Me punimet e një numëri të madh gjuhëtarësh, historianësh dhe arkeologësh shqiptarë e të huaj, të kryera gjatë këtyre tre shekujve të fundit, është vërtetuar se shqiptarët janë vazhduesit vijëdrejtë të ilirëve të jugut, ku perfshihen edhe epirotët e lashtësisë. Megjithatë, kanë mbetur ende dy çengele në të cilat varin torbat e kundërshtimit disa historianë të huaj, sidomos të vëndeve fqinje. Kështu, sipas Dmitri Obolenskit, pas shekullit VII, nuk flitet më për ilirë (Dmitri Obolensky (1994). Byzantium & the Slavs, St. Vladimir’s Seminary Press, p. 284). Para se të vështrojmë më nga afër në se kjo heshtje shumëshekullore e burimeve të shkruara për ilirët është reale apo fiktive, le të kujtojmë së pari, se mungesa e burimeve të shkruara nuk është provë e mungesës së tyre (ato mund të zbulohen në të ardhmen), së dyti, se historiografia e kohës, pas shekullit VII, ishte shndëruar në historiografi hagiografike, që thuajse kishte përjashtuar nga objekti i studimit jetën laike, zhvillimet shoqerore-politike dhe ekonomike që nuk lidheshin me kishën, apostujt dhe shënjtorët.
Me sa më sipër shpjegohen edhe fakti që në burimet e shkruara kroatët dalin për herë të parë në mesin e shekullit IX dhe sllovenët dalin si një grup etnik për herë të parë vetëm në shekullin XVI, ndonëse të dy ata popuj ekzistonin si të tillë qysh nga shekujt VI-VII.
Nga një kërkim i thjeshtë mua më doli se ilirët nuk kanë munguar në burimet dokumentare të mesjetës së herëshme dhe ajo që është quajtur “periudhë e gjatë heshtjeje për ilirët” nuk ekziston. Ilirët vazhdojnë të përmënden në burimet historike të mesjetës së hershme, pa ndërprerje, deri në shekullin e X e më vonë. Këto të dhëna po i paraqes këtu në formën më të përmbledhur:
Në shekullin VI, historiani ilir Marcellinus Comes përmënd të paktën pesë herë emrin Ilirikum (Illyricum) dhe mbiemrin ilir (illyrico) kur flet për peshkopë ilirë (jo peshkopë të Ilirisë).
Në shekullin VII, në Chronicon Paschale flitet për ilirët si popull (Ίλλυριοὶ) dhe për Ilirinë si vënd (Ίλλυρίς).
Në shekullin VIII emri Illirikum (Illyricum) del lidhur me transferimin nga perandori bizantin Leo III, në vitet 732-733, të peshkopatave papale të Ilirikum-it, Sicilisë dhe të Kalabrisë nga juridiksioni i kishës romane në juridiksionin e patriarkatit të Konstantinopolit. Dyshimi se fjala këtu mund të jetë për sllavët e jugut të ngulur në trojet ilire, zhduket po të mbahet mënd fakti se sllavët e jugut në atë kohë ishin ende paganë.
Në fillim të shekullit IX, ilirët dhe Iliria dalin përsëri në një dokument zyrtar lidhur me Këshillin e dytë të Nikeas (mbajtur në shtator-tetor 787), ku u njoh përparësia e kishës së Romës mbi Konstantinopolin në Iliri. Në atë dokument flitet për “peshkopë ilirë” (të vihet re karakterizimi etnik, “peshkopë ilirë” dhe jo “peshkopë të Ilirisë”).
Në shekullin X, ilirët (Ἰλλυριοί) dalin edhe në Enciklopedinë mesjetare Suda, ku flitet për ta në kohën e tanishme.
Të kthehemi tani te ajo që është pranuar përgjithësisht si heshtje 9-shekullore e burimeve historike për Albanët/arbërit. Ne Historia e Popullit Shqiptar lexojme se emri i albaneve: “në dokumentet e shkruara dëshmohet për herë të parë në shek. II të erës së re…pas Ptolemeut emri Arban a Alban në burime të shkruara del vetëm në shekullin XI, kur përmënden nga Michael Ataliati”.
