Për Akademinë dhe “antifashizmin pa armë dhe pa uniformë”

E PLOTË – Në një intervistë botuar sot në DITA, historiani i njohur Pëllumb Xhufi, flet mbi të ashtuquajturin “antifashizmi pa armë e pa uniformë” që është përcaktuar si temë e konferencës së Akademisë së Shkencave për 75 vjetorin e çlirimit të vendit.

I pyetur nga gazetari Xhevdet Shehu nëse  “antifashizmi pa armë dhe pa uniformë” është vërtet një “trend europian” siç thonë drejtuesit e Akademisë, profesor Xhufi thotë:

“Kjo është një e pavërtetë e madhe dhe e turpshme. Evropa demokratike nuk i ka prekur aspak qëndrimet e saj ndaj Luftës II Botërore, ndaj angazhimit kolosal të ushtrive të Koalicionit të Madh Antifashist dhe të aleatëve të fuqishëm të tyre, formacioneve të armatosura partizane në vendet e pushtuara.  Përkundrazi. Sot në Evropë e në botë po flitet gjithnjë e më fort për rrezikun e një fashizmi të ri” – thotë Xhufi.

Më poshtë, intervista e tij në DITA. Me z.Xhufi foli gazetari Xhevdet Shehu:

-Profesor, Akademia jonë e Shkencave ka planifikuar organizimin e një Konference të madhe Ndërkombëtare për 75 vjetorin e çlirimit të Atdheut. A do merrni pjesë? 

– Unë marr pjesë me shumë dëshirë e impenjim në tubimet shkencore e përkujtimore që lidhen me Luftën Antifashiste Nacional Çlirimtare të popullit shqiptar, edhe pse si studiues kam objekt kryesor studimi periudha të tjera historike. E konsideroj atë luftë si momentin kulmor të bashkimit e të emancipimit të popullit shqiptar në luftën për liri, pavarësi, demokraci e dinjitet. Por, ka disa arsye që do më bënin të hezitoja të merrja pjesë, në rast se do të ftohesha, në këtë konferencë të Akademisë me rastin e 75 vjetorit të Çlirimit.

Së pari, nuk më duket serioze që një konferencë e tillë, që paralajmërohet të jetë e rëndësishme dhe ndërkombëtare, të anoncohet në mesin e vapës së gushtit, për t’u realizuar pastaj pas vetëm tre muajsh, në muajin nëntor. Në afate të tilla mund të organizohen vetëm farsa shkencore, ku autorë të stërparë e të stërdëgjuar përcjellin e  ripërtypin gjëra të stërthëna e të stërdëgjuara.

Dhe është vërtet një mëkat, se vetëm vitet e fundit janë bërë të shfrytëzueshme shumë fonde të panjohura nga arkivat e huaja, kryesisht amerikane, britanike, gjermane e italiane. Por këto duan kohën e njerëzit e duhur për t’u vlerësuar. Për sa i përket të ftuarve të huaj, nga përvoja mund të them që në konferenca të tilla të organizuara me ngut qëllon të marrin pjesë vetëm studiues mediokër, ose profesorë të ngeshëm në pension.

Por, nga ana tjetër dhe mbi të gjitha, më duket shqetësues orientimi që organizatorët kanë menduar t’i japin kësaj konference. Tematika e paracaktuar e konferencës vë në provë të vështirë ndërgjegjen dhe integritetin profesional e intelektual të çdo historiani.

Jam i bindur që qëllimi i vërtetë i organizatorëve të konferencës nuk është prezantimi i të rejave dhe thellimi i nivelit të njohurive mbi antifashizmin shqiptar, por revizionimi i Luftës Antifashiste nga një këndvështrim ballisto-zogisto-kolaboracionist, ashtu siç është kërkuar shprehimisht nga forca të caktuara politike e nga ndonjë organizatë e ashtuquajtur “antikomuniste”, në fakt post-fashiste.

