20 shkurti sipas një profeti të harruar: Burri me kollare të kuqe që mbeti në histori me shprehjen e “malokut që nuk i zbret kalit”

Nga Xhevdet Shehu

Kur njerëzit dridheshin nga… gëzimi! Duke kujtuar rrëzimin e statujës së Enver Hoxhës më 20 shkurt 1991. Çfarë shkruanin kronikat e kohës dhe disa episode me Namik Hotin

“Mijëra qytetarë u ngritën më 20 shkurt të vitit 1991 për të shembur simbolin e komunizmit, pak muaj pasi regjimi i vjetër që po jetonte ditët e tij të fundit kishte lejuar pluralizmin politik. Rrëzimi i monumentit të Hoxhës u nxit nga greva e urisë e ndërmarrë nga disa qindra studentë për t’i hequr universitetit emrin e tij”.

Kjo është pjesë e një kronike të kohës. Më vonë dihet se si kanë rrjedhur ngjarjet.

20 shkurti është caktuar si Dita e Kujtesës Kombëtare për Martirët dhe Viktimat e Regjimit Komunist shumë vite më vonë. Ajo ngjarje simbolikisht shënoi në fakt edhe fundin e diktaturës komuniste në Shqipëri.

Pamjet e atyre ngjarjeve, në sheshin “Skënderbej” bënë xhiron e botës dhe e vunë edhe një herë Shqipërinë në fokus të zhvillimeve ndërkombëtare. Ja si e përshkruante këtë ngjarje gazetari i njohur i TVSH-së, Timo Luto:

“…Njëkohësisht banorë të shumtë të kryeqytetit dhe nga ndërmarrjet ekonomike po zbrisnin nga Qyteti Studenti në drejtim të sheshit Skënderbej. Një grup i forcave të rendit u përpoq t’i ndalonte pranë godinës së Radiotelevizionit. Prej tyre u lëshuan disa bomba me gaz lotsjellës, por nuk u ushtrua dhunë.

Presioni i madh i njerëzve bëri që forcat e rendit të tërhiqeshin dhe turma vazhdoi rrugën me thirrjet “Liri! Demokraci!” Një grup punonjësish të këtij institucioni kishin dalë në oborr dhe përshëndetën demonstruesit, pa u përzier me ta. Operatorët Stefan Gojo dhe Arjan Negro, me iniciativën e tyre, rrëmbyen kamerat dhe shoqëruan turmën që marshonte drejt sheshit….

Sapo turma e madhe e njerëzve mbërriti në shesh, u harrua mitingu dhe ajo që ndillte më shumë urrejtjen e turmës ishte statuja e Enver Hoxhës. Asaj iu turr turma dhe pa shumë vështirësi e rrëzoi. Ishte ora 14.05 e 20 shkurtit 1991.

Të ekzaltuar nga kjo fitore mbi pushtetin, një makinë me një mal me njerëz sipër lëvizi ngadalë drejt Qytetit Studenti, duke tërhequr pas kokën e monumentit. Entuziazmi i atyre që vinin me trofe dhe i atyre që po i prisnin ishte i jashtëzakonshëm.

Në orën 20.00 mbërriti te studentët ministri i Arsimit, i cili deklaroi se Universiteti i Tiranës ndahej në tre pjesë. Greva u ndërpre menjëherë pas deklaratës së ministrit. Studentët kishin fituar…”

Sapo kishte kaluar ora 14 kur u rrëzua shtatorja përmes një hareje të frikshme të asaj turme egërshane që mori pjesë në këtë akt. Por nuk ishin të paktë ata që e ndiqnin në distancë ngjarjen sa me frikë, aq dhe me indiferencë.

Një nga ata ishte Namik Hoti, i cili më qetësinë e një sovranisti dhe me stilin e tij sokratik u kthente përgjigje të gjithë atyre që ndalonin dhe donin të flisnin për atë që po ngjiste.

-Të gjorët ata, – më thoshte Namiku dhe drejtonte gishtin nga ata që ishin në ekstazë nga rrëzimi i monumentit. “Pandehin se rrëzuan Enverin, sa shumë e kanë gabim”.

Vetëm dy muaj e pak ditë pasi Partia Demokratike u shpall si e para parti opozitare në Shqipëri dhe Sali Berisha si lider i saj, Namik Hoti, që kishte bërë edhe vite burgu gjatë regjimit komunist, krijoi edhe ai një parti. E quajti Partia Ekologjike.