Nga një kërkim në burimet e mesjetës së hershme më rezulton se, pas Ptolemeut, në shekullin II, albanët përmënden edhe një herë tjetër 5 shekuj me vonë, në shekullin VII, rreth vitit 630, nga historiani fundit i lashtësisë, Teofilakt Simokata, i cili tregon se në vitin 566-567 perandori Justin II, nipi i perandorit ilir Justiniani I, ngarkoi Baduarion, udhëheqës ushtarak i Skithisë dhe i Myzisë, që t’i vinte në ndihmë me ushtri Konimundos, mbretit të gepidëve gjermanë ne rajonin e Danubit. Justini II u kërkoi albanëve/arbërve (Άλβοῦἳ) dhe grekëve (Ρωμαίωι) që t’i vinin në ndihmë me trupa aleatit të tij. Te Teofilakti, ndryshe nga Ptolemeu, arbërit nuk dalin më si fis ilir, por si një popull, krahas grekëve bizantinë. Dyshimi se në këtë dokument mund të flitet për albanët e Kaukazit zhduket jo vetëm nga konteksti ballkanik i ndodhisë por edhe nga fakti që në shekullin VI-VII Albania e Kaukazit ishte pjesë e perandorise sassanide.
Një njoftim tjetër për shqiptarët (Albanoi) dhe Shqipërinë (Albania) del në shekullin X, dmth. më shumë se një shekull para njoftimit të Ataliatit. Në Librin e Ceremonive (Περί τῆς Βασιλείου Τάξεως) të Perandorit bizantin Konstantin Porfirogenetit, që sundoi nga viti 913 deri në 959, del edhe një titull “Princ i Albanisë” (“εἰς τὺν ἄρχοντα Άλβανίας”), që ishte në vartësinë e tij. Që perandori këtu nuk flet për Albanian e Kaukazit (banorët e së cilës e njihnin veten si aluanë e jo albanë), kuptohet jo vetëm nga fakti që Albanian ai e rendit në provincat perëndimore të perandorisë, krahas Krebatës në Peloponez, Kidonias në Kretë, dhe Zanarias në Italinë e jugut, por edhe sepse në kohën e tij Albania kaukaziane ishte islamizuar, nuk përbënte më një entitet politik dhe nuk ishte pjesë e perandorisë bizantine.
Edhe sikur të mos i kishim njohur këto dokumente, vazhdimësia iliro-shqiptare provohet në mënyrë të sigurt edhe me anën e dy argumenteve gjuhësore, që thuajse nuk janë përdorur fare deri sot.
Së pari, është fjala për termin Raban, me të cilin e njohën sërbët Arbërinë e hershme mesjetare. Kjo formë Raban ka dalë nga forma mesjetare Arbania nën veprimin e ligjit metatezës së likuideve që ka vepruar në gjuhët sllave të Ballkanit e më tej nga shekulli VIII deri nga mesi i shekullit IX. Sipas këtij ligji, bashkëtingëlloret l dhe r, në fund të rrokjes dalin nga pozicioni fundor në pozicion ballor.
Fakti që në gojën e sërbëve emri etnik Arbania u shndërua me metatezë në Raban tregon, jashtë çdo dyshimi se sërbët e kanë njohur Arbërinë jo më vonë se shekujt VIII-IX kur veproi ligji i metatezës së likuideve. Në këtë mënyrë provohet se që nga shekulli VII emri alban/arban është njohur pa ndërprerje.
Argumenti i dytë gjuhësor lidhet me rotacizmin (shndërrimin e n-së në r në pozicione të caktuara brënda fjalës) që pësoi në dialektin tosk të shqipes emri etnik arbën/arban, që evoluoi në arbër dhe emri i vëndit Arbania – në Arbëria. Ky fakt na provon se shqiptarët e kanë quajtur veten arban/arbër qysh para shekujve VI-VII kur pushoi së vepruari ligji i rotacizmit në shqip, siç provohet nga mosveprimi i këtij ligji në huazimet e mëvonshme sllave të shqipes.
Këto të dhëna të reja dhe njohuritë e sotme gjuhësore na tregojnë se heshtja e burimeve për ilirët pas shekujve VI-VII dhe heshtja 9-shekullore për arbërit/albanët ishte vetëm një iluzion, në mos një mit ose artifakt historik.
