë parapëlqehen librat e lidhur ngushtë me epidemitë. Qoftë ata që reflektojnë periudha të epidemive të ndryshme në shekuj, qoftë ata që rrëfejnë rende shoqërore autokratike të rrënjosura në fatkeqësi kësisoj, deri më tash fatmirësisht të trilluara, janë më të preferuarit.

Në mesin e tyre vihen re më të mirënjohurit si “Dashuri në kohërat e kolerës” të Gabriel Garcia Marquez e “Murtaja” metaforike e Albert Camus deri te më të rinjtë si “Verbëria” e Jose Saramago e “Libri i M” i Peng Shepherd.

E përkrah librave të motivimit shumë të dashur në kohë të vështira, nuk mungon as një ripërqafim me klasikët. Ndërsa distopitë e tipit “Më e mira e botëve” e Aldous Huxley duken si zgjedhje parapërgatitjeje në nënndergjegje për më të shëmtuarën e mundshme, shumë të tjera duken se janë zgjedhje arratie nga përditshmëria acaruese.

Përtej thirrjeve mediokre për të hequr dorë nga librat e për ta kapur jetën me dhëmbë origjinalë injorance, edhe interesi i audiencës shqiptare për librin, sipas agjencive përkatëse, në këtë kohë pandemie ka qenë më i lartë.

Në listën shqiptare të preferencave bien në sy edhe dy tituj që do të duhet të shiheshin nga “lupa” e gjuhës së luftës. Si duket “Arti i luftës” i Sun Tzu dhe “Princi” i Machiavelli zgjidhen si udhërrëfyes për të kuptuar strategjitë e lidershipit tonë kundër armikut të padukshëm apo çfarë potencialisht na pret. Me siguri, ata janë edhe në top listën e leximit të Turqisë e Hungarisë, për të njëjtat arsye, por kjo, në plan të parë, ne shqiptarët, na ndikon më pak.

Edhe udhëtimi im karantinor ka qenë i një trajte të ngjashme: ndonjë titull i ri e tërheqës viral, ndonjë i shtyrë në kohë e ndonjë rishfletim librash që kam përzemër. Në të përfshihet edhe një udhëtim gati prej adoleshenti me “Të vrasësh zogun përqeshës“ të Harper Lee, një luftë humbëse me “Mobidick” të Melville, a përçudnimi njerëzor i rrënjosur në luftë e skllavëri me të tjerë tituj e autorë amerikanë.

Përtej arsimimit, duhet të jetë një nevojë për të mbajtur gjallë modestisht “ëndrrën amerikane”. Teksa bota përpëlitet nga COVID-19 dhe shifrat e superfuqisë me hapjen e varreve masive ngjallin frikë, duket si një dëshirë për të mbajtur fort rendin botëror që njohim. Ndoshta shumë duan të besojnë se SHBA është vërtet një “tigër prej letre” sundimi i së cilës do mbarojë nga “virusi kinez”. Amerika, si mëshirimi i kapitalizmit të egër, i konsumerizmit që na ka marrosur, i materializmit të pashpirt, i Hollywood që mashtron pamëshirshëm duket se, për shumë, duhet të ndëshkohet.

Ndonëse Amerika vërtet mund të qëndrojë si një tërësi të këqijash historike a bashkëkohore, “ëndrra amerikane” është tjeter gjë. Ajo i referohet mundësisë për të arritur atë që dëshiron përmes punës e përkushtimit. Është guximi i shpërblyër i të qëndruarit kundër dhe demaskimit të pushtetit që margjinalizon a denigron. Është triumfi i mendimit të papërlyer që bëjnë ndryshimin, përtej vështirësive, si “Njeriu i padukshëm” i Ralph Ellison, apo shumë prej romaneve të Toni Morrison. Është të sulmosh pamëshirshëm me fjalën e lirë vetë sistemin si Arthur Miller te “Vdekja e nëpunësit të shitjeve” e të tjera.

“Ëndrra amerikane” nuk ka të bëjë as me administratat presidenciale në Uashington, as me politikat afatshkurtra. Ajo simbolizon mundësinë për të luftuar për njerizëit e për të parë të drejtën të lulëzojë. Është përkthimi i besimit dhe shpresës për një të ardhme më të ndritur; është e sotmja si e kemi mësuar. Është siguria që jep ajo që dimë, me të gjithë defektet e veta. Është shprehja e përmbushjes vetjake kur themi se kemi gjetur Amerikën.

Është ëndrra pra! E ndoshta prandaj e shtrëngojmë kështu fort. Është nevoja për një strehë fjalësh nga frika se pandemia mund të rezultojë në një botë oruelliane makiavelistësh ku vepra shumëshekullore të të shoqërojë pashmangshmërisht si një guidë e besueshme për t’i bërë ballë diktës potenciale në rast se zgjohemi nga ëndrra.

*****

Botuar në Dita. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë