Bamir Topi kreu i FRD-së dhe Spartak Ngjela kreu i PLD-së, dy ish-figura të rëndësishme të Partisë Demokratike rrëfejnë për emisionin “360 Gradë” të Artur Zhejit në News 24, se ku po shkojnë.
Topi deklaroi se ai kërkon një projeksion të ri, përtej të djthtës e të majtës, ndërsa nuk përjashtoi një pozicionim me të ashtuquajturin polin e qendrës.
Nga ana e tij Spartak Ngjela u shpreh i bindur për pozicionimin e tij majtas, ndërsa shtoi se pikërisht forcat e majta do jenë ato që do fitojnë zgjedhjet.
Artur Zheji: Nga vjen dhe ku shkon e djathta shqiptare?
Bamir Topi: Disa pyetje janë konsumuar në të kaluarën, unë them qe është një pyetje shumë e përgjitjgshme. Në rast se do marrin në konsideratë aktorët e saj, të gjithë e kujtojmë që erdhi si një aspiratë e gjërë popullore, njerëz të bindjeve të ndryshme u bashkuan me të, ishte një front. E gjithë historia tregon se ajo nuk u formatua si një e djathtë që fillim dhe sa ka ardhur është riformatuar. Askush nga politikanët e asaj kohe nuk erdhën nga shkolla të politkës, erdhën nga formate të ndryshme. Në 20 vite tranzicion mundëm të evidetojmë klasën e politikanëve që e quajtën veten të djathtë, por që asnjëherë s’ishte e djathtë, s’kishin aspirate të djathta.
Spartak Ngjela: E djathta shqiptare erdhi majtas, me prurje nga e majta sepse kështu ishte ndërtuar shoqëria shqiptare. Ç’është më kryesorja ishte nga një e majtë banale. Shqipëria nuk ka kaluar ndonjëherë social-demokraci, si Çekia, që ishin shtete që edhe në komunizëm i kishin bashkuar dy partitë. E djathta shqiptare erdhi nga hoxhizmi. Kjo krijoi një krizë permanente. Erdhi nga mentaliteti i keq, me urrejtje. Çështja është që erdhi nga e majta dhe nuk e krijoi dot sistemin. Pse? Sepse filozofinë e kishte materialiste dhe të brumosur me atë që e fsheh si luftë klasash, por ishte urrejtje.
Artur Zheji: Kjo të jep një kundërpyetje, ju të dy keni qenë dukshëm bashkëpunëtorë shumë të afërt me zotin Berisha. Kur bashkëpuninit nuk e dinit që ishte i majtë i djathtë. Pse ne shqiptarët i kujtojmë tjetrit çke qenë kur nuk jemi më me të.
Bamir Topi: Është një pyetje e stërkonsumuar. Unë e kam marrë mëse njëherë këtë pyetje dhe jam përgjigjur mëse njëherw. Në frontin e djathtë ne ishim koshientë që kishte edhe ish-komunistë dhe ish-të përndjekur. Gjatë rrugës kemi patur konfrontime. Ne kemi debatuar për cështje substanciale, sic është ajo e pronës. Unë pata deklaruar votën time, kam bërë debat, pasi PD është ndërtuar mbi bazë heterogjene, unë kam thënë që përfaqësoj shtresën e ish-pronarëve dhe kam bërë një zgjidhje, nëse nuk gjenim mirëkuptim unë do largohesha nga formacioni. Kur gjërat vijnë dhe thellohen kur devijohen gjëra që kanë të bëjnë me pjesën më të rëndësishme mbi të cilën është ndërtuar PD-ja, sikundër është cështja e ish-të përndjekurve dhe cështja e pronës. E djathta në pushtet ka detyrime për këto.