Nastradin zogisti. . Me formimimin tende fizike ashtu edhe ideologjik . Zbulimi i eshtrave te tua si zogist , do ti ngateroje keq arkeologjine shqiptare si per vitet dhe shekujt por edhe per speciet . Qe jetuan ne shqiperi. Haaaaaaaaa, haaaaaaaaaaaa
Une jam skeptik nga natyra por kjo nuk don methane se jam tu mohu apriori vertetesin e te dhanave te tij.
Vetm se du konfirmim ka specialistet e historise te Akademise. Vetem ather e besoj.
z. Cabej ju shkruani:
“Në shekullin VIII emri Illirikum (Illyricum) del lidhur me transferimin nga perandori bizantin Leo III, në vitet 732-733, të peshkopatave papale të Ilirikum-it, Sicilisë dhe të Kalabrisë nga juridiksioni i kishës romane në juridiksionin e patriarkatit të Konstantinopolit. Dyshimi se fjala këtu mund të jetë për sllavët e jugut të ngulur në trojet ilire, zhduket po të mbahet mënd fakti se sllavët e jugut në atë kohë ishin ende paganë”
Megjithese jam i bindur ne vazhdimesine iliro-arbre per korrektese duhet thene se ky argument mund te kundershtohet lehte. Provinca e Ilirikut ne shekullin VIII ishte tjeter gje ne krahasim me shtetet ilire dhe Ilirikun roman. Pai provinca e Ilirikut bizantin permbante edhe shume troje greke dhe per kryeqender kishte Selanikun. Peshkopi i Selanikut dhe Ilirikut ka qene me shume gjasa grek grek.
Ju shkruani me tej:
“Në shekullin X, ilirët (Ἰλλυριοί) dalin edhe në Enciklopedinë mesjetare Suda, ku flitet për ta në kohën e tanishme.”
Problemi eshte se Suda flet ne kohen e tashme edhe per popuj, vende, qytete dhe personazhe qe nuk ekzistonin me ne shekullin X. Gjuha e tij eshte e tille qe nuk ndalet asnjehere ne kohen kur kane jetuar apo lulezuar por vetem jep informacione duke e lidhur me te dhena te tjera. Psh. X eshte djali i Y, gjeneral i Aleksandrit te madh, banor i qytetit Y, i martuar me Z. Megjithese ky X ka jetuar 1300 vjet me pare.
“Justini II u kërkoi albanëve/arbërve (Άλβοῦἳ) dhe grekëve (Ρωμαίωι) që t’i vinin në ndihmë me trupa aleatit të tij”
Alboin ishte mbret longobard, ai qe vrau mbretin Kunimund.
Per te tjerat nuk di te them me teper, por shpresoj sinqerisht qe te kesh te drejte.
mbase do ishte me mire te hidhej nje sy e te modifikohet ndonje tekst tek wikipedia sepse ajo tani eshte bere tekst referimi publik…ftoj autorin te beje nje editim tek wikipedia…
Mua me duket se zoti Cabej ia ka arritur te dokumentoje vazhdimesine e ilireve per cdo shekull ne dokumentet historike te kohes.
Ai Ilirikum per te cilin flet ti, ose Praefectura e Ilirikumit, kishte rreth dy shekuj qe nuk ekzistonte ne shekullin VIII. Une kam perpara nje harte te ndarjes administrative te Ballkanit qe me tregon se jo vetem ne vitin 732, por thuajse ne tere shekullin e 8, ndarjet administrative qe gjendeshin ne Prefekturen e dikurshme te Ilirikumit jane Noricum, Savensis, Moesia I, Prevalis, Epirus Vetus, Epirus Nova, Thessalia , Maqedonia II, Maqedonia I, Moesia ripens. dhe Hellas. Teksti i mesiperm tregon se edhe pse gjendeshin ne territorin e Lindjes peshkopatat e Ilirikumit deri ne vitin 732 ishin ne vartesi te Romes dhe, sic del edhe nga shkrimi i zotit Cabej, dioqeza e Ilirikumit iu kthye prape Romes me Keshillin e Nikeas ne fund te shekullit VIII pervaresine e Romes. Por, edhe sikur te ishte qe ekzistonte Prefektura e Ilirikumit qe perfshinte e territoret deri ne Selanik, fakti qe del me Ilirikum e jo me Macqedoni, Thrake, Hellas, tregon se burimet historike per ilirikumin ne e shekullin VII nuk heshtin.
