Z.Rama, liqenin po e merr lumi!

Pak histori për ata që e dinë, ata që nuk e dinë dhe ata që duhet ta mësojnë.

Liqeni Artificial i Tiranës u ndërtua në vitin 1958 me iniciativën dhe punën vullnetare të qytetarëve të Tiranës. I ndjeri ing. Farudin Nuri projerktoi dhe zbatoi ndërtimin e digës, e cila është rreth 500 metra e gjatë dhe rreth 15 metra e lartë, me kapacitet rreth 1.7 milionë metër kub ujë, e që më pas u quajt Liqeni Artificial i Tiranës.

Natyrshëm në vitet e mëvonshme, me mbjelljet e planifikuara të drurëve dhe luleve përreth, Parku i Liqenit Artificial shkoi në veri deri tek Universiteti i Tiranës, në lindje kufizohej me Rrugën e Elbasanit, në jug me Pallatin e Brigadave dhe Kopshtin Zoologjik dhe në perëndim me fidanishten, ku me aq përkushtim punoi Ing. Tomson Nishani me punonjësit e tjerë. Parku i madh i Tiranës u bë një zonë shumë e preferuar për qytetarët e Tiranës e që me termat e sotëm, do të thuhej që ështe një vlerë e shtuar për kryeqytetin tonë të dashur. Kjo zonë tashmë është bërë destinacion pelegrinazhi sportiv dhe shpirtëror i mijëra qytetarëve, që gjatë gjithë ditëve të javës, vijnë në të vetmin vend të Tiranës ku mund të gjejne qetësi dhe ajër të pastër, relaks fizik dhe shpirtëror.

Mbas viteve 1992, si e kemi përjetuar të gjithë, pati ndryshime të vrullshme e deri diku të pakontrolluara. Trefishimi i popullatës së Tiranës mund të themi me gojën plot, e shpërfytyroi atë duke e ballafaquar me probleme të mprehta social-ekonomike e kulturore. Këto fenomene i shpjegon në mënyrë profesionale Prof. Artan Fuga në librin e tij «Rënia e Qytetit». Por a shpëtoi Liqeni dhe Parku i Madh nga “shpërthimi urbanistik i pakontrolluar”? Edhe po edhe jo.

Mbas 1992-it, në Sauk, në pjesën jugore të liqenit, me marrjen e titujve të pronësisë, banorët e Saukut shkatërruan zonat e mbjella me vreshta dhe pemë frutore dhe “mbollën” shtëpira të vendosura në mënyrë kaotike gjithandej. Por katastrofa në atë zonë ndodhi kur më 2004 qeveria Nano u dha të drejtën komunave të japin lejet e ndërtimit. Për 4 vjet mbinë si kërpudhat mbi 100 pallate shumëkatëshe, e çuditërisht në kodra dhe mbi kodra?!…. dhe gjithçka pa asnjë studim urbanistiko-gjeologjik.

Gjithsesi, Parku dhe liqeni deri më 2006 nuk u godit nga kjo masakër. Kjo falë përkujdesjes së ish kryeministrit Meksi, që më dt. 22/12/1993 nxorri vendimin nr.22 të KRRTSH “Për Planin Rregullues të Parkut të Madh të Tiranës” dhe më pas VKM nr. 638, datë 16/09/1996 “Për Shpallje Objekti të Rëndësisë së Veçantë të Parkut të Tiranës”. Këto dy vendime e mbrojtën Parkun e Madh dhe penguan shkatërrimin e pjesës së poshtme të fidanishtes që ndodhej nën digën e liqenit e deri te pishinat.

Por “kupola” nuk ndalej: Më 2006 Kryeministri Berisha e shfuqizoi vendimin e mësipërm të Meksit dhe zonën poshtë digës e ktheu në truall ndërtimi. Oreksi dhe babëzia ishte aq e madhe sa ata iu vërsulën zonës, duke synuar më pas në tharjen e liqenit dhe zgjerimin drejt   fidanishtes, pishinave dhe më tej, duke gëlltitur edhe vetë klubin e ri sportiv “Dinamo”….. dhe sigurisht projekti ishte mbresëlënës: Pallatet 35 katëshe në këtë zonë do të quheshin… “New Modern Tirana”?!