Nuk është një rastësi, që po në 1 gusht, është shpërndarë edhe një thirrje për pjesëmarrje në një tjetër konferencë “shkencore” me temë: “Emigracioni politik shqiptar 1944-1990”. Gjithkush mund të krijojë një ide të qartë për orientimin e qëllimin e kësaj konference, kur merr vesh se organizatorët e saj janë Autoriteti për Informim mbi Dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit, Instituti  i Studimeve të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit, Instituti për Integrim të ish-përndjekurve politikë dhe, qershia mbi tortë, Instituti i Historisë i Qendrës së Studimeve Albanologjike.

Prej vitesh drejtuesit e kanë denatyruar atë institut si institut albanologjik, duke e transformuar atë fillimisht në një institut çfarëdo të historisë bashkëkohore dhe tani së fundi, në një shtojcë të instituteve “antikomuniste”. E pra, të gjitha këto janë institucione buxhetore të mirëpaguara, që drejtohen nga persona politikisht të rreshtuar e që prej vitesh merren më së shumti me “gjueti shtrigash” e me falsifikimin e historisë.

Për atë që nuk është i informuar, saktësojmë se “emigracioni politik” që braktisi Shqipërinë në vitin 1944, përfaqësohet thuajse ekskluzivisht nga ish-jerarkët e qeverive fashiste e kolaboracioniste, nga drejtues të partisë fashiste shqiptare, nga oficerë të lartë të milicisë e xhandarmërisë e nga drejtues të lartë të organizatave “Balli Kombëtar” e “Legaliteti”, që ishin implikuar rëndë në bashkëpunimin me pushtuesin kundër Lëvizjes Nacional-Çlirimtare. Shumë prej tyre më 1944 ikën si burracakë, duke lënë në mëshirën e fatit familjet, gratë e fëmijët e tyre (Eqerem Bej Vlora, Kol Bibë Miraka, Prenk Previzi, etj, etj).

Një pjesë e tyre pranuan të rekrutohen nga shërbimet e huaja, për t‘u hedhur në Shqipëri e për të kryer akte të pastra terrorizmi. Më shumë se për të rrëzuar regjimin komunist tashmë të instaluar fort, akte të tilla shërbenin për të dobësuar shtetin shqiptar e për të realizuar qëllimet e shpallura aneksioniste të fqinjëve, për sa kohë që organizoheshin, financoheshin e sponsorizoheshin nga shërbimet e fshehta serbo-jugosllave e greke.

Por, le të durojmë e le të presim se ç’hynere do nxjerrë edhe kjo konferencë “e rëndësishme”, pas asaj që ka paralajmëruar të zhvillojë Akademia e Shkencave.

-Megjithatë, ju përse do ta bojkotonit konferencën e organizuar nga Akademia e Shkencave? Në fund të fundit është një konferencë akademike.

– Në rastin konkret dhe për arsyet që thashë më sipër, e për ndonjë tjetër, dyfjalëshi “konferencë akademike” nuk mjafton për të ngjallur emocion pozitiv, as tek unë e as tek shumë kolegë të tjerë. Në mjediset shkencore, brenda dhe jashtë Shqipërisë,  kushdo e di mirë, se për faj të politikave antikombëtare, Akademia aktuale është katandisur në një fantazmë mos-o-zot e Akademisë së dikurshme të Shkencave, në strukturë, në përbërje, në orientim e në veprimtari shkencore.

Megjithatë, për besnikëri institucionale e nostalgji profesionale, si shumë kolegë të tjerë, edhe unë jam munduar t’i qëndroj afër Akademisë së Shkencave, duke marrë pjesë në ato pak veprimtari kryesisht përkujtimore të mbajtura në këto dekada të fundit.

Ndaj, fjala “bojkot” për rastin në fjalë më duket e papërshtatshme. Nuk do të merrja pjesë në atë konferencë, nëse do të ftohesha, vetëm e thjesht për skrupuj profesionalë e intelektualë. Me një fjalë, për papajtueshmëri profesionale me orientimin revizionues që mendohet t’i jepet asaj konference, nisur nga programi i shpallur i saj.

