Vota e Zezë?

Profesori i Shkencave Politike, Dr. Shenasi Rama, mund të konsiderohet si nismëtari dhe mbështetësi më i flakët i asaj që njihet sot si “iniciativa e votës së bardhë”. Iniciativa “vota e bardhë” është një sipërmarrje përmes së cilës i kërkohet votuesit të dali në votime por të mos votojë asnjë alternativë politike, pra ta hedhi fletën e votimit të bardhë. Ky veprim mbështetet në arsyetimin se “vota e bardhë” është një votë proteste kundër klasës politike shqiptare dhe të gjithë partive politike që marrin pjesë në zgjedhjet e 23 qershorit. Por duke qënë se kjo iniciativë është hedhur në tregun politik shqiptar nga një profesor shumë i nderuar i shkencave politike, kujtdo i lind e drejta për të ditur përafrimin teorik mbi të cilin bazohet iniciativa “vota e bardhë”. Si është arritur në përfundimin se “vota e bardhë” është lëvizja e duhur politike në kushtet aktuale të politikës shqiptare?

Ky shkrim argumenton se iniciativa “vota e bardhë” është produkt i një përqasje teorike që lidhet ngushtë me elitizmin dhe besimin se shoqëria shqiptarë tashmë është e ndarë në dy klasa: klasa sunduese dhe klasa e sunduar. Duke qëne se elita e pushtetit apo klasa sunduese në shqipëri është thuajse homogjene dhe i shërben interesave të pjestarëve të saj, Profesor Rama propozon iniciativën “vota e bardhë” si mjet proteste kundër elitës. Pra për votuesin të gjitha partitë janë njëlloj, ato janë pjesë e elitës, dhe votuesi nuk ka çfarë të zgjedhi në 23 qershor. Kështu që fleta e votimit ngelet e bardhë (“votë e bardhë”). Por ndryshe nga çfarë mendohet, “vota e bardhë është një shprehje e inatit, dëshpërimit dhe dështimit të mbështetësve në përgjithësi dhe të shoqërisë në veçanti, dhe impakti i saj, rrjedhimisht, ka për të qënë negativ.

Argumenti i mësipërm bëhet lehtësisht i kuptueshëm nëse analizojmë disa principe bazë të teorisë së elitës. Gaetano Mosca përdor termin “klasa sunduese” dhe e ndanë shoqërinë në dy grupe, në ata që sundojnë (klasa sunduese) dhe ata që sundohen (populli). Ashtu si edhe Mosca, C. Wright Mills mbështet të njëjtin përafrim, por në vend të përdorimit të frazës “klasa sunduese”, ai përdor frazën “elita e pushtetit”. Po ashtu, neo-Marksistët si Nikos Poulantzas ndjekin të njëjtën llogjik por fokusohen më shumë tek instrumentalizimi i aparatit të shtetit. Për këta neo-marksistë, aparati i shtetit është thjesht një instrument në duart e një klase të caktuar i cili përdoret për të avancuar interesat e kësaj klase.

Edhe siç mund të kuptohet, të gjithë ata që kanë studiuar sadopak shkencat politike mund të arrijnë të kuptojnë lehtësisht se përafrimi teorik i Profesor Ramës bazohet në teorinë e sipërpërmendur. Profesor Rama njihet nga lexuesi shqiptar si politologu i parë që ka përdorur në mënyrë akademike dhe të vazhdueshme tërmin “paria” ose “paria e Tiranës”, ose me thjesht, “të parët e Tiranës”, ata që përbëjnë ajkën e shoqërisë dhe që marrin pjesë në procese të vendim-marrjes politike. Ky term nuk është gjë tjetër por një përkthim shqiptar i termit të huazuar “elita” ose “elita e Tiranës”. Profesor Rama beson se shqipëria qeveriset nga një “pari” (elitë) e cila është në përgjithësi homogjene dhe i shërben interesave të pjestarëve të saj, pavarësisht nga përkatësia partiake apo “ideologjike”. Edhe pse ai nuk i mohon përplasjet “fatale” brenda llojit, “parisë”, Profesor Rama beson se kjo “pari” punon jo për interesat e shqiptarëve por për të zgjatur sundimin e saj dhe për të avancuar interesat e saj të ndërthurura, si politike ashtu edhe ekonomike.

