Shtëpia muze e Ismail Kadaresë në Tiranë nuk është thjesht një atrksion turistik për vendasit e tëhuajt. Në të njëjtën kohë, ajo është është kthyer edhe në një adresë të preferuar për zhvillimin e aktiviteteve të artistëve dhe shkrimtarëve.
Në javën kulturore kushtuar Martin Camajt, studiues, dashamirës dhe lexues organizuan një mbrëmje diskutimi mbi rëndësinë e veprave të tij në këtë shtëpi.
Martin Berisha, drejtor i Qendrës për hulumtime shkencore dhe studime shqiptare Albanica në Ljubjane i kërkoi të rinjve t’i kushtojnë më shumë vëmendje veprës të Camajt.
Ai tha: “Mbi të gjitha Martinin duhet ta studiojnë në disa pikëpamje. Qoftë nga antropologjia kulturore, letësia dhe literatura. Ai duhet sjellë, duhet futur në kurikulumet shkollore, por jo në mënyrë mekanike, natyrisht. Për Martinin sot në Shqipëri të gjithë flasin dhe sillen sikurse nuk dinë asgjë. Janë momentet e fundit që Martini, por jo vetëm, të sjellin letërsinë shqipe në vendin ku ata e meritojnë”.
Megjithëse Camaj u kujtua dhe për përmasën e vet letrare e njerëzore, fokus i diskutimeve u bë misioni për të hedhur më shumë dritë tek puna e tij si gjuhëtar e albanolog, si dhe nevoja për të sjellë në shqip korpusin e studimeve të tij gjuhësore.
e.ll./dita
Vepra e Martin Camajt ka Vlera Statistikore,,ka vlera numerike,ka vlera existenciale,le ti mbetet familjes per kujtim.
Martin berisha , nderlidhesi i armates yougoslave ne kohen e luften kunder shqiptareve, njeri qe shpegonte popullit pse lufta kunder shqiptareve eshte e drejte!
Normal qe ta takojme te antishsiptaret! Aty e gjen folene e vete si me qene n’armaten yu
Eshte krejtesisht e kunderta nga ajo cka thua ti. Martini ishte perkrahesi me i madh i Kosoves. Merita e tij per luften politike dhe luften e UCk-se ishte teper e madhe.
Tek ai te gjithe politikanet e Kosoves dhe udheheqesit e UCK-se e kishin bazen prej nga vazhdonin per ne Perendim. Martini ishte ne mesin e dy-tre shqiptareve te Sllovenise qe kontribuan me se shumti.
Auron Tare: Mbi dokumentet e CIA-s për Camajn e UDB
Më intrigoi një shkrim i Ardian Vehbiut. Dokumentet që përmend ai, unë i kam në dosjen time personale dhe janë gjetur gjatë kërkimeve në Arkivën e Deklasifikuar të CIA-s në Uashington. Martin Camaj në fakt përmendet disa herë në disa dokumente sekrete të oficerëve amerikanë që mbikëqyrnin aktivitetin e UDB-se ndaj fqinjit të tij Shqipërisë. Përmendja e një numri kosovarësh dhe në veçanti Martin Camaj e bën interesane debatin mbi përfshirjen e një numri emrash të kulturës shqiptare në veprimtari spiunazhi për llogari të fqinjëve. Ne fakt, nëse mund të interesohesh sado pak, mund të shikosh se Martin Camaj i arratisur nga Shqipëria vendoset në Beograd, martohet me një vajzë serbe dhe është anëtar i Komitetit të Prizrenit, një organizatë politike e krijuar dhe financuar nga UDB-ja, me qëllim kontrollin e çdo lëvizjeje irredentiste kosovare. Sigurisht, përpara se të dilet me përfundime mbi rolin e Camajt apo të dikujt tjetër, duhen parë me shumë kujdes të gjitha dokumentet që deklasifikohen. Duhen krahasuar me burime të besueshme si dhe me dëshmitarë, të cilët kanë njohur personazhet apo ngjarjet. Megjithatë, është interesant fakti se një djalosh i ri emigrant merr një bursë në Universitetin e Beogradit, arrin të punojë në Radio Beograd, pastaj në mënyrë