Vajtojcat dhe Haxhi Qamili dje dhe sot

Kam një nipin tim që aktualisht jeton në Kanada e që quhet Tomson, emër që ia kisha zgjedhur unë 48 vite më parë.Tomsoni im ishte revoltuar nga një artikull në Balkanvveb ku figura e kolonelitTomson Nr.1ishte përbaltur keqas. Në kundërshtim me tregimet e mia e të të tjerëve për bëmat e këtij koloneli si pjesë e grupit të përfaqsuesve hollandez atashuar pranë Princ Vidit në ndihmë të shqiptarve në momentet më të vështira të historisë së tyre i cili në një përleshje u vra nga një shqiptar renegat me emrin Haxhi Qamili. Shoh artikullin e shkruar nga një femër me mbiemrin Açka. Automatikisht më vajti mendja te një partizan nga Golloborda me emrin Goran Açka që u vra gjatë një marshimi shumë të mundimshëm në dimrin e vitit 1943 dhe që asnjëherë nuk u muar vesh se nga i erdhi ai plumb. Pra duke ditur autoren si një gollobordase u nxita akoma më shumë që ta lexoja sepse deri tani që po shkruaj nuk kam njohur një gollobordas që ta shkruaj e ta flasi pa akcent shqipen 100% korrekt.

Që në fillim të shkrimit znj. Açka i vinte shumë rëndësi asnjanësisë historike. Por siç ndodh shpesh me njerëzit që zelli i keq mburrës i bën që të humbasin sensin e logjikës analizuese duke u paraqitur kontradiktor me veten, kështu i ka ndodhur edhe gollobordases tonë me librin në fjalë. Ajo ka bërë pikërisht të kundërtën, interpretimin e fakteve. Gjë që me maturi nuk e ka bërë autori hollandez, por që nënvizueshëm, ai e thekson ua ka lënë si përkatësi historianëve. Kjo rrëshkitje e pafalshme në interpretim të historisë e ka shtyrë Açkën që të përbaltë pak nga pak në rritje figurën e kolonelit Thomson.

M’u krijua përshtypja se autorja Açka në tërësinë e shkrimit mbartëte një ndjenjë ngazëllimi për zbulimin që kishte bërë. D.m.th. kishte mundur më në fund që të zhbënte “mitin” historik të kolonelit hollandez Thomson. Ajo është bazuar te një libër i një amatori pasionant hollandez, jashtë sistemit të historiografisë serioze zyrtare, libër ku krahas dokumentave ka edhe shumë kujtime të familjarve thotë znj. nga Golloborda. Autori hollandez me shumë maturi nënvizon se interpretimi i kujtimeve dhe fakteve në libër u përket historianëve.

Unë nuk jam historian, gjë që në anë tjetër e thotë edhe zonja nga Golloborda për veten e vet. Madje shton se me këto që interpreton nga libri me siguri që do bëj të pakënaqur. Mirë historiane nuk është, por përse ulet dhe me zell të madh qëmton dhe interpreton në funksion të qëllimit që i ka vënë vetes disa aspekte që bien ndesh me disa principe të logjikës normale. Zgjedh një libër amatoresk që nuk konsiderohet brenda sistemit të historisë zyrtare, zgjedh një moment shumë delikat për të ardhmen e Shqipërisë për t’u bërë thirrje qarqeve të caktuara hollandeze që të ri mendohen mirë për hapin pozitiv që po hedhin në favor të shqiptarëve, u tërheq vëmendjen hollandezve për pavërtetësinë e aktit të heroit Thomson dhe fallcitetin e nderimeve që i kushtojnë në vendin e tij. Pra me mendjelehtësi zgjedh të gaboj në mënyrën sesi e ndërton arsyetimin e argumentave.

Me një pasion mezi të përmbajtur ajo e nxjerr në rritje kolonelin si një njeri ordiner, ambicioz, imoral, (paska patur një histori dashurije në Paris) intrigant deri dhe antishqiptar, bashkëpunëtor i shovinizmit grek ku medemek i ndjeri ëndërronte që të bëhej edhe guvernator në zonën e Vorio-Epirit..

Shikoni paradoksin; nga kolonel i një shteti serioz si Hollanda të aspiroj të bëhet guvernator i një zone pa kufij e pa shtet siç ishte Shqipëria në atë kohë. Europa për herë të parë ia ka shtrirë dorën shqiptarëve nëpërmjet princ Vidit dhe delegacionit përfaqësues nga Hollanda ku bënte pjesë koloneli Thomson. Aktualisht jemi duke prekur dorën e shtrirë për së dyti të Europës ndaj ne shqiptarëve. Zelli vrerosës antieuropianist i zonjës nga Golloborda kërkon dhe tenton që të bëj keq sa të mund ndaj kësaj dore europiane të shtrirë për së dyti shqiptarëve.