-Mes synimeve të Konferencës, organizatorët kanë shpallur edhe atë të ushtrimit të “një ndikimi shkencor për saktësimin e termave dëshmor, martir e viktimë”…

-Dy komente do të kisha lidhur me këtë. Normalisht, revizionimi i historisë fillon me revizionimin e termave, dhe më duket se këtu kemi të bëjmë me një rast të tillë. Së dyti, hartuesit e programit gabojnë kur rreshtojnë si dy koncepte të ndryshme fjalët dëshmor e martir. Në fakt, janë saktësisht e njëjta gjë, e shprehur e para në gjuhën shqipe dhe e dyta në gjuhën antike greke.

Ndoshta ata janë impresionuar nga përdorimi intensiv që z. Berisha i ka bërë fjalës “martir” për t’i dhënë një ngarkesë mistiko-fetare modeleve të tij të moralit, patriotizmit e heroizmit, që nuk janë sigurisht partizanët e LANÇ-it. Gjithsesi, siç thashë, nga pikëpamja “akademike”, termat “dëshmor” e “martir” janë identike.

Sa i përket termit “viktimë”, që gjithashtu paska hyrë në shqetësimet shkencore të akademikëve tanë, në Shqipëri ai është përdorur me konotacionin e përdorur gjerësisht nga literatura botërore mbi historinë e Luftës II Botërore. Ndaj më duket humbje kohe përfshirja e kësaj teme në prioritetet e konferencës.

-Sipas jush çdo të thotë “antifashizmi pa armë e pa uniformë”? 

– Druhem se hartuesit e programit të konferencës në fjalë nuk kanë ide fort të qarta mbi atë çka qenë Lufta II Botërore. Fundja, me përjashtim të njërit prej anëtarëve të grupit organizator i cili trimërisht e ka përcaktuar Luftën Antifashiste si masakër komuniste dhe çlirimin e Shqipërisë si pushtim komunist, të tjerët ose nuk janë historianë, ose janë nga ata historianë që, kur u është bërë thirrje të shpreheshin për problemet luftës antifashiste, zbytheshin duke thënë se “ishin kompetentë për periudha të tjera, jo atë të luftës”.

Sot këta janë trimëruar aq sa të heqin linjat programatike të një konference të rëndësishme për luftën antifashiste të popullit shqiptar, madje duke tentuar edhe përmbysje të vërteta konceptuale. Lidhur me të ashtuquajturin “antifashizëm pa armë e pa uniformë”, do desha modestisht të kujtoj se Lufta II Botërore ishte lufta më gjithëpërfshirëse që ka njohur historia.

Nuk ishte një luftë ideologjike, siç duan të thonë revizionuesit tanë të historisë, por një luftë për jetë a vdekje, që bashkoi në të njëjtin front demokratët Ruzvelt e Churchill me komunistin Stalin. Ishte një luftë, ku nuk pati fare vlerë  “disidenca antifashiste” e intelektualëve të kafeneve, nuk pati vlerë fjala, por milionat e tonelatëve çelik e alumin, me të cilat u prodhuan dhjetëra mijëra avionë, tanke, topa, anije e nëndetëse, që siguruan epërsinë ushtarake të koalicionit të madh antifashist.

Protagonistë të padiskutueshëm të asaj lufte ishin ata miliona ushtarë e oficerë sovjetikë, amerikanë, britanikë, francezë, kanadezë, polakë që luftuan dhëmbë për dhëmbë me ushtritë nazifashiste në fushëbetejat e Stalingradit, Normandisë, Al-Alameinit, Ardeneve. Ishte gjithashtu lufta e armatosur, e vështirë dhe plot sakrifica e partizanëve që godisnin e cfilitnin forcat e armikut në vendet e pushtuara.

Historiani i shquar i Luftës së Dytë Botërore, Sir Martin Gilbert e rreshton Shqipërinë, krahas Francës, Jugosllavisë e Greqisë, si njërin nga katër vendet e Evropës ku lufta partizane u zhvillua me intensitetin më të madh. Ne duhet të jemi krenarë për këtë vlerësim të merituar, që është bërë në bazë të tributit të luftës e të gjakut që djemtë e vajzat më të mirë të këtij vendi dhanë në luftën e përbashkët kundër nazifashizmit.