Spartak Ngjela: Zoti Zheji të të kujtoj një gjë. Bisedat bëhen në sens politik jo në sens familjar. Çështja është që ne po flasim politikisht. Dhe kur pyet si u bashkove, u bashkova politikisht. Ne të dy, unë dhe zoti Topi kemi bërë bashkim politik, më esencial e kam bërë unë bashkimin sepse zoti Topi ka qenë rrjedhë e asaj partie. Unë kam vajtur atje pasi i kisha rënë Saliut. Pastaj ai ishte në opozitë, unë nuk kam qenë asnjë ditë me të në pushtet. Problemi është që kam qenë në opozitë në krahun e dhjathtë. Unë mendoj se si të fitonim. E dyta vijmë tek pozicioni i presidentit. Unë kam qenë pjesë e lojës. Kam bërë çështë e mundur që Bamir Topi me vendin që kishte në PD, dhe kishte vota më shumë se Saliu, kam dashur të bëhej kryeministër. Ai u tremb se ky mund të dilte kryeministër dhe koha e tregoi që Berisha e përkrahu për ta bërë president sepse ndjente rrezik brenda. Kur Bamir Topi u bë president, pyetja është ky ishte me shtetin apo e mbrojti shtetin apo jo? Fakti që mbrojti shtetin hyri në armiqësi me Berishën.
Artur Zheji: Kryeministri deklaroi se në 21 janar u sulmua shteti. Cili do të ishte dhe njëherë në mënyrë shumë sintetike 21 janari për ju?
Bamir Topi: 21 janari tashmë u vërtetua që ishte produkt i një konfliktualiteti të shprehur mes opozitës dhe qeverisë. Për fat të keq erdhi në ditën më të errët në atë lloj konfrontimi të demonstruesve me forcat e rendit.
Artur Zheji: Kishte qëllim zoti Rama të përmbyste Berishën?
Bamir Topi: Unë këtë nuk mund ta them. Informacionin në rrugë zyrtare presidenti e merr si kryeministri.
Artur Zheji: Eshtë e vërtetë që në 21 janar keni kërkuar forca shtesë sigurie?
Bamir Topi: Në datë 20 janar në mbrëmje në Pallatin e Brigadave është bërë takimi i përvitshëm me grupin diplomatik. Aty parashikohet një fjalim i presidentit të Republikës dhe mbaj mend që atje ishte një situatë shumë e tensionuar, ndihej tensioni në të dy krahët. Kam dalë nga fjala e shkruar dhe kam bërë thirrje.
Artur Zheji: Në ato ditë si ishin marrëdhëniet tuaja me Berishën?
Bamir Topi: Kam patur thjesht marrëdhënie institucionale. Mund ta them se kam pasur thyrje kur PD dhe PS bënë ndryshimet kushtetuese, duke prekur themelet e Kushtetutës, në mënyrë krejt abuzive. Shteti do të binte nën këmbët e pushtetit.
Artur Zheji: Mendoni se forca ishte e tepërt në 21 janar?
Spartak Ngjela: Forca në politike është mbështetje e popullit. Atë ditë në Tiranë ne prisnim të vinin 300 mijë shqiptare. 300 mijë amerikanë para Shtëpisë së Bardhë të nesërmen nuk dihet nëse qëndron kryeministri. 21 janari është rezultat i manipulimit të zgjedhjeve. Edhe ngjarjet e 97-ës erdhën nga manipulimi i zgjedhjeve. Qeveritë që nuk duan të vrasin popullin japin dorëheqje. Në demokraci nuk ka pushtime institucionesh. 8 milionë francezë bënë të jepte dorëheqjen De Gol. Një nga figurat qëndrore të historie franceze ka dhënë dorëheqjen për masën kompakte të popullit që doli me barrikada. Ky kryeministër e ka tmerr protestën. 21 janari ishte një mllef popullor kundër qeverisë. Atë ditë ai ishte i trembur pasi e pa popullin në këmbë dhe i vrau kur ata ikën.