Duke e parë se Profesor Rama e ndanë shoqërinë shqiptare në dy klasa—“paria” dhe populli i thjeshtë—është normale të pretendohet se të gjitha partitë politike nuk janë gjë tjetër por element përbërës të asaj që quhet “paria”, elita, ose klasa që sundon shqiptarët e thjeshtë. Si rrjedhojë, argumentojnë publikisht mbështetësit e “votës së bardhë”, votuesit shqiptarë në 23 qershor nuk kanë mundësi reale zgjedhje. Bazuar në këtë përqasje teorike, votuesit nuk mund të zgjedhin pasi të gjitha partitë janë njëlloj; ato janë element të së njëjtës “pari” dhe i shërbejnë interesave të “parisë” dhe jo të popullit. Si rrjedhojë, Profesor Rama dhe të tjerë i ofrojnë votuesit si zgjidhje “votën e bardhë”.

Edhe nëse do e konsideronim si realist këtë përafrim elitist të “votës së bardhë”, kushdo mund të pyes më të drejtë: Cila është zgjidhja që ofron “vota e bardhë”? Nëse egziston vërtetë një “pari”, elitë apo klasë sunduese, atherë si e dëmton “vota e bardhë “parinë”? Cili është procesi (mekanizmi) përmes së cilit “vota e bardhë” do të godasë keqazi “parinë”? A ka ndonjë alternativë tjetër përvec “votës së bardhë” që mund të rregullojë deri diku problemet me të cilat përballet sot politika shqiptare? Këto pyetje kanë nevojë për përgjigje nga ata që mbështesin “votën e bardhë”pasi një iniciativë nuk mund të ndërrmerret pa pasur një qëllim të caktuar dhe një plan të detajuar se si do të arrihet qëllimi.

Personalisht, unë nuk besoj tek “vota e bardhë”. “Vota e bardhë” është një votë dëshpërimi dhe dështimi për atë që e hedh dhe mbarë shoqërinë shqiptare. Është një votë dëshpërimi pasi ajo nuk jep shpresë se diçka mund të ndryshojë. Është një votë e pashpresë pasi votuesi nuk shikon të ardhme tjetër përvec një të ardhme të pashpresë. Dhe një votues i pashpresë i ngelet ngahera borxhli shoqërisë së tij, madje edhe pemës nga e cila u prodhua fleta e “votës së bardhë”. Vota e bardhë është gjithashtu një votë dështimi pasi ajo nxjerr në dritë dështimin e vërtetë të votuesit për tu përfaqësuar dhe influencuar procesin e politikë-bërjes. Dhe si rrjedhojë, “vota e bardhë” simbolizon dëshpërimin dhe dështimin e shoqërisë shqiptare.

Ndryshe nga Profesor Rama i cili beson në një përafrim elitist, unë besoj së politika shqiptare mund të shpjegohet shumë më mirë duke përdorur një përafrim pluralist. Unë besoj se Robert Dahl dhe Arthur Bentley kanë të drejtë në arsyetimin e tyre pluralist përmes së cilit politika nuk shihet si provincë e “parisë”, elitës apo klasës sunduese, POR ajo shihet si një arenë në të cilën grupime të ndryshme ideologjike dhe interesi përplasen me njëra tjetrën për të shpërndarë vlerat, resurse, dhe privilegje. Besoj tek David Easton kur e përkufizon politikën si një “shpërndarje autoritativë të vlerave të një shoqërie”.