Me sa kuptova koloneli Thomson ishte nderuar me rastin e 100 vjetorit të rënies edhe në vendin e tij. Mendoj se jap edhe mendimin e moshatarëve të mij që kolonelit Thomson t’i rindërtohet memoriali përkujtimor me shqiponjën mbi piedestal dhe topat me atë stil luftarak ashtu si ishte fillimisht më 1940 dhe atje ku ishte, përpara ndërtesës së komandës së marinës shqiptare në Durrës, Albergo dei Dogi (hotel Vollga, shihe online). Memoriali që artistikisht ishte një kryevepër gjëndet në fotografitë e të gjithë atyre që shkonin në Durrës në atë kohë dhe nuk largoheshin pa një foto pranë tij. Insistoj për rivendosjen e memorialit ashtu si ka qënë dhe pikërisht aty ku ka qënë ngaqë mendoj se i bëjmë respekt dinjitetit tonë historik dhe kulturor si popull. Ato 3 topa të memorialit të kolonelit Thomson që i janë adaptuar më vonë në komunizëm memorialit të Mujo Ulqinakut janë simbol i topave që dispononte flota luftarake e Mbretësisë së Hollandës. Pikërisht për të bërë lidhjen harmonike të kujtimit të kolonelit Thomson si i dërguar i Mbretërisë hollandeze që kontriboi me jetën e tij në mbrojtje të shtetit shqiptar. Shteti komunist i Qoftëlargut Nr.1 ia vodhi këta topa kolonelit Thomson dhe ia vendosi si simbol memorialit të Mujo Ulqinakut si mbrojtës me mitraloz i vendit të vet në kohën kur shteti shqiptar nuk dispononte asnjë flotë detare. Kjo përshtatet me frymën antikombëtare të komunizmit të egër shqiptar.

Mujo Ulqinaku përbën simbolin e qëndresës shqiptare dhe krenohemi me atë, mirëpo nuk është në nderin e një shteti që simbolet e veta t’i prezantojë para popullit të vet me gjysma memorialesh të përvetësuar mendjelehtësisht nga një objekt tjetër që pasqyron një ngjarje historike krejt tjetër. Kemi mësuar që shartohen pemët, që kryqëzohen kafshët por nuk na e pranon logjika njerëzore që të krijojmë memorale hibridë. Prandaj është në nderin tonë që kolonelit Thomson t’i rikthehet memoriali origjinal në Durrës sepse kështu nderojmë më mirë edhe Mujo Ulqinakun duke i kushtuar një memorial origjinal shqiptar.

Në komunizëm i njëjti qëndrim u mbajt me gjithë ata europianë, që kishin luftuar për Shqipërinë. Ndër ta gjenerali italin Enrico Telini, mbikqyresi i kufijeve shqiptaro-grekë në Jug, që u vra prej grekërve, i akuzuar si filoshqiptar. Statuja e Telinit u hoq nga Shqipëria me ardhjen e komunistave.

Shtetet lidhen me pakte dhe traktate etj, por në rastin e kolonelit Thomson a s’është kjo një lidhje me një hero që respektohet njëkohësisht nga 2 popuj me dy përmendore! Pavarësisht që atë tonën e prishi Qoftëlargu Nr. 1 për të reabilituar Haxhi Qamilin e zemrës së vet. Më 1947, per here te pare në historinë e Shqiperisë, Enver Hoxha shkroi pro Haxhi Qamilit dhe kundër kolonelit Thomson.

Koloneli hollandez Thomson u vra per Shqiperinë, jo në kuptimin metaforik, por në fushë të luftës, si një hero i vërtetë. Ai u vra kundër bandave antishqiptare të Esad Toptanit dhe Haxhi Qamilit. Ndaj krijoi, me të drejtë, adhurim unanim tek të gjithë shqiptarët normalë. Dhjetëra mijëra shqiptarë qysh në bankat e shkollës e kanë përjetuar këtë ngjarje si një dramë frymëzuese.

Pikërisht kur mes shqiptarëve ka filluar të rritet zjarrmia dhe realizimi i dhënies së statusit kandidat për në BE, zonja nga Golloborda na merr si referencë një libër në të cilin na zbulohet e vërteta “antishqiptare” e kolonelit Thomson. Urrejtje dhe vrer për diçka të fisme, të lartë, madhështore. Ky helm të kujton talebanët që nuk durojnë dot asgjë të qytetëruar.