E mbi të gjitha fitimi do ishte gjigand, flitej tek 600 milionë eurot. Por kundërshtimi i shoqërisë civile bëri të hidhej poshtë ky projekt. Gjithsesi, “kupola” nuk hiqte dorë kaq kollaj nga milionat. Dhe hartuan një strategji të re, ndërtimin jo më me plan zhvillues urbanistik, por me ndërtime aty këtu e një nga një. Dhe kështu në 2008, bënë projektin për një pallat 9 katësh në cep të digës tek fundi i rrugës “Sami Frashëri” dhe pikërisht te kthesa e digës së liqenit. Bashkia e aprovoi si projekt ide, por meqë prekej diga, e çuan për oponencë në Inspektoriatin e Digave pranë Komitetit Kombëtar të Digave të Mëdha (KKDM).

Ky institucion (KKDM) është ngritur edhe në Shqipëri për koordinimin e problemeve tekniko-shkencore që lidhen me digat e mëdha dhe është anëtar i ICOLD (Komisioni Ndërkombëtar i Digave të Mëdha), i themeluar qysh në vitin 1928 nga inxhinierë të konstruksioneve të digave, inxhinierë gjeologë, shkencëtarë e profesorë universitetesh si edhe personalitete të larta shtetërore. ICOLD, me qendër në Paris, sot ka rreth 90 shtete anëtare, me KKDM-të (Komitetet Kombëtare për Digat e Mëdha) përkatëse për çdo shtet anëtar. Shqipëria u bë anëtare në vitin 1964 dhe paguan kuotën financiare përkatëse si çdo anëtar i saj. Standardet dhe vendimmarrja lidhur me digat e mëdha janë detyruese për të gjithë anëtarët që aderojnë në këtë institucion dhe rrjedhimisht, për çdo shtet anëtar, KKDM është fuqiplotë në vendimet që merr për digat e mëdha.

Shqipëria ka rreth 650 diga të mëdha (liqene dhe rezervuare) dhe këto janë projektuar, ndërtuar dhe mirëmbajtur nga specialistë vendas. Në këtë fushë ne kemi specialistë dhe shkencëtarë të niveleve ndërkombëtare, të cilët qysh nga 1964 kanë marrë pjesë rregullisht në çdo takim apo seminar që ICOLD organizon në mbarë botën; dhe punimet e referatet e shkencëtarëve tanë mbi problemet e digave të mëdha për vendin tonë, janë vlerësuar maksimalisht nga ICOLD.

Duke qenë inxhinier, jam interesuar dhe kam biseduar me specialistë të kësaj fushe, me inxhinierë hidroteknikë të cilët në mënyrë eksplicite, më kanë deklaruar se: Nën digë është kategorikisht e ndaluar të bëhen ndërtime të çfarëdo lloji qofshin ato. Mjafton të kujtojmë ç’ndodhi në Tiranë në 2004 me hapjen e derës shkarkuese tek diga e Liqenit … Kjo është arsyeja që në “Ligjin Ndërkombëtar Humanitar” thuhet se digat konsiderohen “instalime që përmbajnë forca të rrezikshme” dhe kjo është sanksionuar edhe në Aktin e Gjenevës qysh në vitin 1898.

Le të kthehemi te kërkesa e Bashkisë së Tiranës që mban dt 07/05/2008 me emërtimin «VENDIM nr.82, datë 24/04/2008 (me Nr.Prot.279) pika 2»: «Në fazën e lejes së sheshit të ndërtimit të paraqitet një oponencë nga Inspektoriati i Digave».