Artur Zheji: Zgjedhjet e vitit 2009, kanë qënë të rregullta apo jo? Ju si president nuk jeni prononcuar…
Bamir Topi: Me ndryshimet kushtetuese të vitit 2008, këta dy zotërinj kryeministri dhe kreu i opozitës ndërtuan një kod zgjedhor dhe i hoqën presidentit të drejtën për të pasur përfaqësues në KQZ. Më hoqën zërin, ndaj nuk fola për zgjedhjet, pse nuk mbajta qendrim, pasi më hoqën zërin në KQZ. Faktin që ndërtuan një lloj komisioni të tillë që ekziston edhe sot, komision bipartizan me numër tek. Nëpërmjet një marrëveshje të cuditshme nuk i lanë rrugë presidentit të fliste dhe të komentonte.
Artur Zheji: Zoti Ngjela, pyetja që bëj shpesh me veten time është kjo, si do të mundet të bashkëjetoni politikisht me zotin Rama nëse ai do të bëhet kryeministër?
Spartak Ngjela: Rama në këto momente ka në dorë një shans historik. Prishja e Kushtetutës ka sjellë të gjithë këtë dallgë asociale në Shqipëri. Sot shqiptarët nuk kanë një parlamentar që ta njohin dhe të dinë se çfarë ndihme do të japi. Kanë hequr betejën elektorale. Të gjitha këto janë në dëm të zotit Rama. Krijojnë një konglomerat që nuk lejon më përfundimisht karrierën politike. Një ndër konfliktet që kam pasur me Berishën është se i kam thënë, ti po ndalon karrierën politike. Bamit Topi sot ndodhet jashtë PD, se ai kishte frikë se po të rrinte në parti i merrte partinë. Vijmë tek Rama, ai ka një shans historik. Të vijë me vota të shumta dhe të krijojë dy gjëra. Emancipimin politik të dy partive të mëdha dhe të krijojë shtetin demokratik. Atij i ka rënë shansi ta bëjë, e bën apo nuk e bën atëherë do ta shikoj do rri apo jo edhe unë. Unë nuk marr përsipër se çbën X apo Y, unë bëj marrëveshje, nisem me mirëbesim.
Artur Zheji: Zoti Topi a ndani të njejtin mendim me zotin Ngjela që Rama ka shansin të formatojë si të majtën ashtu edhe të djathtën?
Bamir Topi: Nuk mund të perifrazoj atë që thotë zoti Ngjela. Zoti Ngjela sot ndryshe nga unë ka zgjedhur të jetë në krah të Ramës, ndërsa unë bëj bashkëpërgjegjës për situatën katrastrofike të krijuar sot edhe zotin Rama dhe zotin Berisha. Vizioni im për politikën është tërësisht ndryshe, unë kam parimin e lashtë sa e lashtë ëehtë Biologjia, pasi struktura përfaqëson funksionin. Fakti që ato ndryshime (ndryshimet kushtetuese) cdo ditë sjellin mostruozitete ne jemi të detyryar për tu përballur me pabarazi. Jam i shqetësuar, pasi preket ndjeshëm barazia e votës. Nuk merr në konsideratë barazinë e votës si në Tiranë ashtu edhe në rrethe, nuk merr në konsideratë votën e emigrantëve, nuk merr në konsidetarë njësoj barazinë mes partive të mëdha dhe të vogla. Kemi 22 vjet në tranzicion, unë jam i shqetësuar për demokracinë në funksion. Cfarë do prodhojnë këto zgjedhje kur KQZ është partiake, urdhërohet me telefon dhe kur s’merr dot vendime i’a delegon Kuvendit.
Artur Zheji: Zoti Ngjela, meqë nuk replikoni në mënyrë të drejtpërdrejtë me zotin Topi po ndërhyj. Zoti Topi tha se bashkë-autorësia e PD- PS për kodin zgjedhor ka bërë që politika të komandohet nga dy pole, ai demokratik në pushtet dhe socialisti në opozitë. Si do të merrni frymë?