Lufta e Dytë Botërore, ashtu si kudo, edhe në Shqipëri i ndau njerëzit në antifashistë e kolaboracionistë. Nuk pati e nuk mund të kishte vend për “të paangazhuarit”. Luftës antifashiste iu bashkuan në Shqipëri, në Spanjë, në Francë, në Greqi, në Jugosllavi dhe kudo ku luftohej kundër bishës nazifashiste, edhe intelektualë të vjetër e të rinj, si Aleksandër Xhuvani me gjithë bijtë e bijat e tij, Shefqet Musaraj, Haki Stërmilli, Kol Jakova, Aleks Buda, Skënder Luarasi, Sejfulla Malëshova, Petro Marko, Llazar Siliqi, Kol Jakova, Fatmir Gjata, Kin Dushi.

Mjerisht, në antipod të tyre, intelektualë të tjerë të shquar e me merita, si Mustafa Kruja e Ernest Koliqi preferuan të veshin uniformën fashiste e të bëheshin argatë të regjimit të pushtimit. Lufta antifashiste elektrizoi deri edhe klerikë të veçantë, si Baba Faja Martaneshi apo prifti i Kokoneshit, që veshën uniformën e partizanit dhe rrëmbyen armët për liri.

Por në antipod të tyre, dom Lazër Shantoja zgjodhi të bëhej apologjet i fashizmit, ndërsa patër Lek Luli rrëmbeu armët për të luftuar pikërisht kundër partizanëve çlirimtarë. Jo pa arsye këtë të fundit, bashkë me patër Anton Harapin e dom Lazër Shantonë, apologjetin e fashizmit, papa Françesku nuk pranoi t’i përfshijë në listën e martirëve të kishës katolike shqiptare, viktima të diktaturës.

-A është vërtet një trend evropian ky “antifashizmi pa armë dhe pa uniformë”?  Po jua citoj besnikërisht pasazhin përkatës nga linjat programatike të konferencës, siç ai është konceptuar nga hartuesit akademistë. “Të përqendrohet në mënyrë të veçantë interesimi shkencor tek ajo pjesë e rezistencës antifashiste prej popullit shqiptar, që ka të bëjë me vullnetarizmin, me antifashizmin pa uniformë… Rezistenca e paarmatosur në studimet historiografike është paraqitur në formën e frazave stereotipe dhe pa shqyrtime të thelluara shkencore. Përmasat e rezistencës pa armë janë shumë më të mëdha dhe Evropa e sotme antifashiste i ka drejtuar sytë pikërisht tek antifashizmi popullor”.

-Kjo është një e pavërtetë e madhe dhe e turpshme. Evropa demokratike nuk i ka prekur aspak qëndrimet e saj ndaj Luftës II Botërore, ndaj angazhimit kolosal të ushtrive të Koalicionit të Madh Antifashist dhe të aleatëve të fuqishëm të tyre, formacioneve të armatosura partizane në vendet e pushtuara.

Përkundrazi. Sot në Evropë e në botë po flitet gjithnjë e më fort për rrezikun e një fashizmi të ri: qeveri, rrethe akademike, intelektualë e media janë angazhuar në një betejë serioze për mbrojtjen e demokracisë nga eskalimi i forcave ekstremiste të djathta, të cilat tashmë në ndonjë vend të Evropës kanë ardhur në pushtet.

Ky po që është një antifashizëm “pa uniformë”, sepse zhvillohet në kushtet e shoqërive demokratike, por që rrezikohen seriozisht nga  avancimi i shpejtë i së djathtës ekstreme,  ksenofobe, sovraniste e raciste. Kjo po, do të ishte vërtetë një temë interesante për një konferencë të rëndësishme ndërkombëtare, aq më shumë që edhe në Shqipëri ka një “trend” neofashist, që vihet re në sjelljet e opozitës, por që gjarpëron rrezikshëm edhe në institucione e agjenci shtetërore.

Madje, kohët e fundit kemi asistuar edhe në shfaqje të një neofashizmi “me uniformë” dhe “me armë”. Kujtoni që më 2017, gjatë protestave për të ashtuquajturën “Republikë e Re”, në krah të kryetarit të opozitës u shfaq një grup të rinjsh me uniforma që kujtonin ato të grupeve neonaziste gjermane. Të njëjtët individë u rishfaqën gjatë demonstratave të dhunshme të këtij viti, kësaj radhe pa uniformë, por me armë: bomba molotov, lëndë plasëse e raketa. Ky është neofashizmi, për të cilin shqetësohen sot qeveritë, institucionet dhe shoqëritë demokratike të Evropës e më tej.

