VDEKJA E NJË BESNIKU

Njeriu më i afërt i Enver Hoxhës për 30 vite, që u kujdes për sigurinë e tij, Sulo Gradeci, ndërroi jetë mbrëmjen e së premtes, në moshën 93 vjeçare.

Rreth orës 21:00 është ndarë nga jeta një nga njerëzit që dinte më shumë për jetën dhe intimitetet e Enver Hoxhës, njeriut që sundoi Shqipërinë për rreth gjysmë shekulli.

Pas rënies së diktaturës, Sulo Gradeci botoi një libër me kujtimet e tij dhe jetën pranë Enver Hoxhës, “mitit” e “udhëheqësit shpirtëror”, siç e cilësonte ai.

Pjesa më e madhe e fotove dhe e filmimeve të jetës së Enver Hoxhës, që ruhet edhe sot, ka për autor pikërisht Sulo Gradecin.

Madje, fotografia e fundit e Enver Hoxhës, para se të ndërronte jetë, më 11 prill 1985, deklarohet se është e fiksuar nga Sulo Gradeci.

Besniku i Enverit

Sulo Gradeci ka qëndruar pranë Enver Hoxhës rreth 30 vite. Të paktën që prej vitit 1956 ai është ngarkuar me detyrën e sigurimit të jetës së Enver Hoxhës.

Por Gradeci kujton në librin e tij se me Enver Hoxhën njihej qysh prej demonstratës së madhe të 28 nëntorit ‘41. Ndërsa takimi i parë i tyre do të ndodhte në marsin i vitin 1944, pasi Sulo ishte inkuadruar si partizan në Çetën e Skraparit.

Nga duart e Sulo Gradecit kanë dalë 45 mijë fotografi ku është fiksuar Enver Hoxha në të gjitha aktivitetet e tij, politike, shoqërore e familjare. Gjithashtu, Sulo Gradeci ka fokusuar mbi shiritin elektronik të kamerës, të paktën 50 orë film nga jeta dhe veprimtaritë e Enver Hoxhës.

Por Gradeci ka ruajtur si të shtrenjta, të paktën 2000 fletë ditari, në të cilat janë përshkruar qindra detaje nga jeta në shërbim të udhëheqësit komunist.

Balsamosja e Komandantit

Gradeci ishte një ndër personat më të besuar të Hoxhës. Kishte shumë rëndësi mënyra se si mund t’ia përcillte informacionin shefit të tij.

Madje kur diktatori mbylli sytë, Sulo, i dëshpëruar i është shprehur nën dhëmbë njerëzve që gjendeshin aty rrotull: kush na e bëri këtë, kush e vrau shefin?!

Sipas njerëzve që kanë qenë pranë ish diktatorit, Suloja ka kërkuar që në momentin kur Enveri vdiq, të ballsamosej, pasi donte që Enveri të jetonte përjetësisht.

Ky i fundit garantonte fuqinë dhe rëndësinë e tij… Sulo së bashku me një grup shokësh nga koha e luftës në çdo 16 tetot shkonin te “varri i Komandatit”. Në një intervistë të disa viteve më parë Gradeci shprehej se “komandant” do t’i fliste Enver Hoxhës gjithë jetën.

Hysni Kapo e caktoi të mbronte Enverin

Sulo Gradeci kujton se ka qenë Hysni Kapo ai që e ka emëruar në detyrën e re: “Partia ka menduar të të ngarkojë një detyrë të rëndësishme e delikate…” Dhe Suloja ka treguar gatishmërinë e plotë në qëllimin për sigurimin e jetës së Enver Hoxhës, duke u shprehur pas vitesh se një gjë e tillë ishte dhe ëndrra e tij e vjetër. Që prej asaj kohe, Sulo Gradeci u vu në krye të shërbimit që përgjigjej drejtpërsëdrejti për jetën e numrit një të shtetit shqiptar.

Por siç shprehet vetë ai, në vitin 1973, kjo detyrë u inkuadrua në dy fronte: Së pari jeta e Enver Hoxhës dukej siguruar nga gjithçka kishte të bënte me ndonjë eliminim të mundshëm fizik të tij, ndërsa detyra e dytë kishte të bënte me përkujdesjen e shëndetit.

“Por nëse në detyrën e parë ne ndihmoheshin sinqerisht edhe nga masa e madhe e popullit, në rastin e dytë vështirësitë ishin më të mëdha, sidomos pas problemeve me zemrën që iu shfaqën në atë vit”, kujton Sulo Gradeci.

Enveri pinte gjethe fiku

Deri në fillim të viteve ’70 Enver Hoxha njihej si një konsumues i rregullt i cigareve. Megjithë kërkesën dhe presionet që i bëheshin nga ana e ekipit mjekësor, Enver Hoxha dukej se nuk kishte ndër mend ta linte këtë zakon të vjetër. “Në vitet e luftës, kur ndodhej i rrethuar mes maleve, ai ka pirë dhe gjethe fiku në mungesë të duhanit. Por, ndër ata që këmbëngulnin më tepër për ta lënë duhanin ishte edhe shoku e miku i tij i fëmijërisë, profesor Fejzi Hoxha. Dhe pas shumë përpjekjesh, një ditë shoku Enver vendosi që të mos e ndezë më”, kujton Sulo Gradeci.

Edhe pse në moshë të madhe, Sulo gëzonte një gjendje të mirë shëndetësore, deri disa muaj më parë. Sëmundja e gruas, Lirisë, bëri që dhe vitet mbi supet e Sulos të rëndonin gjendjen e 93 vjeçarit. Në funeralin e së shoqes ai u shfaq në vështirësi kur dhe shikimi kishte filluar ta linte.

Sulo Gradeci ndërron jetë 20 ditë pas humbjes së bashkëshortes, Lirisë. Ai kishte tre fëmijë Dhuratën, Nikun dhe Jonin./DITA