Spartak Ngjela: Duhet të kemi parasysh një gjë, që partitë e mëdha quhen ato që kanë një numër të madh votash. Unë kam bërë aleancë me një parti të madhe, kryetarin e së cilës nuk e kam zgjedhur unë. Ai ishte në opozitë unë i jam bashkuar opozitës me parimet e mia. Shteti është në banalitet të plotë institucional dhe partitë pjellin banalitete. Nëse do jenë me defekte të dy lidershipet e partive, këneta do jetë kjo. Ajo që nxjerr si konkluzion dhe që kam bërë marrëveshje me kreun socialist, është ndërtimi i institucioneve, drejtësia dhe zgjedhje të lira.
Artur Zheji: Zoti Topi poli i qendrës është një realitet apo është një sajesë?
Bamir Topi: Kjo e dyta, një sajesë. Ka shumë diskutime, jam i prirur që gjërat ti lë në një terren të hapur, të bëj edhe unë unë analizat. Ajo që mund të komentoj është se FRD ka një pozicion të qartë, është parti e qendrës së djathtë, me një program të qartë që është në fazën përmbyllëse. Javën që vjen ne do bëjmë prezantimin e programit, jo përfundimtar pasi paraprakisht do kalojë në konsultim me qytetarët. Nuk është keq që ka forca të qendrës, unë pozicionohem si një parti e qartë e qendrës së djathtë.
Artur Zheji: Zoti Topi meqë jeni një forcë politike që keni deklaruar se do të garoni vetëm, duke qenë që e njihni mirë kodin zgjedhor, si do të mbijetojë kjo parti, kur në KQZ nuk keni përfaqësues. Nëse je vetëm do të duhen mbi 10 mijë vota.
Bamir Topi: Shqetësimi juaj është i drejtë. Jo vetëm ju por e kam dëgjuar dhe nga përfaqësues ndërkombëtarë, që shprehin një lloj shqetësimi, si do të ruajmë votat. Eshtë një shqetësim real, por ne si parti politike nuk jemi nisur nga këto premisa, por nga premisa të tjera. Kjo ka qenë arsyeja pse ne nuk kemi ekspozuar asnjë lloj sondazhi. Ne kemi konstatuar se ajo frymë që ekziston në shoqërinë shqiptare nuk është ajo që artikulohet në ambiente të ngushta, në 3-4 restorante luksoze të Tiranës, në mënyrë virtuale. Ajo që unë konstatoj është që të gjithë që flasin sot, flasin për të influencuar elektoratin dhe situata është tjetër gjë. Kjo pavarësisht defekteve që ka kodi zgjedhor dhe infrastrukturës që është ndërtuar, FRD garanton relativisht në një masë të ndjeshme kontrollin e votës. Së paku duke patur vëzhgues, ne do të monitorojmë procesin.
Artur Zheji: Poli i qendrës bashkohet për të krijuar një lloj bashkimi për të dalë nga diktatura e dy partive të mëdha. E mendoni organike këtë gjë, apo e konsideroni një sajesë?
Bamir Topi: Është shumë e rëndësishme, e zhvilluar në këtë kontekst gjithcka është një sajesë, pasi nuk ka asnjë lloj komunikimi, është një situatë që mund të ndodhë. Përderisa e kemi deklaruar që nuk bëjmë koalicion me partitë e vjetra, kjo edhe mund të ndodhë. FRD nuk është parti e kryetarit, është ndërtuar me një frymë tjetër.
Artur Zheji: A duhet të formohet një pol i qendrës pretej PD e PS?
Spartak Ngjela: Një pol i ri i qendrës së djathtë është imedjat për shoqërinë. Partitë e qendrës janë parti që nuk janë me asnjërin krah, sot për sot Shqipëria nuk e ka këtë luks. Këtu nuk ka qendër, ka një qendër të djathtë, që shikon djathtas. Problemi është shumë i thjeshtë. Unë pres që mund të kemi një supernova të madhe të PD pas humbjes dhe do ndodhi më keq se në 97. Dalja në skenë e një lideri qendror të PD, jep shpresën se do riformohet, sepse pres një proces shumë të gjatë të PS-së në pushtet që mund të kthehet i dëmshëm.
