“Zuzari” i Kadaresë

Dy fjalë për dy Gjeneralë
Gazetari Stephen Schwartz (S.S.) doli përsëri në shtyp, por shumë i kursyer, me një gur ai synon të vrasë dy gjeneralë të mëdhenj-secili gjenial në fushën e tij- Enver Hoxhën dhe Ismail Kadarenë.
Z. gazetar a misionar deklaron se është njohës i mirë i historisë dhe i letërsisë shqiptare, por deklaratat e tij flasin për të kundërtën. Po ta njhte historinë tonë sado pak, ai duhej ta dinte si e gjeti e si e la Shqipërinë Gjenerali dhe Komandanti Enver Hoxha që frymëzoi dhe udhëhoqi për një gjysëm shekulli një popull të tërë deri sa u bë i zoti i vetes në të gjitha fushat. Për shumicën dërrmuese të shqiptarëve, kur themi Enver Hoxha kemi thënë besnikëri ndaj Atdheut dhe popullit, kemi thënë fitore mbi pushtuesit, kemi thënë punë ndërtimtare dhe sakrifica deri në heroizëm, kemi thënë diga dhe dritë, uzina dhe miniera, shkolla dhe spitale, bukë dhe kulturë, demokraci dhe siguri, rregull dhe mbrojtje nga keqbërësit e brendshëm e të jashtëm, kemi thënë shtet dhe krenari.
Po ta njihte Z. gazetar S.S. sado pak historinë e letërsisë tonë, duhej ta dinte se krijimet letrare, muzikore, artistike etj. u frymëzuan dhe i kënduan ngjarjeve historike, punës gjigande vetëmohuese të punëtorëve e të fshatarëve, të punonjësve e kuadrove, të intelektualëve dhe mbarë popullit shqiptar, pra prodhimit shqiptar, dritës elektrike që shkoi në çdo fshat dhe “Fillrojtësit”, telave të bakrit, kromit, plehrave kimike etj. që konkuruan në tregun botëror, novatorit dhe kufitarit sypatrembur, diturisë dhe mësueseve të fshatit “ Të thjeshtat deri në madhështi”, jetës së qetë pa degjenerim e krime, pa drogë e prostituta dhe, natyrisht, edhe mirënjohjes e dashurisë popullore për udhëheqësin besnik e të pamposhtur nga vështirësitë e kurthet, misionarët e kallauzët, nga goditjet e fshehta e të hapura deri me armë. Njëkohësisht, ata goditën edhe të metat dhe rreziqet që i kanoseshin ndërtimit të jetës së re për vegjëlinë e shumëvuajtur shqiptare dhe për shqipërinë e mbetur nga historia vetëm “Deje, deje dhe brinjë”. Atëhere, si mund të fajsoshë poetët e shkrimtarët, artistët e kineastët që përcollën në histori me artin e tyre magjepës rininë dhe bukurinë shqiptare, historinë që bëri epokë!
Kësaj radhe Z.S.Schwartz bën autogol kur thotë se I. Kadare qenka bërë si personazhi te vepra e tij “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, domethënë gjeneral pa lexues ashtu si Gjeneral Enver Hoxha… Emrin e këtij personazhi unik gazetari S.S., duket, e di me të dëgjuar nga fama e tij e përbotshme, se po ta kishte lexuar librin mirë ai do të gjente aty edhe personazhet e tjerë të skalitur me mjeshtëri të rrallë që lenë mbresa të pashlyera te lexuesi dhe sidomos fabula që realizon personazhin ideal të fitores së luftës për çlirimin e vendit nga pushtuesit e huaj dhe më tej.
Kur gazetari S.S. të njihet tamam me veprën e I. Kadaresë, do të mësojë si merr frymë guri dhe druri, fusha dhe mali, legjenda dhe historia, sa i gjatë është shqiptari historik e si e mat truallin e tij, si ka ecur stafeta popullore ndër shekuj në historinë shqiptare, si u bë shqiptari me flatra, si bëhet kritika konstruktive artistike. Aty ai do të shoh se si I. Kadare me penën e tij të artë tregon se vetëm një popull me kulturë çan përmes stuhive shfarosëse të kohës ndër shekuj dhe mbijeton. Si maratonomak e bir maratonomaku, Kadare vjen nga antikiteti shqiptar deri në ditët tona me pishtar të ndezur në dorë duke ngjitur në piedestal mermeri ngjarje e perla të historisë e kulturës popullore e të kultivuar, si dhe shpirtin shqiptar që i mban gjallë, burimin e pashtershëm frymëzues të fitores pa kthim, por edhe mitin e Laokoontit. Zvoglimet dhe mohimet e vlerave historike dhe letrare historikisht kanë paraprirë ambicje territoriale.