Më dt. 12/12/2008 në mbledhjen e Këshillit Kombëtar të Digave të Mëdha (KKDM), me vendim unanim u refuzua ndërtimi i pallatit tek cepi i digës, vendim ky që ishte konform vendimeve dhe udhëzimeve të ICOLD.

U duk sikur çështja do të mbyllej këtu. Por “kupola” nuk do ndalej. Për të arritur qëllimet e mbrapshta,pasi dy vjetësh ndërmori një akt të paprecedentë, largimin pa asnjë motivacion të shkencëtarëve dhe specialistëve të KKDM. Kështu u shkarkuan nga detyra z.Farudin Hoxha, Kristo Goga, Niko Dhima etj, që janë personalitetet më të spikatura, më të suksesshme dhe më me eksperiencë në historinë 50-60 vjeçare të vendit tonë në këtë fushë.

Natyrshëm, me anëtarët e rinj “militantë” të Komitetit Kombëtar të Digave të Mëdha, KUPOLA realizoi krimin më të rëndë ligjor në fushën e hidroteknikës dhe të ambientit, duke aprovuar kërkesën e Bashkisë së Tiranës për ndërtimin e dy zonave, tanimë jo në cep të digës me kuotë të lartë, por direkt poshtë saj, në kuotën më të ulët?!… pikërisht nën digën e Liqenit (ish fidanishtja). Dhe mund të imagjinohet se ç’mund të ndodhë me ndërtimet e “Pallateve 3+17 katëshe” në atë zonë (për ironi të fatit, këtë kryetar bashkie që kemi, e kam dëgjuar dy muaj para zgjedhjeve tek shkolla “V.Shanto” të deklarojë se kjo do të jetë zonë rekreative, dhe, në planin rregullues te Tiranës është e tillë edhe sot e kësaj dite (shihe në google). Kërkesës tonë si shoqëri civile, për ta kthyer Parkun e madh dhe liqenin në zonë të mbrojtur të kategorisë 4, ai i është përgjigjur: Po, do ta bëjmë!? Jo se nuk e dinim që do të ishte një mashtrim i rradhës, por ja që shpresa vdiska e fundit. Tashmë kupola dinte të zgjidhte “speciet” që i duheshin për të realizuar “babëzinë” që nuk paskërka asnjë kufi. Dhe me këtë betonizim “modern” do kemi katrahurë të vërtetë, pasi vetëm Komuna e Parisit ka një densitet nga 15.000-18.000 banorë për km2 dhe duke llogaritur edhe makinat e Unazës së Madhe që kthehen aty ngjitur, me këto pallate (3+17) shumëkatëshe “asfiksimi” do të jetë mëse i plotë.

E tani pyes: Kush po e shkatërron përfundimisht zonën më të bukur të Tiranës? A e dinë ata se Tirana është kryeqyteti i të gjithë shqiptarëve dhe jo plaçkë lufte e “kupolës” që vepron me moton se qëllimi justifikon mjetin? Ç’do të ndodhte nëse dikush do ndërtonte ndonjë pallat shumëkatësh në Hyde Park (Londër) apo në Central Park (Nju Jork)? Dhe nëse nuk u ka shkuar ndonjëherë në mendje kjo pyetje, po ua kujtojmë ne:

Kjo që po bëni është kriminale, në dëm të të gjithë shqiptarëve, asnjëherë nuk do t’ju falet, do keni mallkimin në breza.

Dhe që të rikthehet shpresa tashmë e venitur, duhet që këto pallate të mos lejohen të ndërtohen (tani që unë po shkruaj këto rreshta, aty po hapen themelet). Dhe nëse ato leje ndërtimi anulohen, ndoshta profesor Artan Fuga duhet të mendojë të shkruajë “Ngritja e Qytetit”.

Mbetem me shpresë se Ju z. Edi Rama nuk do lejoni ndërtimin e këtyre pallateve monstruoze nën digën e Liqenit Artificial të Tiranës. Përndryshe, kjo do të ishte leja për shkatërrimin përfundimtar të Tiranës, kryeqytetit të të gjithë shqiptarëve.