Politika nuk është gjë tjetër por një pasqyrë e shoqërisë. Struktura e pushtetit nuk mund të shihet si monolite por si një strukturë e fragmentuar ashtu sic është në të vërtetë edhe vet shoqëria shqiptare. Nuk duhet të habitemi se kemi 60+ parti pasi kjo është normale për një shoqëri si e jona e cila përbëhet nga grupime të ndryshme, përfshirë këtu grupime ideologjike, etnike, fetare, krahinore, ekonomike, profesionale, etc. Dhe aq me keq, nuk duhet të habitemi në një shoqëri si e jona e cila, siç e shpreh shumë bukur edhe i madhi Fan Noli, është një shoqëri e dominuar nga anarkia fetare, sociale, morale, patriotike, dhe ajo e idealeve.

Nuk duhet të habitemi se kemi politikanë të korruptuar pasi korrupsionin mund ta gjeni kudo në shoqërinë tonë. Nuk mund të themi se kemi një politikë amorale pasi amoralizmin e gjejmë në çdo segment të shoqërisë sonë, në maninë për të korruptuar këdo dhe për çfardo që na sjell përfitime personale të pamerituara. Besoj se Edi Rama e ka kuptuar këtë më shumë se kushdo tjetër. Ai e ka kuptuar kur edhe pas masakrës së Gërdecit, shumë Gërdecarë dhe shqiptarë nuk nguruan të votonin për Sali Berishën dhe Fatmir Mediun. Rama e kuptoi shumë herë më mirë kur edhe pas masakrës së 21 janarit, jo vetëm fshatarët por edhe kryeqytetarët votuan për protagonistët e masakrës, për Sali Berishën, Ilir Metën, dhe Lulzim Bashën.

E vërteta është se iniciativa “vota e bardhë” u ndërmor si një reagim i fuqishëm kundër paktit PS-LSI në 1 prill nga ata që nuk mund ta pranonin bashkimin e PS-së thuajse “të pastër” me LSI-në e “pistë”. Ajo u ndërmor nga ata (më sakt, shumica dërrmuese e atyre) të cilët shikonin deri diku (jo absolutisht) një dritë shprese tek Edi Rama dhe PS-ja. Kjo tregon se, dashje pa dashje, “vota e bardhë”, si reagim përkundrejt aleancës PS-LSI, është një votë kundër Edi Ramës, POR jo kundër Metës apo Berishës. Berisha dhe Meta janë fituesit e mëdhenj dhe të vetmit nga iniciativa “vota e bardhë”. I vetmi politikan që dëmtohet nga “vota e bardhë” është Edi Rama. Kaq gjë DUHET të kuptohet nga të gjithë mbështetësit e “votës së bardhë”. “Vota e bardhë” nuk duhet të jetë një votë dëshpërimi dhe aq më keq një votë inati kundër Edi Ramës.

Personalisht kam qënë dhe jam  kundër aleancës PS-LSI për arsye strategjike, por jo për arsye morale. Unë nuk besoj se shoqëria shqiptare është aq puritane sa duhet t’i bëjë gjyq moral dhe politik Edi Ramës. Si mund ta gjykojmë moralisht Edi Ramën për marveshjen e 1 prillit kur ne akoma nuk kemi gjykuar veten tonë për mëkatet tona të njëpasnjëshme? Besoj se shumkush mbështetës i “votës së bardhë” e ndjenë thellë në ndërgjegje se Edi Rama, më shumë sesa një politikan i ndotur politikisht, është një viktimë e vetvetes, por mbi të gjitha ai është viktima e shoqërisë sonë e cila e ka të vështirë të bëjë purifikim të vetvetes apo të pranojë dikë të ndryshëm nga ajo. Dhe Rama bëri zgjidhjen nëse do të vazhdonte të ishte Rama apo të bëhej si ne. Ai e bëri zgjidhjen e tij, por i thonë një fjale popullore, “kur bën dasëm fukarai çahet daullja.” Dhe bazuar në ato çfarë theksova më sipër, “vota e bardhë” nuk ka për të qënë gjë tjetër por një votë inati, dëshpërimi, dhe dështimi, e cila do të prodhojë vetëm urrejtje, pesimizëm, dhe zhgënjim. Me pak fjalë, ajo ka për të qënë një “votë e zezë”.