Edhe sikur Suda te mos flas per iliret e shekullit X por ta kete patur fjalen per iliret e meparshem, mosnjohja e burimeve per nje shekull deri ne daljen e arberve nje shekull me vone nuk do te perbvente ndonje problem historik (sic nuk perben mospermendja e kroateve per tre shekuj dhe e slloveneve per shume shekuj ).
Por me e rendesishmja per mua eshte qe ai ka mundur per here te pare te “mbushe”, me dokumente dhe argumente shtrenguese gjuhesore boshllekun 9 shekullor midis permendjes per here te pare te albaneve nga Ptolemeu ne shekullin II deri te Ataliati ne shekullin XI, qe eshte pranuar si i mireqene deri sotdokumente dhe argumente gjuhesore bindese.
Sa per mbretin gjerman Alboin, ai nuk ka arsye te ngaterohet me albanet sepse
1. Bizanti ishte aleat i Konimundos dhe jo i Alboinit dhe dihet se perandori i premtoi Konimundos ta ndihmonte me trupa,
2. Formulimi i frazes ne shumes (Άλβοῦἳ) dhe (Ρωμαίωι) gjithashtu perjashton nje emer te pervecem (sepse langobardet nuk kishin me shume se nje mbret)
2. Vete konteksti nuk le dyshim se perandori u drejtohej per ndihme albaneve/arberve mesjetare dhe grekeve mesjetare.
Duke qene vetem amator i historise e jo historian i vertete, pres me interes mendimin e historianeve te Akademise.
Per cilen Akademi e ke fjalen? Ajo u mbyll me Sali Berishen e Fatos Nanon.
Shiko kush eshte ne krye te saj, nje medioker, Muzafer Kor uti , krushku i Sali Berishes, i njohur nga te gjithe si persekutor i Eqrem Cabejt.
Me gjithe mend e keni se dine ose mund te komentojne historianet e Muzaferit?
Qe kemi mare nje fjal tek greku, nje tek italiani e nje tjetr tek serbi ket e tregon edhe vikipedja, te tjera fjale kan ardhur edhe nga turqishtja e nga pak nga vllenjte! Nje gjuhe e pa shkruar diku te le pa folur! Te nisim e te numerojm deri ne 10 nje del nga greku, nje nga italiani e tjetra nga serbi vecse te modifikuara!
Te gjitha numrat ne shqip jane te trasheguara nga PIE (6000 vjet em pare). Asnje numer nuk eshte i huazuar nga greqishtja, italishtja, sllavishtja ose turqishtja.
Mos shkruani per gjera nga te cilat nuk keni haber.
Ore ti qe permend Enverin ,ai eshte GJENIU me i madhe qe ka pase populli shqiptare.Nese i analizon keto qelbesirat si Vilon ,Lubonjen dhe disa te tjere ,ateher logjiko punen e Enver Hoxhes.Une nuk e mbroj islamin por kritika duhet te filloj nga vetvetja…..
A konsultu ky me eruditin Muc Nano dhe akademiket e tjere Lubonja, Misha etj.
Prit kur tia hedhe poshte vazhdimesine iliroshqiptare historiani Muc Nano,me librin e ri qe do te nxjerre se shpejti.
Te lumte Nelson! U ktheve ne origjinen e puneve te tua shkencore! Suksese te metejshme ne vazhdimesi te ketij subjekti etj.
Falenderoj z.Cabej per dokumentat e mbledhur ,Kam nje shqetesim per bashkohesine e termit,toponimit,emertimit ne mesjete me dinamiken e ndryshimeve demografike.Psh.popullsia arberore ne mesjete,ne kronikat e kishes romane quheshin -Epirote,ndersa sllavet e vendosur ne bosnje,kroaci,mal te zi,quhen ilire.Keto etnonime i pergjigjen periudhes klasike greko=romake.Sllavet ne kete rast kane marre emertimin e vendit ku u vendosen.
Kam nje pyetje: a eshte ky ai biologu, apo dikush tjeter me po ate emer?
C’ka te beje ky me Eqrem Cabejne?
Une nuk marr vesh por me kete me duket u hodh me te vertete nje mit i historianeve te huaj per mungesen e gjate te fjaleve ilire dhe albane ne dokumentet historike.
Me qe nuk jam historian, do te doja te degjoja mendimin e historianeve tane serioze, jo te Mustafa Nanos me shoke.