Namiku, burri që nuk e hiqte kurrë kollaren e kuqe, shumë njerëzve që e kanë njohur në atë kohë, mund t’u jetë dukur komik. Ai është personi nga i cili unë kam dëgjuar për herë të parë krahasimin e Saliut me Arturo Ui-në. Më vonë e kam dëgjuar edhe nga shumë të tjerë, por e thënë në ato vite kur pakkush e njihte Saliun që u shfaq më vonë, ishte vërtet mbresëlënëse.

– Dridhen nga gëzimi, si në dramën e Bertolt Brehtit kur turmat përndizeshin sapo shfaqej Arturo Ui”. Por këtë Saliun që i përndez turmat që e brohorasin do ta shikoni kur të marrë pushtetin” – thoshte Namiku.

Në të vërtetë, disa nga parashikimet e tij më të bujshme dolën të vërteta. Unë po ndalem tek një prej tyre që kujtohet nga shumëkush edhe sot e kësaj dite. Duke komentuar ngjitjen e Berishës në krye të shtetit Namik Vehbi Fadile Hoti (siç kishte qejf ta thërrisnin) tha:

“Berisha është malok, kur hyp në kalë nuk zbret kurrë veç po e rrëzove me plumb”! Për ta zbutur paksa, Namiku  shtoi: “Edhe unë jam malok. E njoh psikologjinë e malokut unë!”

Këtë shprehje, burri që rridhte nga një familje tregtare nga Prizreni e tha në 1994 gjatë një interviste të drejtëpërdrejt në TVSH. Ai ishte stacioni i vetëm televiziv në atë kohë dhe intervista bëri shumë bujë. Më vonë dikush e pyeti Namikun: “Po sikur të mos zbresë as me plumb?” – Atëherë vrisni kalin! U përgjigj qetësisht kryeekologjisti…

Nuk kaloi pa pasoja. Një ditë, mësynë në shtëpinë e tij disa djem azganë, e kapën për gryke dhe e rrahën barbarisht. Sikur të mos mjaftonte kjo, hapën një gropë në oborrin e shtëpisë së tij, e zhytën në të dhe e mbuluan deri në fyt me dhè e me baltë dhe e lanë aty. Në ikje i thanë: “Guxo e shaj prapë Sali Berishën!”

Fqinjët e nxorrën Namikun nga gropa.
Lajmi mori dhenë. Pas pak ditësh e takova gjithë hematoma në fytyrë dhe mezi ecte.

-Hë, i thashë, të rrahën?
– Po, më tha, më rrahën. Siç më sheh…
– Besoj se i mban mend fytyrat e atyre që të rrahën? Do t’i denoncosh?
– Jo! më tha qetësisht. Ata ishin djem shumë të mirë se bënë detyrën. Ishin besnikë ndaj prijësit, të devotshëm dhe të pashpirt. Si jeniçerët. Sali Ram Berishën, që e pastë jetën e gjatë, se mos na e marrin mësysh, na e kanë dërguar dhe duket se e ka dërguar vetë Perëndia për të mirën tonë. Është fat i madh që e kemi. Ja, kështu bëhet shteti. Thonë se do bëhet mbret. Unë them të bëhet perandor se i ka të gjitha të dhënat për burrë shteti të madh dhe unikal…”

Kjo ishte pak a shumë ligjërata e Namik Hotit atë ditë. Ironi? Frikë? Merreni si të doni! Ai burrë i çuditshëm kështu fliste.

Një ditë tetori u shfaq para muzeut Historik Kombëtar me një pankartë të madhe ku shkruhej: “Rrofshin 16 tetorat. Rroftë 10-vjetori i fondacionit Enver Halil Hoxha! Enver Hoxha ndodhet në rrezen e 16 të diskut të Sansaves në Nirvana. Ai na vrojton prej andej…”

Sikurse e ilustrojnë dhe këto foto që ai m’i ka dhënë vetë ato vite, në çdo përvjetor të 20 shkurtit, apo ditë si 8 nëntori apo 1 Maji, merrte në dorë një bust të vogël të Enver Hoxhës dhe në mënyrë sfidante shëtiste rrugëve të Tiranës.

Kur njerëzit e shikonin të habitur, herë-herë ai ledhatonte bustin që mbante në duar dhe thoshte: “Do ta kërkoni këtë, do ta kërkoni…”.