Pavarësisht që shkrimtarët e racës të klasit të parë Konica, Noli dhe Fishta ia vlerësojnë rolin Thomsonit dhe rëndësinë që merr vrasja e tij në shërbim të shqiptarëve, zonja nga Golloborda na thotë se këta nuk duhen dëgjuar në këtë rast. Ajo këmbëngul se shkrimtarët nuk mund të gjykohen për të vërtetat historike, pra nuk janë historianë. N.q.se si politikan Thomsoni që kishte shërbyer më parë në përfaqsinë hollandeze të Athinës do kishte aktivitet konspirativ antishqiptar pro grek nuk ka sesi të kishte shpëtuar pa u njohur dhe dënuar kjo gjë nga të paktën tre figurat e njohura të historisë dhe të kulturës shqiptare, Konica, Noli, Fishta. Këta jetuan edhe shumë dekada pas luftës së parë botërore, kishin kohën e mjaftueshme për ta shoshitur mirë rolin dhe rëndësinë e kolonel Thomsonit. Ata të tre ia çmuan kontributin historik dhe heroizmin në dobi të shqiptarëve.

Lepuri i dytë i Açkës e nxjerr kokën për të çfryrë mllefin ndaj shkrimtarëve. Mos harroni thotë zonja nga Golloborda se në komunizëm ishin shkrimtarët ata që na i bën aq të dashur dhe mitik diktatorin E. Hoxha. Për pasojë duhet të më dëgjoni mua, shkrimtaren e epokës pas komuniste. Sigurisht zonja nga Golloborda nuk e ka fjalën as për S. Spasen, as për J.Xoxën, as për Dh. Shuteriqin, as për F. Gjatën. Ajo i vjen rrotull shkrimtarit I. Kadare dhe shkrimtarit D. Agolli por me sa duket e ka ruajtur qitjen për artikullin e ardhshëm. E këshilloj që të kujdeset mirë për shenjën, të matet mirë.

Emërtimi më abuziv këto 25 vjetët e fundit te ne janë fjalët shkrimtar dhe poet. Te ne turma e tyre është aq e madhe sa ka vend të përdoret proverbi: “Sikur të kishin krahë e të fluturonin do zinin qiellin e do bëhej errësirë e plotë”.

Për E. Hoxhën udheheqesin komunist, Haxhi Qamili, ndryshe nga ç’ishte dënuar nga opinioni shqiptar si agjent i Turqisë, që kërkonte kthimin e saj, përfaqësonte popullin (lufta e klasave) etj. Kurse koloneli Thomson, si perfaqesues i Europes, ishte «agjent i imperializmit» etj.etj.

Në këtë marshim proeuropian të gjatë e të mundimshëm të një populli të tërë, një kalvari të vërtetë historik për shqiptarët, zonja nga Golloborda shihet qartë se është me bindjet e Haxhi Qamilit tonë modern (Sali Berisha) të cilin me kënaqsi dhe turp bashkë e shikojmë dhe dëgjojmë çdo të enjte në TV. Si mund të mos ketë populli shqiptar respekt për shtetin e Hollandës, ambasadorët e të cilit e demaskuan troç, pa doreza, politikën diktatoriale, anti institucionale e për pasojë antikombëtare të Haxhi Qamilit tonë modern. Me siguri ty zonjë nga Golloborda të vjen për të qarë kur dëgjon që në Bukuresht u ngrit një bust i Ismail Qemalit tonë. Dhe mendoj se çfarëdo që të ketë bërë I. Qemali për Rumaninë, koloneli Thomson bëri paksa më shumë për Shqipërinë. A thua do ngrihet ndonjë zonjë rumune të themi nga Dobruzha e Rumanisë të shkruaj ndonjë artikull kundër këtij babagjyshi të panjohur shqiptar që e zuri një shesh në Bukuresht e të thotë se I. Qemali ka qënë imoral ngaqë e ka rrëmbyer gruan e dytë?!

Fatkeqësisht ti zonjë nuk je vetëm. Berishizmit në Shqipëri i ka ardhur fundi, por ka lënë mbrapa një grup vajtojcash antiprogres e antieuropian të konsiderueshëm. Simbol i këtij fundi berishist më ka ngelur parasysh fytyra e qullur e Haxhi Qamilit tonë aktual që fshihej me shami në prag të marshimit opozitar dhe grupit të grave që qanin me kuje. Ca herë më shkon në mendje ky kuadër epitaf që e kam huazuar nga “ushtari i mirë Shvejk” dhe që po e citoj për hir të humorit ala shvejk duke i kërkuar të falur sinqerisht lexuesit: “Kur ne shkonim për marshim, kurvat qanin me ngashërim”. Mbas atij vreri të zbrazur antieuropianist do e pyesja zonjën nga Golloborda: vërtetë mendon se denjësisht meriton që të gëzosh e të quhesh qytetare europiane me status qëndrimi në Hollandë?