Sa i përket antifashizmit të Luftës II Botërore, organizatorët e konferencës akademike duhet të mos shqetësohen. Sot e gjithëmot, në konferencat e në paradat përkujtimore që organizohen çdo vit në Sheshin e Kuq apo në plazhet e Normandisë, vendi i nderit u takon veteranëve të luftës me uniformë, të cilët edhe pse një specie në shuarje, përfaqësojnë forcën e vërtetë goditëse që i dha dërrmën bishës nazi-fashiste.

Nuk di se si do ta konceptonin organizatorët e konferencës së Akademisë së Shkencave një paradë të mundshme për 29 Nëntorin e këtij viti. Unë, në dritën e dokumentit programatik për konferencën shkencore, do imagjinoja se në vend të partizanëve heroikë, të përfaqësuar nga veteranët e LANÇ-it me uniformë, para qytetarëve do parakalonin simulakrat e “antifashistëve pa uniformë”, d.m.th.  mullisët e fshatit që dërgonin miell për formacionet e luftëtarëve antifashistë, nënë Marot që thurnin fanella e çorape për partizanët, tregtarë të kandisur për të dërguar, me hir a me pahir, para dhe ilaçe për spitalet partizane dhe sidomos-sidomos intelektualë sqimëtarë, nga ata me kravatë e borsalinë, që ndërsa kthenin gotat me “Fernet Branca”, përshpërisnin fjalë “të rënda” antifashiste!

Kjo do të ishte një paradë banale dhe e shpërfytyruar e realitetit të Luftës Antifashiste, pavarësisht rolit të pamohueshëm që luajti mbështetja e popullsisë së fshatit e të qytetit në fitoren mbi pushtuesin italo-gjerman e bashkëpunëtorët e tij.

– Si mendoni ju, ka dijeni qeveri për këto zhvillime akademiko-shkencore?

– Nuk di të them e nuk dua ta besoj. Më shumë, nisur nga qëndrimet e mëparshme të liderit socialist,  gjej arsye të supozoj, që dikush në Akademinë e Shkencave, dikush nga ata që ka ngjitur shkallët e karrierës me lëpirje, ka menduar se duke e zhveshur Luftën Antifashiste nga tharmi i saj luftarak e duke e efeminizuar atë, do t’i bëjë qejfin si opozitës, ashtu edhe kryeministrit ekstravagant të socialistëve.

Njëherësh, ky do të ishte edhe një rast i mirë për t’i ofruar qeverisë një provë vezulluese të vullnetit për reformim e për rilindje të Akademisë së Shkencave, që jo pak është anatemuar për inaktivitetin dhe degradimin e saj.

-A besoni në reformimin e Akademisë së Shkencave dhe se ky reformim tashmë është bërë?

– Mendoj se reformimi nuk është bërë e nuk mund të bëhet për sa kohë që, siç e kemi ndjekur në media, debati për reformën është zhvilluar mes një mase akademikësh që u intereson mbi të gjitha statusi i tyre i shoqëruar me privilegje, dhe një akademiku delirant e egocentrik, që është ndër përgjegjësit kryesorë të kësaj gjendjeje përderisa më 2007 mbështeti me fanatizëm reformën shkatërruese të qeverisë Berisha.

Siç dihet, kjo e ktheu Akademinë nga një Akademi ekzekutive me institute të varësisë, në një Akademi honorifike, në fakt në një klub militantësh e veteranësh partiakë. Kur them këto fjalë të rënda, nuk kam parasysh ata anëtarë të Akademisë, disa kolegë e miq të mi, që janë shquar vërtet në veprimtarinë shkencore e shoqërore. Por mjerisht, këta janë pak.

 

****

Botuar në Dita. Të gjitha të drejtat, të rezervuara. Ndalohet ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen me shkrim të redaksisë