Po ta njihte Z. gazetar sado pak letërsinë shqiptare do të kishte gjetur aty edhe gjeneralë të tjerë letrarë po aq të mëdhenj të njohur brenda e jashtë vendit që me krijimet e tyre më të mira e kanë marrë çmimin Nobel të popullit shqiptar sepse me dashurinë e tyre faktet historike dhe heroizmin popullor i kthyen në arte të bukura edukuese e frymëzuese që ne sot, dhe jo vetëm ne shqiptarët, i lexojmë e i rilexojmë, i shohim e i rishohim, i dëgjojmë e i ridëgjojmë se të japin kënaqësi morale dhe estetike, forcë e krenari. Gjithashtu ai duhej ta dinte se vlerat dhe kontributi i artit, kulturës dhe historisë shqiptare janë njohur botërisht në kohën përkatëse dhe janë çmuar e çmohen në skenat, panairet dhe panelet profesionale ndërkombëtare, natyrisht sipas motiveve që kanë në vendimmarrjen e tyre.
Nuk më takon mua të rreshtoj këtu emrat e këtyre gjeneralëve të njohur, por si lexuese mirënjohëse nuk mund të mos them: Z.gazetar zgjidhni mirë e me kujdes fjalët, sidomos aty në Kosovë, kur të flisni për gjeneralët tanë se keni të bëni me ndjenjat dhe krenarinë e gjithë popullit shqiptar, se sa të jetë gjallë populli që i lindi e i brumosi, gjallë do të jenë edhe ata, të pavdekshëm për artin e tyre novator, mendimin pararojë dhe frymën demokratike popullore.
Z. gazetar thotë se është kritik ndaj I.Kadaresë dhe për argument rreshton ca sharje të denja për një provokator dhe i mbyll ato me një parashikim fallxhori diktuar nga dëshira e tij e pakuptueshme se vallë I.Kadare kurrë nuk do ta fitojë çmimin Nobel. Çfarë interesi ka një gazetar i një vendi mik të bëjë publik një parashikim kaq keqdashës? Me këtë ai s’bën gjë tjetër veçse i bën thirrje ithtarëve të tij t’i bijen daulleve se mbase lenë gjurmë diku me shpresën që gjeneralët tanë të zhvlerësohen e harrohen ose të bëhen faktorë përçarës sot kur shqiptarët në të gjitha trojet po e forcojnë më shumë bashkëpunimin mbarëkombëtar për të ndrequr një padrejtësi historike duke pasur në anën e tyre të drejtën legjitime të kombit për të qenë një e i pacoptuar dhe duke përdorur të gjitha metodat e rrugët demokratike që të çojnë atje sepse vetëm kur është i bashkuar një komb krijon kushte për një jetë më të mirë. Edhe qetësia e Ballkanit e kërkon që të zhbëhen të gjitha padrejtësitë historike, jo vetëm disa. Ndasitë fetare dhe ideologjike nuk kanë më forcë devijuese për çështjen kombëtare shqiptare sot. Aq më tepër që arma e gazetarit në fjalë është luga që ai e përdor në të dy anët: me lugën të ushqen, me bishtin e saj të nxjerr sytë. Ku është dashuria e tij për shqiptarët kur sulmon kredon e tyre letrare e historike! Sa për dijeni, dua t’i kujtoj gazetarit se,sa mbaj mend unë si lexuese, kritika letrare tek ne ka qenë si dalta, jo si plumbi, dashamirëse e pa tamtame, në kohën dhe vendin e duhur.
Le të flasim hapur. Z.S. Schwartz arsyen për parashikimin keqbërës për çmimin Nobel për I. Kadaren e ka thënë që në krye kur e lidh me fatin e Gjeneral Enver Hoxhës, po nuk e shtjellon se i bije maska demokratike ose ruhet se mos e akuzojnë për mbështetje të komunizmit, kur dihet se askush nuk e ka këtë frikë, jo vetëm sepse tani ai sistem i përket historisë, por edhe sepse kushdo ka të drejtën e shprehjes së mendimit për çdo kohë tani që jetojmë në sistemin shoqëror të demokracisë liberale. Sipas gjykimit kritik shqiptar dhe më tej, veprat e Kadaresë nuk i përkasin vetëm një epoke historike sepse ato mbulojnë gjithë historinë dhe më gjerë, epokë pas epoke me fakte të jetës së përditshme shqiptare, ballkanase dhe botërore, të hedhura në art që lexohen me një frymë; ato nuk kanë sajesa zbukuruese; ato kushdo mund t’i lexojë e t’i krahasojë me kronikat e kohës. Çdo figurë kombëtare është unike në kontributin e saj në histori dhe i bën temena vetëm burimit që e nxori në dritë.
Megjithatë, meqenëse Z.S. Schwartz thotë se i do shqiptarët, ndoshta një çikë më shumë vëllezërit dhe motrat tona kosovare (mundet për lobing -lobying-përkrahje , përpunim…), po e përfundoj këtë shkrim me një thirrje që ia kam drejtuar ndonjë gazetari a krijuesi shqiptar më parë (te libri im “Logjika e jetës time” botur në Nëntor 2012):
Në na do një çikë të meta mos shpik.
Fjalë e hidhur zbulon një mendje të ligë.
“Sirenat” mendjen ta kanë bërë çarçaf,
Hidhesh e përdridhesh si një fije kashtë.
Urtia si klloçka i mbledh zogjtë bashkë.
20.6.2013