paksa të turbullt përfundon në Gjermani, ku bëhet një prej pikave të rëndësishme të referencës së intelektualizmit shqiptar. Interesant është fakti se disa dëshmitarë e kanë njohur Martin Camajn në fundin e viteve 1980 tregojnë se Camaj interesohej shumë për çdo udhëtar shqiptar që arrinte të udhëtonte në Gjermaninë e kohës dhe shpesh kalonte me orë të tëra duke pyetur për çdo aspekt politik të Shqipërisë. Nuk do të doja të bëja polemikë me Vehbiun në këtë rast, por do të ishte me shumë interes shfletimi i disa prej dokumenteve të hapura tashmë për të parë disa prej referencave tona intelektuale në një këndvështrim krejt të ri. Komiteti i Prizrenit sipas amerikanëve u krijua nga UDB-ja si “si front për veprimtari pro-Jugosllave. Komiteti ka si qëllim edukimin politik dhe kulturor të refugjatëve shqiptarë. Komiteti vendos lidership shqiptar për grupet e shqiptarëve. Organizata ka Këshillin dhe Komitetin. Ka tre zv.kryetare, një për Serbinë, një për Maqedoninë dhe një për Malin e Zi. Për Serbinë, NIk Sokoli sekretar Islam Domi. Për Maqedoninë, Ugren Shegani, post që mbante Starova, por që është larguar. Malin e Zi, Caf Smajli. Apostol Tenefi është larguar nga Presidenca e Komitetit. Presidenti i ri është Hajrulla Ishmi, një komunist besnik. Gruan e ka serbe dhe Hero të Popullit. Lutfi Spahiu nuk është më anëtar i Komitetit Ekzekutiv, por kushëriri i tij, Ramadan Spahiu është anëtar. Martin Camaj, një anëtar i ri punon në Radio Beogradi. Gjeneral Dushan Mugosha ka një interesim shumë personal për çështjet e Komitetit”. Dokument i KAPOK (pseudonim i CIA-s, datë 3 janar 1955).
Nuk e perjashtoj mundesine qe UDB-ja jugosllave tentoi qe ta bente bashkepunetore z. Camaj. Po te donte, ai do te kishte perfitime te medha, do te arrinte shume lart ne hierarkine politike. Sigurisht qe do te behej me i madh se Ali Shukriu, Sinan Hasani, Veli Deva apo Kole Shiroka. Por ai nuk deshi, prandaj u largua per ne Itali (me vone shkoi ne Gjermani).
Rrofshin spiunet e udb me kadaren ne krie.
U shofshi fare e keqe, spiuna per leke shisni dhe vajzat tuaj se gruan e keni ndare gjithmone me mikun.
Pagoni leke per shtepine e karidarese me taxat tuaja.
Hahaha.
Se libret ja botoi e ja perktheu e ja perhapi Enveri me leket e shtetit.
Tani pahuajani dhe shtepine se Ska, i harxhon helena tu kreh leshte.
“Antikomunistat” e leshit. Spiuna e agjente te blere me Para.
Rrofshin spiunet e udb me kadaren ne krie.
U shofshi fare e keqe, spiuna per leke shisni dhe vajzat tuaj se gruan e keni ndare gjithmone me mikun.
Pagoni leke per shtepine e karidarese me taxat tuaja.
Hahaha.
Se libret ja botoi e ja perktheu e ja perhapi Enveri me leket e shtetit.
Tani pahuajani dhe shtepine se Ska, i harxhon helena tu kreh leshte.
“Antikomunistat” e leshit. Spiuna e agjente te blere me Para.
Da t’ju vi serbi e ta shikoni p… e plakes tun
Hahaha
A ka kush me na i rikujtuar deklaratat e kadarese ne beograd per miqesine me serbet qe te kuptojme ma mire ku po do me na sjell qeveria jone me kete UDBash te ri , se atij batonit i dolli me boja edhe ne beograd pas deshtimit te ndarjes se kosoves rama vucic, udabashin e ri qe po na e promovon e perkrah shume kjo qeveri , duke i dhane medallje ne sloveni edhe ´museumet’ ketu ne shfrytezim per qellimet e tij antikombtare!
Martin Camaj ka edhe vlere Arkivore.