Bamir Topi: Ne jemi të qartë në projeksionin tonë politik. Unë kam shumë arsye të konsiderohem i djathtë, por nga ana tjetër nuk kam mbetur peng i retrospektivës. Kemi një vizion të qartë për të ardhmen që ka të bëjë me konsolidimin e shtetit, konsolidimin e raporteve me qytetarët. Patjetër do ta perfeksionojmë programin tonë më tej. Ajo që ne i japim shumë rëndësi është strukturimi.
Artur Zheji: Supozojmë se do bëheni një numër deputetësh nga një deri në dhjetë, abuzivisht është, mund të jenë më shumë ose me pak, kam dilemën se kjo forcë o do shkojë majtas, o djathtas, sepse numrat janë të tillë që dy partitë e mëdha do të kenë -15 deputetë të dyja. Këtë kontigjent votash apo deputetësh do ta mbani në pozicion permanent, as majtas as djathtas, apo do ta ngjisni o me të djathtën o të majtën?
Bamir Topi: Nëse ti nuk qendron me këmbët e tua nuk je pjesë e një revolucioni. Unë do preferoja që askush të mos paragjykojë projeksionin elektoral të secilave partive. Njerëzit janë të lirë të zgjedhin, në favorin tonë mund të ketë surpriza. Një i djathtë sot i është i zhgënjyer për probleme që si zgjidhën asnjëherë, pronat, strukturimin e ekonomisë, monopolin e korrupsionit, ish-të përndjekurit. Ata janë të bindur që do shkojnë tek ai formacion politik që realizon kërkesat e tyre. Sa më i fortë të jesh aq më shumë do të të zgjidhin.
Artur Zheji: Para pak ditësh kisha në studio kryetarin e opozitës zotin Edi Rama, i cili i pyetur përsa i përket fushatës që po vjen, u shpreh se ai dhe koalicioni i tij do të ishte i vetëmjaftueshëm, do të kishte mbi 70 deputetë? Cili do të ishte në këtë moment roli dhë misioni juaj?
Bamir Topi: Nuk mund të parashikojmë si mund të ndodhë. Jam jashtë këtij misioni. Edhe krahu tjetër thotë të njëjtën gjë. Ne po mbajmë një qëndrim jashtëzakonisht të moderuar, të kontrolluar, nuk japim fare shifra. Kemi një detyrim të arrijmë të administrojmë atë lloj fryme që ekziston sot te njerëzit. Do dëgjoni premtime nga më aluçinantet. Ne jemi të vjetër në politikë, e kam thyer veshin me premtime që nuk janë mbajtur asnjëherë. Ne jemi shumë racionale në premtime.
Artur Zheji: Mendoni se PS do ketë votat e fitores në qershor?
Spartak Ngjela: Më duket tepër realiste. Sot edhe pulat e dinë që s’fiton dot PD. Pyetja është cfarë do bëjë Rama dhe si. Unë jam i bindur që do eci drejt, me fitoren e së majtës do shpartallohet e djathta. Dalja e FRD e shpëton të djathtën. Unë them që fitorja e PS e godet qendrën e djathtë, dalja e FRD jep shpresa që do kemi një opozicion. Qendra e djathtë e destinuar të humbasë, jo për faj të zotit Topi.
Artur Zheji: Nëse do kishit ftesë nga PD për koalicion?
Bamir Topi: Mos e bëni sot këtë pyetje. Do takohemi të flasim dhe në momente të tjera për këto gjëra. Ne do të jemi forcë e rëndësishme vendimmarrëse në parlament. Se çfarë do të ndodhë, aty është pika e ristartimit e së nesërmes. Ne po përgatitem të shkojmë në zgjedhje, për të fituar sa më shumë vota.